Woensdag 18/05/2022

Design, een Zweedse manier van leven

Design is veel meer dan meubels en gadgets. Het is ook veilige auto's, duidelijke formulieren, ergonomische machines en scharen voor linkshandigen. Design is alomtegenwoordig

@9* eind blokje=

'Schoonheid voor iedereen' en 'Meer mooie dingen voor elke dag' vormen het motto van Zweeds design. Meer dan andere landen associëren we Zweden met de strakke lijnen van goed design. En dat idee zal dit jaar nog bevestigd worden, want 2005 is uitgeroepen tot het Jaar van Design. Het land dat ons Ikea, H&M, de Volvo en de Saab gaf, wil een tandje bijsteken en dat maakt van Stockholm het walhalla voor liefhebbers van design.

door Helena Monteny

Toen de Zweedse regering besliste om 2005 uit te roepen tot Jaar van Design was dat niet om hun landgenoten aan te porren meer flessenopeners in de vorm van een mannetje te kopen, wel om duidelijk te maken dat design meer is dan meubels en gadgets. Het is ook speeltuinen, veilige auto's, formulieren, ergonomische machines, gebruiksvoorwerpen voor linkshandigen en steenboren. Design is alomtegenwoordig en kan het ons leven aangenamer en makkelijker maken, dat is in een notendop de boodschap van dit themajaar.

De ambities zijn hoog: bedrijven en overheidsinstellingen wijzen op het belang van een goed design van hun producten en diensten, zodat ze aantrekkelijker en gebruiksvriendelijker worden, en van de werkomgeving, zodat de werknemers met plezier komen werken. Tegelijkertijd wil men van de Zweden de beste én meest kritische designgebruikers ter wereld maken. Bedrijven, scholen, instellingen, iedereen die van ver of van dichtbij iets met design te maken heeft én de media werden gemobiliseerd, en dit jaar worden meer dan 600 projecten op poten gezet.

Dat zijn voor de hand liggende initiatieven, zoals nieuwe designopleidingen, vakbeurzen, tentoonstellingen en designprijzen. Maar bijvoorbeeld ook een dagelijkse korte reportage op Zwedens twee officiële televisienetten. Er is een project over brandveiligheid en eentje over hoe de inrichting van ziekenhuizen genezing en comfort kunnen bevorderen. Zwedens drie militaire musea organiseren tentoonstellingen en lezingen over stealth design, of design dat ervoor zorgt dat bepaalde dingen niet gezien worden, zoals camouflagekledij en gevechtsvliegtuigen, en naar aanleiding van de VN's rechten van het kind worden speeltuinen ontworpen voor kinderen met een handicap. Er is zelfs sprake van een nieuwe vormgeving voor de belastingformulieren.

Vraag is waarom de Zweden zo intensief met design bezig zijn. "Omdat het hier een winter lang koud en donker is, en we ons amuseren door vrienden thuis uit te nodigen", lacht Pia, die in Stockholm voor interieurarchitecte studeert. "Dat doen we graag in een aangename omgeving, en daarom hechten we zoveel belang aan de inrichting van ons huis."

Cilla Robach, de curator van design en toegepaste kunst van het Nationalmuseum in Stock-holm, denkt dat er er ook een historisch kantje aan zit. "Het gaat terug naar het begin van de industriële revolutie. Men was bang dat massaproductie voor lelijke producten zou zorgen, dus vroegen bedrijven aan kunstenaars om hun producten te ontwerpen. Goed design zou voor goedverkopende producten en tevreden klanten zorgen. De tweede helft van de 19de eeuw was ook de tijd van de grote wereldtentoonstellingen, en omdat mooie producten meer aandacht en dus meer exportmogelijkheden kregen, kwam er ook een economisch aspect bij.

