Zaterdag 10/12/2022

Deskundigen oneens over psychologisch profiel

Is Hans Van Themsche een narcist of een autist? Voor de enen is hij een narcist met licht psychopatische kenmerken maar is hij niet gestoord. Voor de anderen is hij een autist en door zijn ontwikkelingsstoornis niet in staat normaal te handelen. Volgt de volksjury de eerste visie, dan verdwijnt Hans Van Themsche achter de tralies. In het tweede geval wenkt een internering.

DOOR SUE SOMERS

Antwerpen l Met de getuigenissen van de psychologen en psychiaters gisteren lijkt het proces tegen Hans Van Themsche te zijn aangekomen op een breekpunt: is hij toerekeningsvatbaar of niet? De meningen van de experts daarover lopen uiteen.

Het was niet zonder slag of stoot dat de advocaten van Hans Van Themsche de door hen aangezochte en betaalde forensische psychologen en psychiaters aan bod mochten laten komen. Het feit dat de raadsmannen letterlijk tot het allerlaatste moment hadden gewacht om zowel het hof als hun confraters van de tegenexpertises op de hoogte te brengen, zette kwaad bloed.

Vlak voor de experts de assisenzaal betraden om de eed af te leggen, kregen de overige partijen hun conclusies overhandigd. "Dit is niet fair meer", protesteerde Jef Vermassen, advocaat van de ouders van Luna. "Die conclusies zijn al maanden klaar. Het is de gewoonte dat die op voorhand worden meegedeeld. Eigenlijk zijn wij voor een stuk gehandicapt. Wij kunnen hier maar ter plekke op reageren, terwijl we die documenten toch graag aan andere deskundigen hadden voorgelegd."

"Een verlengstuk van maandag", vond openbaar aanklager Franky De Keyzer over het manoeuvre van Pol Vandemeleubroucke en Bart Herman, daarmee doelend op het verzoek tot de nietigverklaring van het gerechtelijk onderzoek dat de advocaten van Van Themsche vlak voor de start van het proces indienden. "Men wil hier zoveel mogelijk het verrassingseffect laten spelen."

Ook assisenvoorzitter Michel Jordens was not amused. "Dit heb ik nog nooit meegemaakt. Dit rapport is mij twee minuten geleden overhandigd. Ik voel me in een heel oncomfortabele positie geduwd."

Even voordien had het door het Openbaar Ministerie aangestelde college van psychiaters zijn visie uiteengezet. Gerechtspsychiater Chris Dillen legde uit dat Van Themsche 'onder de grens' scoort van alle schalen die persoonlijkheidsstoornissen meten. "Hij scoort alleen hoger op psychopathie en hysterie, maar zelfs in die gevallen blijft hij onder de grens." Met psychopathie bedoelt Dillen het vermogen zich te kunnen inleven in anderen, zo nuanceerde hij. "U moet niet meteen gaan denken aan Silence of the Lambs. Hans Van Themsche is niet compleet gewetenloos en manipulatief, zijn empathie is alleen zeer zwak."

Van Themsche heeft volgens Dillen ook een narcistische persoonlijkheidsstructuur. "Maar geen persoonlijkheidsstoornis", benadrukte hij. "Van Themsche heeft een groot zelfbeeld en lijdt aan een kwaadaardig narcisme. Als zijn zelfbeeld teniet wordt gedaan, zal hij op een psychopathische manier reageren." Dillen vond het tekenend dat Van Themsche hem tijdens hun eerste ontmoeting vroeg of de psychiater wel wist dat hij hoogbegaafd is. "Typisch", aldus Dillen, die zei dat het met die hoogbegaafdheid best meevalt. "Op onze tests scoort hij een IQ van 125. Dat is hoog, maar niet hoogbegaafd."

Dat Van Themsche op internaat in Roeselare werd betrapt op drinken en roken, ervoer hij als een inbreuk op zijn narcistisch zelfbeeld, zo schetste Dillen. "Als hij daarmee thuis ging aankomen, zou dat niet overeenstemmen met hoe hij over zichzelf denkt. Dus besliste hij eervol te sterven, in een vuurgevecht met de politie. De manier om door de politie te worden neergeschoten, was willekeurig mensen dood te schieten. Waar moest dat? In Antwerpen. En wie zou hij neerschieten? Allochtonen, dan zou hij zeker geen slachtoffers maken die bekenden waren van zijn ouders."

