Donderdag 14/11/2019

Ethiek en banken

Deze banken doen zaken met bedrijven die mensenrechten en natuur geweld aandoen

De kopermijn van Glencore in de Peruviaanse provincie Espinar wordt door de lokale overheid verantwoordelijk gesteld voor de toename in gezondheidsproblemen en vervuiling. Beeld RV

Banken zoals BNP Paribas, Deutsche Bank en ING doen zaken met mijnbedrijven die de mensenrechten verwaarlozen en de natuur vergiftigen. Dat schrijft de Noord-Zuidbeweging in een nieuw rapport. BNP Paribas en ING ontkennen formeel.

Voor de inwoners van Espinar, een provincie in het zuiden van Peru lijdt het geen twijfel: de mijn van Glencore is het probleem. Voor de komst van de Zwitserse multinational waren er geen atypische ziekten, misvormde en doodgeboren dieren of veesterfte. Naarmate de mijn de laatste twintig jaar uitbreidde, namen ook de gezondheidsproblemen toe.

De Peruviaanse overheid stelde in 2010 vast dat de inwoners te veel zware metalen, zoals kwik en lood, in hun lichaam hebben. Bij rellen aan de mijnpoort vielen vervolgens twee doden en raakten zeventig mensen gewond. De lokale gemeenschap daagt Glencore nu voor de rechter in Londen, op beschuldiging van moord. Banken in België deden sinds 2011, na de doden in Espinar, nog voor zo'n 11 miljard euro zaken met Glencore.

"Wereldwijd zijn er talloze voorbeelden van mijnbedrijven die het leefmilieu onomkeerbaar verwoesten, de bevolking verdrijven en protest gewelddadig onderdrukken", zegt Bogdan Vanden Berghe van 11.11.11. Samen met Broederlijk Delen en de financiële ngo Fairfin stelt 11.11.11 het rapport 'Gedolven grondstoffen, ontgonnen winsten' voor: een onderzoek naar de betrokkenheid van onze banken in de metaalmijnbouw.

Tegen beloftes in

Het rapport leert dat banken actief op de Belgische markt van 2011 tot 2016 samen voor ruim 33 miljard euro deals hebben gesloten met omstreden mijnbouwers zoals Glencore, BHP Billiton, Rio Tinto of MMC.

Mijnbedrijven hebben sowieso een erg twijfelachtige reputatie. Van alle klachten die de VN ontvangen rond de schending van mensenrechten, gaat twee derde over mijnbouwers. Idem voor de helft van de klachten bij de OESO. De genoemde bedrijven steken daar nog eens bovenuit. Ze staan op een aantal 'uitsluitingslijsten'. Op basis van de richtlijnen van de VN en de OESO hebben een reeks banken en fondsen gekozen om hen te mijden.

Maar sommige banken, BNP Paribas op kop, stoppen de business niet. Hun financiële banden vallen uiteen in leningen (bijna 19 miljard euro), uitgiftes van aandelen en obligaties (ruim 13 miljard euro), en aandelenbezit (bijna 2 miljard).

"BNP Paribas, Deutsche Bank en ING gaan zo in tegen internationale afspraken én hun eigen beloftes", vervolgt Vanden Berghe. Hij verwijst daarmee naar hun engagementen rond maatschappelijk verantwoord bankieren. De Noord-Zuidbeweging vraagt dat de Belgische overheid de banken hierop aanspreekt. Zeker BNP Paribas, waarvan ons land hoofdaandeelhouder is. "Het is duidelijk dat sommige bankiers niet vrijwillig willen stoppen."

Deutsche Bank was niet bereikbaar voor commentaar. BNP Paribas stelt dat het het rapport grondig zal bestuderen. "Wij delen de bezorgdheid over mensenrechten en milieu", reageert een woordvoerder. "Maar daarvoor willen we niet meteen een hele sector uitsluiten. We gebruiken onze positie om te zorgen dat klanten echt rekening houden met onze bezorgdheden."

ING benadrukt dat het voor elke samenwerking heel hoge eisen stelt, ook op het vlak van mensenrechten en milieu. "We onderzoeken dit telkens uitvoerig. Als het project niet voldoet aan onze normen, doen we het niet. We blijven altijd binnen de wet."

Goede leerlingen

Febelfin, de Belgische koepelorganisatie van financiële instellingen, beaamt dat "Belgische banken zich bewust zijn van hun maatschappelijke rol en dat ze die ook opnemen". Banken hanteren veel meer criteria dan alleen het financiële. Maar: "Het is aan elke instelling om haar eigen beleidskeuzes te maken en te verdedigen."

Volgens het rapport bestaan er namelijk ook goede leerlingen. Zo zijn KBC, Belfius, Argenta, Triodos en VDK Spaarbank nauwelijks of niet betrokken bij de meest controversiële mijnbouwers. De Noord-Zuidbeweging moedigt deze banken aan om duidelijk te communiceren over hun keuze. Hun klanten moeten dit weten.

Minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) vindt het positief dat de staatsbank Belfius een goed rapport krijgt. "Tegelijk zal ik de Belgische bestuurders bij BNP Paribas hierover aanspreken en met Febelfin overleggen hoe de andere banken kunnen worden gesensibiliseerd voor deze problematiek."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234