Zondag 31/05/2020

Design Museum Gent eert Maarten Van Severens meest succesvolle ontwerp: de stoel .03

Van een bibliotheek in Seattle over een school in New York tot de McDonald’s aan het Antwerpse Centraal Station: de stoel .03 van Maarten Van Severen past zich aan alle omstandigheden aan. Net dát maakt van deze op het eerste gezicht simpele stoel een uniek designicoon. ‘Nu Maarten vijf jaar dood is, willen we iets doen’, zegt Kris Lenaerts, coördinator van The Maarten Van Severen Foundation. ‘De tentoonstelling in het Design Museum brengt zijn werk weer tot leven.’

oordat Maarten Van Severen, één van de belangrijkste meubelontwerpers die ons land heeft gekend, op 21 februari 2005 de strijd tegen kanker finaal verloor, had hij de nodige voorzorgen genomen om zijn werk niet verloren te laten gaan. Zodra Van Severen ziek werd, sprak hij met zijn omgeving over de oprichting van een Maarten Van Severen Foundation, een fonds dat erop zou toezien dat zijn werk, zijn schetsen en zijn ideeën niet verloren zouden gaan. Intussen is die Foundation een feit, en wordt die geleid door Kris Lenaerts, een goede vriend van Van Severen.

“Hij heeft me nooit expliciet gevraagd om de algemene coördinatie voor mijn rekening te nemen. Maar hij heeft het idee van een Foundation wel meermaals bij me getoetst. Tussen Maarten en mij bestond er een soort chemie, we waren echt hartsvrienden. We organiseerden mekaars huwelijksfeest en stonden op de eerste rij als één van ons vader werd. Ik moest dan ook niet lang nadenken toen Maartens weduwe en oudste zonen me na zijn dood vroegen om zijn Foundation op gang te trekken. In zijn laatste maanden had hij met behoorlijk wat mensen gesproken over een inventarisatie van zijn werk, dat vond hij heel belangrijk. Maarten was niet iemand die zichzelf ging profileren als een groot designer, maar hij besefte wel dat wat hij deed, later nog relevant zou kunnen zijn.

Dat inventariseren is dan ook ons eerste werk nu. Pas als we alles hebben geïnventariseerd, kan er gewerkt worden aan het behoud van zijn oeuvre. En dat is een behoorlijk werk, Maarten was gelukkig niet het type dat veel weggooide.”

De Zwarte Doos

Hoewel Maarten Van Severen in 1956 geboren werd in Antwerpen, stond hij erop dat de Foundation zich in Gent zou vestigen. “Maarten is met zijn ouders eerst naar Brugge en daarna naar Gent verhuisd”, legt Lenaerts uit. “Hij heeft al zijn werk in Gent gemaakt, het is ook vanuit Gent dat hij internationaal is doorgebroken. Maar zijn archief onderbrengen in zijn atelier op de Galgenberg, dat was geen optie. Daar is het veel te koud en te vochtig. Uiteindelijk hebben we de documenten in samenwerking met het Centrum voor Vlaamse Architectuurarchieven ondergebracht in De Zwarte Doos, het Gentse stadsarchief.”

Terwijl kunsthistorica Eva van Regenmortel op vraag van de Foundation bezig was met het ontrafelen van Van Severens designgeschiedenis, stootte ze op een interessant stukje recente geschiedenis. “De documentatie over de stoel .03 is eigenlijk redelijk beknopt. Maarten had slechts enkele mappen, met daarin tekeningen, correspondentie en studiemodellen. Nochtans is de stoel .03 zijn bekendste werk. Wij vinden deze tentoonstelling de uitgelezen kans om de achtergrond van dit ontwerp te laten zien, en daarmee ook aan te tonen hoe boeiend én noodzakelijk een goed archief kan zijn.”

