Vrijdag 15/01/2021

Desmond Tutu over de fraaie en minder fraaie kanten van het beleid in de Verenigde Staten

Obama zij geprezen en gewaarschuwd

Desmond Tutu was de eerste zwarte Zuid-Afrikaanse aartsbisschop van de anglicaanse kerk. Hij heeft zijn hele leven gestreden tegen de apartheid.

Deze week gaf Desmond Tutu een lezing in Londen voor de 75ste verjaardag van de British Council. Hieronder leest u fragmenten uit zijn toespraak naar aanleiding van 'het verhaal van het moment': Barack Obama.

Ik verontschuldig me bij voorbaat niet, omdat ik spreek en schrijf over een buitenlandse leider. Maar de verwachtingen over de man zijn hooggespannen. De hele aardbol is gefocust op elke stap die hij zet, terwijl hij de eerste maand van zijn ambt nog moet afronden. Hij is het verhaal van het moment. Ik heb het uiteraard over Barack Obama.

Toen ik drie maanden geleden naar het nieuws van de eeuw keek, wreef ik in mijn ogen. Het kon toch niet dat Obama, de zoon van een Keniaan, de volgende president van de VS zou worden? Onder de vorige president werd mij gevraagd om een unilateraal en grootmoedig gebaar te stellen en te zeggen dat de volgende Amerikaanse president misschien iets zou kunnen ondernemen tegen het anti- amerikanisme in het buitenland. Ik zei dat het zeker geen wereldwijd fenomeen was. Het was evenmin gericht tegen de Amerikaanse bevolking.

Wat ik wel kon bevestigen, was dat er een afkeer en een vijandige oppositie leefden tegen het beleid van 'een' Amerikaanse regering. Ik betwistte dat die twee dingen verschillend zijn. Een verhelderend voorbeeld daarvan vinden we terug ten tijde van de strijd tegen de apartheid. Het Witte Huis onder Reagan verwierp met klem elke sanctie tegen het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime. Men koos liever voor wat toen "constructief engagement" heette. Velen onder ons waren verbolgen over deze aanpak en keurden die met elke vezel in ons lichaam af.

Ik heb waarschijnlijk heel wat mensen ontzet toen ik op een bepaald ogenblik vernam dat Reagan nog maar eens de Amerikaanse sancties tegen Pretoria verwierp. Ik repliceerde verontwaardigd: "Dat het Westen naar de hel loopt!" Ik was toen bisschop van Johannesburg. Sommigen vonden mijn uitspraak niet bepaald anglicaans. Ik was woedend op de regering-Reagan, maar dat maakte van mij nog geen anti-Amerikaan. Net dat is het punt: woede en afkeer tegenover een bepaald beleid kun je niet automatisch vertalen naar een collectieve anti-Amerikaanse gezindheid.

Toen ik een jaar of negen was, viste ik ergens een beduimeld exemplaar van Ebony op. Het blad beschreef hoe Jackie Robinson, ook een zwarte, was doorgebroken in de internationale baseballcompetitie. Hij schitterde bij de Brooklyn Dodgers. Een zwarte man had het gemaakt, tegen alle verwachtingen in. Ik groeide van fierheid en was vanaf die dag compleet verkocht aan Amerika.

Herinnert u zich nog de uitzonderlijke steunbetuigingen na 9/11? Die hadden nooit kunnen plaatsvinden als mensen er wereldwijd geen moer om hadden gegeven. Maar wat heeft die warme gevoelens tegenover de VS plots verstoord? Waarom werden het uitingen van vijandigheid en kwaadheid?

Zij die Amerika als voorbeeld namen in de strijd voor democratie en mensenrechten, hebben zeven magere jaren achter de rug. Toen de oorlog begon lazen we over misbruik van gevangenen op de luchtmachtbasis van Bagram in Afghanistan. Mensen werden uitgeleverd aan landen die berucht waren wegens folterpraktijken. We zagen de gruwelijke beelden uit Abu Ghraib en ontdekten de wandaden die werden gepleegd "om informatie te verzamelen".

