Maandag 21/10/2019

Portret

Deze 28-jarige filosofiestudent is de held van de protestbeweging in Hongkong

‘Wie geweld afwijst, past niet bij onze groep. Malcolm X, de Black Panthers: daar haal ik mijn inspiratie vandaan.’ (Edward Leung in 2016) Beeld Gijs Kast

De demonstranten in Hongkong doen het officieel zonder leider, maar de protestbeweging heeft wel degelijk een gezicht: dat van Edward Leung, een filosofiestudent van 28 jaar die al sinds vorig jaar in de cel zit. ‘Grappig dat die oude communisten zich zo druk over me maken.’

‘Herover Hongkong! De revolutie van onze tijd!’ Het lijkt maar een van de vele slogans die de demonstranten in Hongkong de afgelopen maanden op hun spandoeken meedroegen, maar het is wel degelijk deze leus die het conflict met het plaatselijke bestuur en met Peking op de spits drijft. De slagzin is bedacht door Edward Leung, die er eind februari 2016 succes mee boekte bij een tussentijdse verkiezing voor de districtsraad in het stadsdeel waar hij woonde. Met een onafhankelijkheidsagenda haalde hij toen meer dan 66.000 stemmen, ruim 15 procent, een grote verrassing.

Lees ook:

‘Als er geen democratie komt, dan zijn we bereid om de stad economisch lam te leggen’: Belgische Hongkongers steunen protestbeweging

Een paar weken daarvoor was Leung nog gearresteerd wegens zijn betrokkenheid bij de zogeheten Visballetjes-rellen, een oproer dat uitbrak toen visverkopers en andere straatventers die geen vergunning hadden door de politie hardhandig werden verdreven uit de volkswijk Mong Kok. Vorig jaar juni werd Leung voor ‘het wegduwen van een oproeragent’ tijdens die rellen veroordeeld tot zes jaar cel. Sindsdien is de opgesloten activist een held van het verzet, de symbolische leider van een beweging die officieel geen leider heeft.

Katholiek

Edward Leung Tin-kei werd op 2 juni 1991 geboren in de Chinese provincie Hebei. Toen hij 1 jaar was, verhuisde hij met zijn moeder naar Hongkong. Nadat hij zijn diploma middelbaar had gehaald aan het Engelstalige, katholieke Shung Tak-college, schreef hij zich in aan de Universiteit van Hongkong voor een studie Politieke Wetenschappen. Na twee jaar ging hij filosofie studeren. Leung verbleef in die jaren in Ricci Hall, een studentenhuis gesticht door jezuïeten, een soort peda. Hij was er zelfs enige tijd voorzitter van.

Vier jaar geleden was Leung medeoprichter van de politieke beweging Hong Kong Indigenous. Deze radicale groep verzet zich tegen de toegenomen invloed van Peking op Hongkong, tegen het groeiende gebruik van het Mandarijn in het onderwijs in de stad, in plaats van het plaatselijke Kantonees, en tegen de komst van steeds meer ‘migranten’ uit China die een ‘verdunning’ van de lokale bevolking tot gevolg heeft en druk zet op de beschikbare plaatsen in het lager onderwijs en op de krappe huizenmarkt in de stad.

De populariteit van Leung, die al snel woordvoerder van Hongkong Indigenous werd, steeg in die maanden razendsnel. Hij bemachtigde dan wel geen zetel bij die verkiezingen in zijn district, maar de opmars van de onafhankelijkheidsbeweging alarmeerde het regime in Peking. Leung kreeg in september 2016 een verbod om mee te doen aan de verkiezingen voor de Wetgevende Raad van Hongkong, zeg maar het ‘parlement’.

Leung bracht toen al meer tijd door als straatactivist dan als debater. Hij had al deelgenomen aan de mislukte ‘Paraplu-revolutie’ van 2014, toen tienduizenden jongeren vergeefs maandenlang in de regen op straat kampeerden in de hoop om meer democratie te kunnen afdwingen.

Het Visballetjes-protest in Mong Kok, begin 2016, radicaliseerde Leung. Geweld vond hij toen geoorloofd als antwoord op het hardhandige politieoptreden. “Wie geweld afwijst, past niet bij onze groep”, vertelde hij aan de Nederlandse Volkskrant. “Malcolm X, de Black Panthers: daar haal ik mijn inspiratie vandaan.” Ook zei hij toen: “Grappig dat die ouwe communisten zich druk over me maken”, verwijzend naar vage types die hem schaduwden of op straat bestraffend toespraken ‘namens Grootvader’ – een bijnaam voor de centrale Communistische Partij in Peking.

Laat in 2017 gaf Leung zijn woordvoerderschap van Hong Kong Indigenous op, om zich voor te bereiden op zijn proces. Het mocht niet baten: sinds juni 2018 zit hij voor zes jaar in de cel.

De gevangenschap maakt zijn naam voorlopig alleen maar groter. Hoe intenser de protesten – deze week werd de luchthaven van Hongkong door de activisten herhaaldelijk lamgelegd – hoe meer Leungs foto opduikt. Eind juli wist hij een brief uit de gevangenis van Shek Pik te laten smokkelen die de acties nieuwe zuurstof gaven.