kinderlijk eenvoudig

Zoals de naam ‘.03’ al doet vermoeden, was dit iconische ontwerp niet de eerste stoel die Van Severen ontwierp. Het begint allemaal in 1986 met de stoel .01, of ‘stoel nummer 1’ zoals Van Severen hem noemde, een bijna kinderlijk eenvoudige stoel uit staal en leder. Zes jaar later presenteert hij ‘stoel nummer 2’ in aluminium. Nick Top, de eigenaar van Top Mouton (nu Aiki) was getroffen door de eenvoud van dat ontwerp. “Hoe durf je, wat een kind als ‘stoel’ zou tekenen, eigen jij jezelf toe als ontwerp”, hoor je Top vertellen op de filmfragmenten die in het Design Museum getoond worden. Top besluit uiteindelijk met Van Severen in zee te gaan en produceert vanaf 1999 de stoel ‘.02’ in aluminium en beuk. Intussen was het oog van Rolf Fehlbaum, de CEO van Vitra, op Maarten Van Severen gevallen. Fehlbaum trok naar Gent en werd er omvergeblazen door de eenvoud van de stoel .02. Op dat moment besloot hij met Vitra een industriële versie van de stoel op de markt te brengen met de zitting en de rugleuning uitgevoerd in polyurethaanschuim. Ziedaar de geboorte van .03.

Massaproductie

“Maarten was in de wolken dat hij kon samenwerken met Vitra. Dat zijn stoel naast die van Eames kon staan, was voor hem een heel grote eer”, aldus Lenaerts. “Met de massaproductie van de stoel had hij geen enkel probleem. Het is altijd Maartens bedoeling geweest zoveel mogelijk mensen op zijn ontwerp te doen zitten. Hij wilde een stoel maken voor de mens, en dat voel je ook als je erop zit.” De onopvallende vormgeving en het geweldige zitcomfort bleken een schot in de roos en de stoel werd bij Vitra massaal verkocht. Intussen staat de .03 over heel de wereld: van een bibliotheek in Seattle over een school in New York tot restaurants, musea en zelfs de McDonald’s. “Maarten droomde er wel van dat zijn stoel zo’n succes zou kennen, maar dat heeft hij nooit uitgesproken.”, aldus Lenaerts. “Wat de stoel .03 zo uniek maakt, is de eenvoud en de inzetbaarheid. Het is een stoel met een grote maatschappelijke relevantie, hij past zich aan verschillende architectuurstijlen en culturen aan, zonder daarbij op de voorgrond te treden en zonder zijn eigenheid te verliezen. Dat is heel bijzonder voor een ontwerp.” Voor Van Severen was dit niet het laatste avontuur met Vitra. Na de .03 volgden nog de .04, de versie op wieltjes en met armleuning, de .05, de zogenaamde zweefstoel zonder achterpoten, en de .06, opnieuw een zweefstoel maar dan een lagere loungeversie. Naar aanleiding van de tentoonstelling over de .03 produceert Vitra in beperkte oplage een speciale editie van de stoel in muntgroen. Die kleur werd nog vastgelegd door Van Severen en komt exact overeen met nummer 6029 van het RAL-kleursysteem. De speciale editie is enkel verkrijgbaar in een niet-stapelbare versie met grijze poten voor de standaardprijs van 442,86 euro.

Jong archief

Naast schetsen, modellen en uiteraard de eigenlijke stoel zelf, worden op de tentoonstelling ook filmfragmenten getoond. Verschillende sleutelfiguren in de ontwikkeling van de stoel .03 vertellen hun verhaal en zetten het design in zijn context. Kris Lenaerts: “Echtgenote Marij vertelt over Maartens werk in het atelier. Hoe hij zelf een stoel in elkaar knutselde, terwijl hij daar nooit een opleiding voor had gevolgd. Nick Top legt uit hoe de stoel voor het eerst in productie werd gebracht en Rolf Fehlbaum praat over de industrialisatie van het ontwerp. Allemaal verhalen die de stoel hebben gemaakt tot wat hij vandaag is. Een goede stoel komt immers niet zomaar uit de lucht vallen.”

Lenaerts houdt zich nog zeker twee jaar bezig met de stapsgewijze inventarisatie van Van Severens designarchief (die in totaal zo’n drie jaar in beslag zou nemen), en in één moeite door werkt hij actief mee aan de reizende tentoonstelling die De stoel .03 van Maarten Van Severen, de geboorte van een designicoon moet worden. Waar de tentoonstelling na Gent precies zal neerstrijken is nog niet bekend, maar Lenaerts verwacht dat de internationale locaties concreet zullen worden nu de expo in het Design Museum de deuren heeft geopend.

Hoewel Kris Lenaerts als coördinator dag in dag uit bezig is met de nalatenschap van zijn goede vriend, voelt hij geen grote druk op zijn schouders, alsof hij zich constant moet afvragen ‘of Maarten Van Severen het zo gewild zou hebben’.

