Dinsdag 21/09/2021

Deze bomen hellen altijd naar de evenaar

null Beeld Matthew Ritter
Beeld Matthew Ritter

De araucaria columnaris is een conifeer die afkomstig is uit Nieuw-Caledonië, een archipel in de Stille Oceaan. Ondertussen zijn de bomen terug te vinden op plaatsen als Australië, Nieuw-Zeeland, Californië, Mexico en Hawaii en overal helt elk exemplaar, zonder uitzondering, richting de evenaar. Waarom? Dat is nog een groot mysterie.

Het was kapitein James Cook die de conifeer ontdekte toen hij tijdens zijn tweede wereldreis Nieuw-Caledonië aandeed. Hij nam enkele zaden mee naar Engeland om aan de Royal Botanical Gardens in Kew te schenken. Aan hem dankt de boom dan ook zijn Engelse bijnaam 'Cook pine'.

De bomen worden gemiddeld 15 tot 24 meter hoog, maar exemplaren van 30 meter zijn geen uitzondering. Bijzonder is dat alle exemplaren op het noordelijke halfrond naar het zuiden hellen. Alle Cook pines op het zuidelijk halfrond hellen echter naar het noorden. Dat blijkt uit een nieuwe studie die werd gepubliceerd in het wetenschappelijk magazine Ecology.

Onderzoek

"Dat is nooit eerder waargenomen, bij geen enkele plant, laat staan een boom," zegt botanist dr. Matthew Ritter, een professor aan de California Polytechnic State University die meewerkte aan de studie. Ritter en zijn collega's onderzochten 256 exemplaren van de conifeer op vijf continenten in achttien verschillende regio's (duidelijk verschillende gebieden die meer dan 500 kilometer uit elkaar liggen).

"Het patroon is overduidelijk: ze leunen naar de evenaar, waar ze zich ook bevinden," aldus Ritter.

"Wereldwijd patroon"

De onderzoekers stelden vast dat het om een gemiddelde helling van 8,05 graden gaat: dubbel zoveel als bij de toren van Pisa. Hoe verder de bomen van de evenaar verwijderd zijn, hoe groter hun helling, zo blijkt: een boom in Zuid-Australië helde zelfs 40 graden.

"Zover we weten, voelt geen enkele andere plant waar hij zich op de planeet bevindt," aldus Ritter. Bomen van eender welke soort kunnen vervormen door factoren in hun omgeving, zoals sneeuw en wind, maar hier is het anders. Volgens Ritter gaat het om een "wereldwijd patroon waarbij elke individu van de soort helt en ook een erg duidelijke richtinggevoeligheid heeft".

Waarom?

Over een mogelijke verklaring tasten de onderzoekers nog in het duister. "We hebben verschillende theorieën - sommige zijn testbaarder dan andere," aldus Ritter.

Andere boomsoorten, zelfs van dezelfde familie, hellen niet. Als ze tijdens hun groei lichtjes naar de zon toe buigen, dan zullen ze tijdens hun verdere groei die asymmetrie weer corrigeren, maar de Cook pine doet dat niet.

Een mogelijke verklaring is dat deze bomen een genetische afwijking hebben waardoor ze kunnen hellen en op die manier meer zonlicht kunnen opvangen. Maar volgens de onderzoekers kunnen ook de zwaartekracht en het magnetische veld van de aarde een rol spelen.

Cactussen en yucca's

"Het fenomeen van het hellen is niet ongewoon," zegt Steven Warren van de US Forest Service in Utah. In 2016 stelde hij vast dat de bloemen van yuccapalmen in de VS altijd naar het zuiden gericht zijn, zodat de bomen op die manier zo snel mogelijk voedingsstoffen tot bij de bloemen kunnen brengen. Sommige cactussen hellen ook naar de zon, "maar het is de eerste keer dat ik hoor dat een boom dat doet," aldus Warren.

"We beseffen nu dat planten op hun omgeving reageren op manieren die we niet begrijpen," zegt Ritter.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234