In 1917 was er in Stockholm een ambachts- en designtentoonstelling, en dat wordt gezien als de start van Zweeds design zoals we het nu kennen. De beurs had een esthetische én een sociale boodschap. Het idee dat alledaagse gebruiksvoorwerpen niet alleen handig maar ook mooi moesten zijn, was essentieel. Daar kwam de democratisering van schoonheid bij, want mooi design, van servies tot huizen, mocht niet aan de elite voorbehouden zijn. Terwijl design in veel landen synoniem was voor duur en exclusief, werden - en worden - Zweedse vormgevers aangemoedigd om ook over de eenvoudigste, alledaagse en goedkoopste voorwerpen na te denken. Het resultaat zijn de typische pure lijnen, eenvoudige vormen, natuurlijke materialen, en het ontbreken aan versiering, een frullenloos functionalisme dat men nog steeds met Zweeds design associeert.

Maar we hebben de afgelopen eeuw een hele evolutie doorgemaakt, en er werden verhitte discussies gevoerd over design. Is het ambacht of kunst, wat is het doel, is functionalisme de enige norm of mogen dingen ook gewoon mooi of zelfs kitsch zijn, hoe zit het met duurzaamheid, enz. De meningen blijven verdeeld, maar dat maakt het ook zo boeiend. Het is duidelijk, design houdt de Zweden nog altijd bezig." n

Stockholm voor designliefhebbers

* Het Nationalmuseum is een perfecte vertrekplaats voor een rondje Stockholm-als-designstad. In de permanente tentoonstelling 1900/2000 krijg je een volledig overzicht van een eeuw Zweeds design. (Södra Blasieholmshammen)

* Een eiland verder, op Skeppsholmen, vind je Svenskform, een organisatie die in 1845 opgericht werd om Zweeds ambachtswerk en later design te promoten en bestuderen, en die samen met de Zweedse Stichting voor Industrieel Design de coördinatie van het Designjaar in handen heeft. In de loop van 2005 organiseren ze verschillende tentoonstellingen, er is een café annex shop en op www.svenskform.be vind je naast een kalender een designshoppingfolder mét kaartje. Handig voor wie graag wat design mee naar huis wil nemen. Svenskform geeft ook het tweemaandelijke designtijdschrift Form uit.

* Elke stad heeft er een. Een hippe buurt waar trendy adressen als

paddestoelen uit de grond schieten. In Stockholm is dat Södermalm, het eiland ten zuiden van het historische centrum Gamla Stan. In New York-stijl werd de buurt Sofo, South of Folkungagatan, gedoopt. Geen grote ketens hier, maar veel galeries, kleine winkels met een heel eigen touch, en bars met persoonlijkheid. De vele parkjes en pleinen maken het hier leuk rondslenteren.

* De metro wordt in elke brochure de grootste galerie ter wereld genoemd en omdat 140 kunstenaars er beelden, schilderijen, installaties en mozaïeken voor hebben geleverd, is dat terecht. Bij de loketten ligt een Engelstalig foldertje over de kunst.

* Kunstgids Marie Andersson geeft van april tot oktober designrondleidingen door Stockholm. Contact:

konstguide.stockholm@ glocalnet.net

* Moe van het vele rondstappen? Op de boottocht 'Onder Stockholms Bruggen' vaar je rond verschillende eilanden van de stad en ontdek je al zittend een paar architecturale hoogstandjes, zoals het bakstenen Stadhuset, de art nouveau aan Strandvägan en de nieuwe buitenwijken op Södermalm. Van april tot oktober elk uur vanaf Strömkajen (aan het Grand Hotel)

Toeristische info, adressen van hotels, restaurants en winkels, info over kortingskaarten zoals de Stockholm Card, je vindt het allemaal op www.stockholmtown.com

* Alles over het Designjaar vind je op www.merdesign.se en www.svenskform.se.

Wie is wie in Zweeds design

* Josef Frank

Oostenrijks architect en designer, vooral bekend om zijn meubels en textiel. (1885-1967).

www.scandinaviandesign. com/joseffrank

* Carl Mamsten.

Meubelmaker die zijn eigen school stichtte. (1888-1972)

* Bruno Matheson.

Bekend voor meubels in hout of metaal

Jonas Bohlin. Ontwierp dé betonnen stoel, een belangrijk antifunctionalistisch statement dat een golf van vernieuwing door de Zweedse designwereld startte (1953).

www.scandinaviandesign.com/jonasbohlin

* Pia Wallén.

