Zondag 29/11/2020

Devolutie weekt de regio's los van Londen

Groot-Brittannië

In 1998, met de Goede Vrijdag-akkoorden, kreeg Noord-Ierland een stuk autonomie. Dat gebeurde tegelijkertijd met Schotland en Wales. Devolutie, in bekender jargon: federalisering, was de belofte die New Labour in 1997 de verkiezingen hielp winnen. Valt Groot-Brittannië dan straks uiteen?

Wat is devolutie?

Devolutie, in het voorheen sterk centralistische Groot-Brittannië, sluit sterk aan bij wat in België sinds jaar en dag bekend staat als federalisering. Maar de federalisering is er niet voor iedereen hetzelfde. Kregen Noord-Ierland en Schotland een heus eigen parlement, mét wetgevende bevoegdheden, en mogen de regeringen er zelfs in beperkte mate belastingen innen, dan kreeg de Welshe Assembly enkel adviserende bevoegdheden. Voor elk van de regio's zetelt in de Britse regering een 'contactminister'. Engeland, als centrum van de besluitvorming, kreeg met uitzondering van de oprichting van acht regionale ontwikkelingsbureaus (RDA's) géén autonomie. Onder impuls van vooral de linkse denktank The Fabian Society is echter een beweging ontstaan om daar verandering in te brengen.

Wat waren de redenen om plots voor devolutie te kiezen?

De emotionele redenen liggen voor de hand. Engeland was door de eeuwen heen de veroveraar, het land dat Schotten, Ieren en Welshmen aan zijn heerschappij onderwierp. Het kon dan ook geen verrassing heten toen in 1997 in pakweg Schotland drie vierde van de bevolking per referendum voor de oprichting van een eigen parlement stemde. Dat de score in Wales op om en bij de 50 procent bleef steken had weinig of niks te maken met een kleinere drang tot onafhankelijkheid. Vele Welshmen bleven weg van het referendum omdat de decentralisering naar hun smaak niet ver genoeg ging. Er zijn ook economische redenen: de roep naar devolutie is het grootst in die regio's die het moeilijk hebben het hoofd boven water te houden. In Engeland bijvoorbeeld is er geen streek die meer om devolutie roept dan het slabakkende noorden. Een medestander vinden ze in Gordon Brown, minister van Financiën én Schot. Hij hoopt, naar Amerikaans model, dat een kleinere en flexibelere overheid op een lager niveau met goed gekozen belastingvoordelen en desnoods subsidies voor een nieuwe injectie zorgt. Dat het kan bewijst Schotland, ooit een economische woestijn maar nu een van de belangrijkste spelers binnen de Europese informatietechnologie.

Werkt devolutie?

Vooral in Schotland is het een waar succesverhaal: de economie herleeft, de wachtlijsten binnen de ziekenzorg zijn veel korter dan die in Engeland en leraren worden er veel beter betaald. Uiteraard heeft Schotland een geschiedenis van autonomie: al sinds 1707 waren gerecht, kerk en onderwijs onafhankelijk van Westminster. Maar, argumenteren tegenstanders, Schotland is er enkel in geslaagd zichzelf te verheffen omdat het geld rijkelijk binnenstroomt. Een geldtransfer van het zuiden naar het noorden, het klinkt bekend. Uit de Britse pot krijgt een gemiddelde Schot 19 procent meer dan een Brit, en zelfs 24 procent meer dan een Engelsman. Dit is het soort cijfers dat het transregionale ongenoegen aanwakkert.

Betekent een verdieping van de devolutie dat Groot-Brittannië straks uiteenvalt?

Dat valt te bezien: op termijn is het allicht onvermijdelijk dat Noord-Ierland en Schotland het Britse nest verlaten. De geschiedenis van Noord-Ierland heeft ten overvloede bewezen dat de Engelsen er niet door iedereen als welkome gasten worden beschouwd. In Schotland stuurt de Scottish National Party aan op een referendum over onafhankelijkheid. Zoiets is evenwel buiten Londen gerekend. Toen de devolutieverdragen werden opgesteld, droegen premier Tony Blair en de zijnen er zorg voor dat de regio's op geen enkele manier aan de grondwet kunnen raken. Dat betekent dat ze zich niet onafhankelijk over onafhankelijkheid kunnen uitspreken.

En dat Blair een uiteenvallend Groot-Brittannië niet hoeft, bleek uit zijn pogingen van enkele maanden geleden om het concept van Britishness zorgvuldig te herdefiniëren. Brits zijn, weet Blair, is multicultureel zijn. Fabian Lefevere

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234