EIndeloze moed

In het pamflet, dat medestanders verspreidden via zijn Facebookpagina, spreekt hij over een ‘hete en eindeloze zomer van protesten’, drukt hij zijn spijt uit over het gewelddadige optreden van de oproeragenten, maar prijst hij ook de betogers ‘voor hun eindeloze moed’.

‘Hoe hard ik het ook probeer, ik kan me de mentale en fysieke beproeving niet inbeelden die jullie nu allemaal doorstaan’, schrijft hij. ‘Dankzij jullie liefde voor Hongkong hebben jullie al de geschiedenis van de stad herschreven.’

De Chinese politie zet traangas in tegen de betogers. Gevreesd wordt dat het daar niet bij zal blijven. Beeld Photo News

Samen met de steeds maar toenemende populariteit van Leung groeit ook de eisenbundel van de demonstranten. De eerste acties in juni hadden als doel een wet tegen te houden die de uitlevering aan China mogelijk zou maken van mensen die in Hongkong waren veroordeeld, zoals Leung. De semi-autonome regering van de stadstaat zwichtte na een tijdje voor deze eis van de activisten, maar er was toen al zoveel politiegeweld geweest dat de demonstranten ook het aftreden van minister-president Carrie Lam gingen eisen, en een onafhankelijk onderzoek naar het gebruik van rubberkogels door de ordetroepen.

De betogers vragen sindsdien ook een formele herbevestiging van burgerrechten die de inwoners mochten behouden toen de stadstaat in 1997 door de Britten werd overgedragen aan China.

De actievoerders die Leungs politieke agenda omarmen gaan nu nóg een stapje verder. Leungs beweging telt, naast pleitbezorgers van een grote mate van autonomie voor Hongkong, steeds meer mensen die aansturen op onafhankelijkheid.

Nu Leungs naam steeds vaker in de straten van Hongkong weergalmt, is het de vraag hoe ‘Grootvader’ – het bewind in Peking – zal reageren. Bij het huidige bestuur van de stad en bij buitenlandse waarnemers groeit de angst dat China het protest met militair geweld zal onderdrukken, zoals in 1989 op het Tienanmenplein in Peking.

Afgelopen dinsdag waarschuwde de belaagde minister-president Carrie Lam dat het geweld Hongkong “in een gevaarlijke richting duwt”. Haar boodschap leek zowel gericht aan de activisten – die haar aftreden eisen – als aan het centrale gezag in Peking. “Geweld zal Hongkong op een pad duwen waarvan er geen weg terug is. Het kan onze samenleving in een zorgwekkende situatie storten”, antwoordde ze geëmotioneerd op vragen van journalisten die haar foto’s voorlegden van agenten die betogers in elkaar hadden geslagen. “Neem een minuut om na te denken, kijk naar onze stad, ons thuis, willen jullie dit alles in een afgrond geduwd zien worden?”

‘Terrorisme’

Sinds de bezettingsacties op de luchthaven deze week verhardt in elk geval de toon van Peking. Een Chinese topfunctionaris bestempelde de acties als “terrorisme”. Zorgwekkend was dat twee Chinese staatstelevisiezenders maandagnacht toonden hoe pantserwagens met infanteristen in kolonnes oprukten in Shenzhen, dat grenst aan Hongkong. Officieel was er sprake van oefeningen, maar niemand twijfelt wat het echte signaal is: dit zijn strijdkrachten die klaargehouden worden om Hongkong desnoods binnen te vallen.

Chris Patten, de laatste Britse gouverneur van Hongkong, waarschuwde dat een Chinese interventie “catastrofale” gevolgen zou kunnen hebben. Hij noemde de troepenbewegingen “contraproductief”.

Tegelijk liet Patten zich op BBC Radio somber uit over de slaagkansen van de actievoerders. “Sinds president Xi aan de macht is, worden tegenspraak en dissidentie overal de kop ingedrukt. De Partij heeft bijna over alles de controle verworven.”

Ook Leung eindigde zijn brief vanuit de gevangenis met een opvallende bede aan de demonstranten om niet in de val van de provocatie te trappen. ‘Ik roep jullie op om niet overmand te worden door haat – je moet altijd waakzaam blijven en blijven nadenken wanneer je in gevaar verkeert. We moeten bedachtzaam zijn over onze eigen woorden en acties, en ons afvragen of ze ons dichter brengen bij onze doelstellingen, of er ons verder van verwijderen’, klonk het.

Daarop citeerde de jonge filosoof een Bijbelvers, uit de brief van Paulus aan de Romeinen. ‘We moeten nu niet wedden met onze waardevolle levens, maar doortastendheid en hoop tonen, te midden van ons lijden.’

Vervolgens schreef Leung dat politiek werk niet alleen gaat om het verzekeren van steun voor de eigen zaak, maar ook over het overtuigen van je tegenstander om hun ideeën te veranderen, en leek het alsof hij zich rechtstreeks richtte tot Xi Jinping. ‘We hopen dat de samenleving zich mild opstelt tegenover de ‘relschoppers’, tijdens de ‘rellen’ zoals de overheid ze noemt, en luistert naar hun onbeantwoorde grieven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234