Als aanvulling op de inventaris van folteringen door de Amerikaanse overheid moeten we nog een paar andere beleidsmaatregelen vermelden. Die hebben de reputatie van de VS zwaar in diskrediet gebracht. Zo is er de vijandige houding tegenover de Kyotonorm. De VS weigeren ook het Statuut van Rome over het Internationaal Strafhof goed te keuren. De financiële hulp voor anti-aidsprogramma's wordt beperkt. Het land bedient zich van een arrogant unilateralisme door landen tot vermeende vijanden uit te roepen als ze "niet voor ons, maar tegen ons zijn".

Ik had nooit durven dromen dat de VS op een dag de wet van Habeas corpus (gevangenneming op gerechtelijk bevel, nvdr) zouden afzweren. Het gebeurde bij zogenaamd "vijandige strijders" die in Guantánamo Bay gevangen werden genomen. Of dat een Amerikaanse regering en haar apologeten dezelfde rechtvaardiging zouden gebruiken om mensen zonder proces vast te houden. Dat gebeurde vroeger onder het apartheidsbewind in Zuid-Afrika. Amerika heeft mijn land er toen verschillende keren zwaar voor veroordeeld.

Bijgevolg hadden sommigen onder ons de voorbije jaren een onwaarschijnlijke déjà vu en waren we een illusie armer. De regering-Bush is erin geslaagd om overal mensen op stang te jagen. Die pestkoppenattitude heeft de wereld gepolariseerd. De verkiezing van Obama heeft Amerika met de neus op de feiten gedrukt. Tijdens de verkiezingsnacht in november wilde ik springen, dansen en schreeuwen, net zoals op 27 april 1994, toen ik in mijn geboorteland voor het eerst kon gaan stemmen.

Obama's verkiezing was een historische gebeurtenis. Zijn overwinning onderstreepte meer dan ooit dat zwarten geen stiefkinderen van God zijn, hoewel men vaak probeert om het tegendeel te bewijzen. Toch is een waarschuwing in het midden van dit feestgedruis op zijn plaats. De eerste dagen na 9/11 kregen de VS steunbetuigingen uit de hele wereld. Het gebeurde spontaan, als in een grote golfbeweging. Bush heeft dit alles verknoeid. Obama zou de goodwill van zijn huidige kiezers ook makkelijk kunnen verkwanselen. Het zou prachtig zijn mocht hij in naam van zijn land verontschuldigingen aanbieden aan de hele wereld. Zeker aan de Irakezen: zij zijn het slachtoffer van een inval die mijns inziens een regelrechte ramp is geworden.

Obama heeft al beloofd dat hij Guantánamo Bay zal sluiten. Maar hij zou ook het Statuut van Rome kunnen goedkeuren. Een rechtvaardig Amerika is voor velen onder ons immers de reden geweest om tegen de ongelijkheid van de apartheid te strijden. Ik bid dat president Obama harde taal zal gebruiken tegen Afrikaanse dictators. Zo kunnen zij hem nooit betichten van neokolonialisme.

De Amerikaanse regering moet andere landen de hand reiken, de relaties tussen verschillende volkeren koesteren en de dialoog op gang houden. Alleen zo kunnen we timmeren aan een weg naar betere tijden. De overwinning tegen de gruwelijke apartheid in Zuid-Afrika hebben we voor een groot stuk te danken aan de internationale steun. Op dat punt wil ik een belangrijke les afronden die we in Zuid-Afrika hebben geleerd: vrede komt niet uit de loop van een geweer. Je kunt ze enkel verwezenlijken door culturele verschillen te respecteren, net als de universele rechten van ieder mens.

De Amerikaanse president heeft al beloofd dat hij Guantánamo Bay zal sluiten. Maar hij zou ook het Statuut van Rome over het Internationaal Strafhof kunnen goedkeuren

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234