Woensdag 19/01/2022

Deurklinkhangen en andere stiekeme hartstochten

Kees van Kooten deelt in'Hartstochtjes' twintig particuliere passies. Zijn springerige geest leidt ons langs een wondere wereld van legpuzzels, oude muurreclames en haast vergeten kunstenaars. Dirk Leyman

Kees van Kooten mag zich de laatste weken verheugen op hoge pieken in de aandachtscurve. Veel heeft te maken met de driedelige documentairereeks waarin Coen Verbraak voor de VPRO terugblikt op de memorabele Koot en Bie-tv-nalatenschap.

Onbeschroomd lieten de Nederlandse meester-satirici in hun interne keuken van weleer gluren. Menig kijker begon nog maar eens hardop te dromen over de terugkeer van hun iconische typetjes.

Daarbovenop verscheen zojuist van Kootens nieuwe bundel Hartstochtjes. Daarin paart de intussen zeventigjarige Van Kooten met veel souplesse belezenheid en weetgierigheid aan kunstzin, graaiend uit een vergaarbak van herinneringen. Het resulteert in soms lange, maar nimmer vervelende essays, gelardeerd met smakelijk beeldmateriaal.

Vrijwel meteen word je ingepalmd door de badinerende speelsheid van Van Kooten. Wie zijn intussen toch omvangrijke literaire oeuvre ter hand neemt (denk bijvoorbeeld aan Modermismen en Koot droomt zich af), zal in Koot overigens een geestesgenoot van Jan Mulder en Remco Campert herkennen. Zijn oog voor de hilarische keerzijde van het bestaan is alomtegenwoordig en daarover schrijft hij met veel joie de vivre. Bovendien toont hij in zijn essayistische werk een ongetemperde nieuwsgierigheid voor literatoren en kunstenaars in de marge. Onlangs stofte hij trouwens ook al de poëzie van Billy Collins af in een bloemlezing en delfde hij in Mijn plezierbrevier de 'natuurleukste' kortverhalen op.

In Hartstochtjes komen passies terug die - geen wonder - in het van Kootenuniversum al vaker opdoken. Vijftien van de twintig verhalen verschenen in het intussen ter ziele gegane Hollands Diep en de resterende 'hartstochtjes' zijn afkomstig uit eerdere bundels. Maar van Kooten wou eindelijk eens al zijn 'picturale' stukken verzameld zien. En dat levert toch een bonte tableau de la troupe op.

Hij opent met een essay over bookcrossing, het achteloos te velde achterlaten van boeken, waarna hij een paar remedies opdist voor het uitdunnen van een exploderende boekenverzameling. Hij maakt er de gewoonte van om overtollige boeken in brievenbussen in zijn buurt te deponeren: "Een boek kan iedereen er toch wel bij hebben?"

Sinds enige tijd spreidt van Kooten zijn bookdroppings ook nationaal. Als hij ergens ten lande gaat spreken, neemt hij een tas met ouwe boeken mee en doet hij na de voorstelling nog een postbustournee door de straten in de omgeving van het theater.

Nog meer bizarre gewoontes serveert van Kooten wanneer hij filosofeert over het geheime genot van het deurklinkhangen. Een schilderij uit 2008 van de schier onbekende Spaanse schilder Pere Llobera slingert hem opnieuw in zijn verleden. Tussen zijn zevende en negende jaar moet hij "alles bij elkaar toch wel een uurtje of zeventien" aan "traag open- of dichtknarsende kamerdeuren" hebben gebengeld.

Het gaat van de hak op de tak in deze Hartstochtjes, maar dat stoort nauwelijks, omdat van Kooten fonkelend en speels formuleert.

Zo raakt hij door een aanbod in The New Yorker dan weer verslingerd aan de legpuzzel en voert hij ons met connaisseurspen doorheen de geschiedenis van het fenomeen, dat je vooral associeert met oudjes met een surplus aan tijd. Nee hoor, zegt de schrijver. Omdat er veel schilderijpuzzels bestaan zijn "legpuzzelaars op een rare manier heel suffe maar goed ingevoerde kunstkenners". Zij hebben tenslotte een doek van naaldje tot draadje gemonsterd. Denk maar eens aan de tortuur die het leggen van een puzzel van Kazemir Malevich' Zwarte vierkant is.

Hartstochtjes is een hoogst leerzame, sprankelende fundgrube. Van Kooten hoeft het daarvoor zelfs niet ver te zoeken. Hij mijmert regelmatig over zijn gebrek aan reislust: "De echte en verre gevaarlijke reizen laat ik over aan Arnon Grunberg, Carolijn Visser, Lieve Joris en Cees Nooteboom, zodat ik mijn eigen blik op mijn akkertje kan blijven vernauwen in Frankrijk."

Naakt mini-meisje

Frankrijk is inderdaad een rode draad in deze bundel. Daar kan hij zijn fascinatie voor oude, ooit op blinde zijmuren geschilderde reclames botvieren of zich verbazen over "gebotoxte kleuren" in het straatbeeld. Dààr speurt hij naar vergeten nummers van het satirische tijdschrift L'Assiette au Beurre en herkent hij het Sempégevoel, de "poëtisch-optimistische" blik met een zweempje nostalgie van de Parijse tekenaar en zijn creatie Petit Nicolas. Dààr zwelgt hij in de schilderijen van de onbekende Albert Marquet.

Ongetwijfeld een pièce de résistance is het uitgebalanceerde biografische stuk over de Vlaamse etser-kunstenaar Frans Masereel, die hem uiteindelijk via een houtsnede uit eigen bezit naar een bizarre jeugdherinnering voert: de fantasie van een naakt mini-meisje, "een dinkytoy van een playmate, (...) met mijn rechterpink kam ik haar golvende haartjes. Ze mag mee naar de schouwburg en ze klimt als een paaldanseresje in mijn vulpen."

Wonderlijk hoe van Kooten steeds weer sierlijk het particuliere binnensmokkelt in deze uitwaaierende stukken. En steeds is er dat vitale oog voor het ongerijmde, dat zich al evenzeer weerspiegelt in de soms absurde, maar steeds welgekozen illustraties.

INFO:
Kees van Kooten, Hartstochtjes
De Bezige Bij 221 p., 29,90 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234