Textielontwerpster bekend van haar wollen dekens vol kruisen, zalige vilten pantoffels en zilveren juwelen met mooie vilten voering (1963).

* Pia Törnell.

Keramiekontwerpster, die onder andere een wand in het Architectuurmuseum ontwierp (1963).

home.swipnet.se/ pia_tornell * Thomas Eriksson.

Bekend van het rode-kruis-EHBO-kastje, de restyling van SAS en het Democratisch Design- project van Ikea. * Claesson

Koivisto en Rune zijn een design- en architectuurtrio dat onder andere tekende voor de Stockholms Gucci-winkel, de Asplund-winkel, restaurant One Happy Cloud, de grootste McDonald's van Stockholm en de ambassade van Zweden in Berlijn.

www.claesson- koivisto-rune.se

* Anna Lidgren.

Groot talent, en een van de vier vrouwen van de-signkwartet Front. Glazen luidsprekers, twee bekende stoelen die gemorphd worden, kinderservies vijf keer uitvergroot of UV-gevoelig behangpapier.

www.frontdesign.se

Bläs & Knäda3 x rival

Zweeds designshoppen

* Langs Nybrogatan en Sibyllegatan, in het centrum van de stad, vind je heel wat designwinkels.

* In Design House Stockholm vind je producten van 25 Zweedse topdesigners. Karlavägen 73 (Ostermalm) en op de bedenverdieping van NK.

* Svensk Tenn is een instituut. Al 80 jaar verkoopt men er designklassiekers en de textiel- en andere ontwerpen van Josef Frank. Strandvägen 5 (centrum)

* Bij een van de vier Designtorget-winkels huren nieuwkomers en rijzende designsterren een hoekje om hun spullen aan de man te brengen. De perfecte marktplaats om nieuwe trends te spotten, dus. In Kulturhuset en op Birger Jalsgatan 18, in Södermalm op Götgatan 31.

* Apparat verkoopt alles, van industriële lampen tot schoenpoetskits, meestal van nog niet erg bekende designers. Nytorgsgatan 36 (Södermalm)

* R.O.O.M is een interieurwinkel annex restaurant, waar ze naast Scandinavische designers ook Habitat-spullen verkopen. Alströ mergatan 20, (Kungsholmen)

* Plan Ett is tegelijk interieurwinkel en architectenbureau, een uitstekende combinatie. Tegnérgatan 13.

* Modernity verkoopt vintage 20ste-eeuwse Scandinavisch design, van meubels tot keramiek. Sibyllegaten 6 (Ostermalm). In dezelfde straat (31) zit Asplund, met onder andere Pia Wallén- ontwerpen.

* 10-Gruppen verkoopt de ontwerpen van tien Zweedse designers, van textiel en toiletzakken tot strijkplanken en borden. Götgatan 25 (Sodermalm)

* Platina is hét adres voor moderne juwelen, al dan niet van Zweedse designers. Ze hebben ook hun eigen lijn, en kregen designprijzen voor hun interieur. Odengatan 68. (Norrmalm)

* Ordning & Reda verkoopt papier in al zijn vormen. Onweerstaanbaar. NK, Karlaplan 13, Götgatan 32, Drottninggatan 32 en in de Sturegallerian.

* Bläs & Knäda is een glas- en keramiekgalerie en winkel, met een uitstekend aanbod modern glaswerk. Hornsgatan 26 (Södermalm).

* NK is een exquis warenhuis met heel wat designaccenten. Grote modenamen als Van Noten en Helmut Lang, maar ook Ordning & Reda en Design House hebben hier een hoekje. Hamngatan 1820 (Norrmalm)

* De boekhandel van het Moderna Museet heeft een stevige collectie over design, en ook bij Hedengrens kun je terecht. Stureplan 4 (Östermalm)

Designuitgaan

* Berns is naast een hotel ook een restaurant, twee bars en een club, allemaal ingericht door Terence Conran. Stijl gegarandeerd, met het bijpassende publiek. Berzelli Park.