Dat hij als puber op school door allochtonen werd gepest, is volgens Dillen nooit Van Themsches vertrekpunt geweest om vreemdelingen te doden. "Dat heeft hij er nadien pas bijgesleurd. De rechtse interessesfeer in het gezin waaruit hij komt is daar zeker niet vreemd aan. Door zijn gebrek aan empathie is die retoriek langer bij hem blijven hangen dan bij de gemiddelde mens."

Volgens de vijf psychologen en psychiaters die Hans Van Themsche onderzochten op vraag van zijn advocaten lijdt hij echter aan een autismespectrumstoornis (ASS). "Hij heeft het syndroom van Asperger", verduidelijkte kinder- en jeugdpsychiater Ingrid Beijers. "Als hij voor een praktisch probleem staat, zal hij zijn hoogbegaafdheid gebruiken om tot een oplossing te komen. Wordt hij met een emotioneel probleem geconfronteerd, dan komt zijn autisme boven."

Asperger is een milde vorm van autisme, zegt Beijers. "Mensen die eraan lijden zijn minder ontwikkeld in de omgang met anderen. Intelligente patiënten kunnen door anderen te observeren leren hoe ze zich in verschillende situaties moeten gedragen. Hans heeft het personage van de joviale jongeman aangenomen."

Mensen die aan asperger lijden staan sociaal onaangepast in het leven. Ze sluiten functionele vriendschappen, net zoals Hans Van Themsche deed. "Hij bleef een vriendje op school maar smeken om Warhammer met hem te spelen, terwijl die daar eigenlijk niet in geïnteresseerd was", zo schetste Beijers. "Het is ook typisch asperger dat Hans zijn probleem op het internaat zelf wilde oplossen. Hij communiceerde daar niet over, terwijl iemand zonder asperger op zijn minst zijn ouders daarover inlicht."

Overigens is Van Themsche wel hoogebegaafd, zei klinisch psycholoog Christel Meeus. Zij testte een IQ van 116 bij hem, maar door zijn autisme zou dat resultaat in negatieve zin zijn beïnvloed.

Volgens forensisch psychiater Jef Bogaerts is bij Van Themsche helemaal geen sprake van narcisme of primaire psychopathie. "Dat zijn diagnoses die gesteld zijn met twijfelachtige tests. Wel is Hans gevoelig voor stress, angst, depressies en vervreemding van de maatschappij. Hij heeft geen inzicht in zijn eigen gevoelens of die van anderen, faalt in zelfredzaamheid en kan zichzelf niet bijsturen, wat typisch is voor een autist."

De robotachtige manier waarop Van Themsche de dag van de feiten te werk ging, is een gevolg van bewustzijnsvernauwing. "Dat komt wel vaker voor bij 17- en 18-jarigen die extreme gewelddaden plegen en zich daarna van het leven willen benemen", weet Bogaerts. "Mensen die onder extreme stress besluiten zich te suïcideren, komen in een toestand van merkwaardige rust. Ze vertonen geen emoties meer en gaan verder op automatische piloot."

Het racistische motief van Van Themsche heeft volgens de experts te maken met het feit dat hij "vanuit zijn autisme" koos voor slachtoffers die voldoende van hem verschillen. "Hij koos ze niet vanuit een rassenhaat."

"In de gevangenis zou een hij modelklant zijn", besloot forensisch psychiater Jan De Vare. "Zijn nood aan een strakke structuur zou hem daar perfect doen functioneren, net zoals op internaat. Wij menen dat hij door zijn niet mededeelbaar probleem met een bewustzijnsvernauwing kreeg te maken. Net omdat daardoor kans bestaat op recidive, zou celstraf onvoldoende bescherming bieden. Van Themsche moet worden behandeld en niet in de gevangenis."

Vanuit zijn autisme koos hij voor slachtoffers die voldoende van hem verschillen. Hij koos ze niet vanuit rassenhaat

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234