Zondag 27/09/2020

Defensie

Deur dicht voor foute kopers van oud legermateriaal

Een Agusta-helikopter van het Belgische leger. In 2012 kwamen er vier in Zuid-Soedan terecht.Beeld belga

De Kamercommissie Defensie heeft vandaag een advies goedgekeurd om voortaan nauwer toe te zien op de verkoop van verouderd of overbodig geworden legermaterieel. Het parlement zal voortaan eerst een uitgebreide controle uitvoeren. Die moet voorkomen dat het materiaal in de verkeerde handen terechtkomt, zoals in 2012 gebeurde met Agusta-helikopters.

Een Leopard-tank voor 50.000 euro of vier Agusta-helikopters voor 2,5 miljoen euro: het Belgisch leger doet oud materiaal op regelmatige basis van de hand. Het geld wordt uiteindelijk gebruikt om te investeren in nieuwe uitrusting. Alleen zijn er momenteel te weinig garanties dat het materiaal niet bij malafide wapenhandelaars of foute regimes belandt. Daarom zal het parlement voortaan elke verkoop grondig kunnen doorlichten.

Dat een extra controlemechanisme noodzakelijk is, bewijst het recente verleden. Voormalige defensieministers Pieter De Crem (CD&V) en André Flahaut (PS) kwamen onder vuur te liggen wegens de verkoop van oud legermateriaal.

Bloedig conflict

In 2007 kwamen enkele Agusta-helikopters in Benin terecht. Flahaut kreeg het toen lastig omdat de A109's vooral dienst deden als luchttaxi's voor president Thomas Yayi Boni. Die wilde daarmee tijdens zijn kiescampagne de indruk wekken dat hij in het Westen allerlei zaakjes gedaan kreeg.

De Crem kreeg dan weer heel wat vragen over de verkoop van acht Agusta's in november 2009 en vier in maart 2012. Allemaal werden ze gekocht door MAD Africa Distribution. Van oorsprong was dit een Belgisch bedrijf, waarvan de directeur in 2004 werd verdacht van witwaspraktijken en in verband werd gebracht met illegale wapenhandel, mensenhandel en autozwendel.

Via dit bedrijf kwamen de helikopters uiteindelijk in Zuid-Soedan terecht, een land waartegen de EU toen een wapenembargo handhaafde. Duizenden mensen verloren het leven door een bloedig conflict tussen de twee belangrijkste stammen.

Naar aanleiding daarvan pleitte Groen-Kamerlid Wouter De Vriendt al in 2013 voor meer parlementaire controle op legerverkopen. Hij werkte als voorzitter van de commissie Legeraankopen een voorstel uit, maar dat geraakte niet goedgekeurd. De commissie, die de aankopen controleert, moest volgens hem ook de bevoegdheid krijgen om de verkopen te onderzoeken.

• Leger verkoopt regelmatig oud materiaal
• Parlement gaat elke grote transactie doorlichten
• Zo komen wapens niet meer bij louche regimes terecht

Nieuw voorstel

De meerderheid kwam vandaag met een gelijkaardig voorstel, dat inmiddels door de Kamercommissie werd goedgekeurd. Concreet zal de commissie die nu al instaat voor de aankoop van nieuw legermateriaal ook toezien op de verkoop ervan. Bij elke grote verkoop zal de commissie advies vragen over potentiële klanten bij de inlichtingendiensten. Louche wapenhandelaars zullen zo geen kans meer maken. Ook zal Defensie zelf uitleg komen geven bij de verkoop. Na grondig onderzoek zal het parlement een advies uitbrengen, maar het is de regering die finaal beslist.

Groen-Kamerlid Wouter De Vriendt: "De verkoop van helikopters aan Zuid-Soedan heeft duidelijk gemaakt dat een strikter parlementair toezicht nodig is."Beeld Photo News

Voor alle duidelijkheid: het gaat alleen om grote verkopen - wellicht vanaf 1,5 miljoen euro. Dat is ook de drempel die geldt bij de controle op de aankopen. De uitverkoop van tenten of combat boots zullen niet extra worden gecontroleerd. Wapens of oorlogsmateriaal dat Belgische fabrikanten zelf uitvoeren, vallen dan weer onder bevoegdheid van de gewesten. In de praktijk gaat het om enkele dossiers per jaar. De laatste grote verkoop was die van de Leopard-tanks vorig jaar, die van de hand werden gedaan als oud ijzer.

Zoals bekend zijn de gewesten bevoegd voor wapenhandel en -export. Het federale niveau bleef evenwel bevoegd voor de verkoop van verouderd legermaterieel. Het leger verkoopt immers geregeld verouderd materieel. Dat kan gaan van kleding tot helikopters, vliegtuigen en pantservoertuigen.

De tekst van de meerderheid die groen licht kreeg, stipuleert dat bij de doorverkoop van legermaterieel alle actoren echt gekend moeten zijn, dus niet alleen de uiteindelijke koper, maar ook de tussenpersonen. "In dat verband moet bij de procedure rekening worden gehouden met de ingewonnen adviezen van de militaire en/of civiele inlichtingendienst."

Minister van Defensie Steven Vandeput (N-VA) reageert positief. "Ik vind het belangrijk om in alle transparantie samen te werken met het parlement. Het is niet meer dan normaal dat we dat ook doen voor legeraankopen en -verkopen."

CD&V: "Morele plicht van het parlement"

Ook Wouter De Vriendt (Groen) keurde de tekst van de meerderheid goed. Hij verwees onder meer naar de verkoop van Agusta's die nadien in Zuid-Soedan terechtkwamen om de noodzaak aan strikter toezicht te onderstrepen. Veli Yüksel (CD&V) onderstreepte daarbij dat de toestellen gedemilitariseerd waren en dat de exportvergunning door de gewesten was afgeleverd.

De christendemocraat benadrukte de morele verplichting van een parlement om te voorkomen dat militair materieel in verkeerde handen belandt. Toch merkte hij op dat gedemilitariseerd materieel dat op de vrije markt terechtkomt, moeilijk te controleren valt. Yüksel waarschuwde ervoor op te letten dat niets meer zou kunnen worden verkocht.

PS en sp.a onthielden zich bij de stemming, maar dan omwille van procedurele redenen. Sébastian Pirlot (PS) kon het maar matig appreciëren dat de meerderheid met een tekst op de proppen was gekomen die in zijn ogen wel heel erg op zijn eigen tekst leek.

Peter Buysrogge (N-VA), de voorzitter van de commissie Legeraankopen, merkt evenwel dat in het PS-voorstel wordt verwezen naar de zesmaandelijkse rapportage die in de gewesten gebeurt. Die verwijzing kan worden geïnterpreteerd alsof die rapportage op het federale niveau zou moeten gebeuren, wat niet de bedoeling kan zijn, legt Buysrogge uit. Bovendien bepaalt het PS-voorstel hoe de procedure zou moeten gebeuren. Dat kan volgens Buysrogge beter worden opgenomen in een protocol met de minister van Defensie en het huishoudelijk reglement van de commissie, in plaats van in het Kamerreglement.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234