* De Zweedse chef van het jaar, Markus Aujalay, staat in de keuken bij Fredsgatan 12, F12 voor de vrienden. Niet goedkoop, wel zeer lekker. Fredsgatan 12 (Normalm). Goedkoop zusterrestaurant Restaurangen serveert Zweedse en internationale keuken. Oxtorgsgatan 14 (centrum).

* Sturehof combineert 100 jaar Zweedse keuken met een modern interieur van de hand van Jonas Bohlin. Voor drinks is er de zwarte O-Bar. Stureplan 2 (Normalm) Bohlin tekende ook het interieur van zusterrestaurant Riche. Birger Jarlsgatan 4

* Annakhan serveert Indische en Pakistaanse keuken in een pastelinterieur. Riddargatan 12

* Göteborg heeft zijn eigen aanlegplaats voor wie met de boot komt, en in de zomer is het terras dé trekpleister. Midskepsgatan 31 (Hammarby Sjöstad, ten zuidoosten van Södermalm).

* Design van voorbijgaande aard is de Absolut Vodka Ice Bar, waar je warm ingepakt wodkacocktails uit ijsglazen nipt. Leuk voor één keer. In het Nordic Sea Hotel, Vasa-plein

* One Happy Cloud combineert zowel in de keuken als in het interieur Japanse en Zweedse invloeden, en dat werkt beter dan het klinkt. (Karlavagen 15). Het leukste Chinese restaurant is Halv Trappa Plus Gärd (Lästmakargatan 3)

* Atlas, op Birger Jalsgatan 41 is trendy én betaalbaar.

Designlogeren

* Nordic Light Hotel

Licht en water waren de inspiratie, verder voldoet het Nordic Light aan alle klassiek hippehotelnormen. Een coole, strakke lobby waar mooie mensen zich graag laten zien, een Californisch geïnspireerd restaurant, een badkamer vol Temple Spa-producten en stijlvolle kamers waar je de (gekleurde) belichting aan je stemming kunt aanpassen. Elle UK vindt dit het meest sexy hotel ter wereld, het hotel zelf ambieert de ware Scandinavische ervaring. Aan het Vasaplan-plein.

www.nordiclighthotel.se.

* Berns Hotel

Dit Stockholmse instituut opende in 1862 de deuren als een salon, in 1987 kwam daar een hotel bij. Een paar jaar later kreeg het een warme Terence Conran- make-over. De service zit in de details. Een uit te lenen cd-collectie, bloemen op de kamer, Pure-Circle badproducten en jacuzzi's in de suites. Pittig detail: kamer 431 was ooit een kleedkamer, gebruikt door onder anderen Edith Piaf, Ella Ftizgerald en Marlene Dietrich. Aan het Berzilli park,

www.berns.se

* Rival

Een Södermalmse art-decocinema werd omgebouwd tot een van charmantste designhotels van Europa. Je kunt er in het weekend nog steeds naar de film, maar er is ook een cocktailbar, koffiecafé, bistro mét Zweedse klassiekers en zelfs een bakkerij. Het interieur is kleurrijk én stijlvol, en de kamers hebben een cinemagevoel met grote filmportretten, designklassiekers van onder andere Alto, 32' plasmaschermen en dvd-spelers. Je kiest je hoofdkussen uit een menu, de badkamers hebben een doorkijk naar de kamer en je kunt dvd's en Playstations uitlenen. Voor sterrenspotters: Abba's Benny is mede-eigenaar en tokkelt naar het schijnt regelmatig op de piano in de Honesty-bar op de bovenste verdieping. Aan het Mariatorget-plein, www.rival.se

* Birger Jarl

Tien kamers in dit hotel werden ontworpen door tien designers, maar ook de rest van de kamers werden gevuld met Zweeds design. Het hotel biedt een designarrangement, met gratis toegang in verschillende musea en 10 procent korting bij bepaalde designwinkels. Tulegatan 8,

www.birgerjarl.se

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234