“Van buitenaf krijg ik wel vaker die vraag ‘of Maarten het goed zou vinden’ maar zelf denk ik nooit in die termen”, moet Lenaerts toegeven. “Wat Maarten en ik gemeen hebben, is een doorgedreven zoektocht naar kwaliteit. Altijd het beste willen, en daar soms heel ver in gaan. Het is ook op die manier dat ik het werk voor de Foundation aanpak. Je moet er immers rekening mee houden dat het archief van Van Severen een heel jong archief is. Het wordt belangrijk dat we de komende jaren de juiste personen laten spreken over het leven en werk van Maarten, voor het te laat is.”

McDonald’s, Antwerpen De meeste klanten die op het middaguur in de McDonald’s op de Antwerpse De Keyserlei vertoeven hebben geen idee van het designicoon waarop ze rustig hun hamburger zitten te verorberen. Wanneer we hamburgerfanaat Jonathan Grauwels erop attent maken, staat hij op en bekijkt de stoel wat grondiger. “Ik vind het wel een mooie stoel”, zegt hij net voor hij nog een hap van zijn Big Mac neemt. “Voor een fastfoodrestaurant is dit een uitzonderlijk stabiele stoel. En ik kan het weten (lacht).”

De onopvallende

vormgeving en het

geweldige zitcomfort van de .03 bleken

wereldwijd een schot in de roos

Toen Van Severen ziek werd, sprak hij al met zijn omgeving over het oprichten van een fonds, zodat zijn werk niet verloren zou gaan

MUNTGROEN Naar aanleiding van de expo geeft Vitra de stoel .03 in beperkte oplage uit in de kleur muntgroen, die Van Severen zelf nog heeft gekozen.

nummer een Het prototype van de

voorloper van .03: de stoel nummer één.

Chef/eigenaar Piet Rogiers:

Restaurant Grade, Gent Restaurant Grade biedt zijn cliënteel de keuze uit een hele reeks verschillende stoelen om op plaats te nemen. “Vroeger hadden we klassiekere stoelen”, vertelt eigenaar en chef-kok Piet Rogiers. “Bij de uitbreiding van het restaurant heb ik gekozen voor de stoel .03 van Maarten Van Severen. Maarten was een goede klant van Grade, hij kwam hier gemiddeld zo’n twee keer per week eten. Dat zijn stoelen hier staan, is als het ware een eerbetoon. Maar daarnaast zijn het ook heel comfortabele stoelen, ideaal voor een restaurant.”

Atomium, Brussel Wie in het Atomium de evenementenbol ‘Prigogine’ afhuurt, die kan tijdens een receptie of personeelsfeest zitten op een witte versie van de stoel .03. Voor Anaïs Luytens is het de eerste keer dat ze op de stoel zit. “Ik vind het absoluut een comfortabele stoel, het zitgedeelte en de leuning zijn zacht zonder daarbij aan stevigheid in te boeten. Het enige wat ik kan opmerken over dit ontwerp, is dat het een beetje zwaar is.

Ik werk namelijk in de kinderbol, en daarvoor is de stoel echt te zwaar. Vandaar dat in die bol de kleine Pantonstoeltjes staan.”

Sint-Baafskathedraal, GentHet is een prachtig gezicht: honderden strak vormgegeven stoelen tussen de rijkelijke pracht en praal van de Sint-Baafskathedraal. Vorig jaar werden 800 houten kniestoelen vervangen door deze designexemplaren. “Aanvankelijk kregen we vanuit sommige hoeken commentaar op de kostprijs van de stoelen”, vertelt kanunnik Collin. “Maar een goede stoel kost nu eenmaal geld, en deze stoelen hebben een geweldig zitcomfort. Dat is uiteindelijk het belangrijkste voor de kerkbezoekers.

De meesten van hen hebben geen besef van de naam en faam van dit ontwerp.”

S.M.A.K., Gent In het Gentse museum koos men bewust niet voor de stoel .03, maar voor de latere versie .04, die op wieltjes. “De .03 zie je echt overal, en wij willen toch altijd net iets anders doen”, aldus zakelijk directeur Philippe Vandenweghe terwijl hij op de stoel door de inkomhal rolt. “Bovendien is zo’n stoel op wieltjes handiger voor onze baliemedewerkers. Trouwens, de balie, de vestiaires en de kasten in de bibliotheek zijn ook allemaal van de hand van Van Severen. Wij zijn echt fans (lacht).”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234