Vrijdag 03/04/2020

Desert Fox in perspectief

'Hét grootste probleem in de evolutie van de huidige crisis is dat de diplomatieke uitwegen bijzonder beperkt zijn'

Op zaterdag 19 december jl. kondigden de Britten en Amerikanen het einde aan van de operatie Desert Fox, een strafexpeditie tegen Irak die als bedoeling had Saddams militaire slagkracht te eroderen. De militaire actie had als doel de duidelijke boodschap te zenden dat het Westen niet langer Saddams boycot van de VN-inspecties (door de UNSCOM) van zijn massavernietigingswapens zou dulden. Er rijzen echter een aantal vragen inzake de langetermijneffecten van de Amerikaans-Britse actie, en wel op volgende gebieden: 1) de positie van de Verenigde Naties in het internationale veiligheidssysteem; 2) de (in)consistentie van het Amerikaanse en het Britse buitenlandse beleid; 3) mogelijke langetermijnconsequenties inzake de interne veiligheid in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk.

1. De Verenigde Staten zien zich als de enige wereldleider op de internationale politieke scène. Begin de jaren negentig was de hoop erg groot dat de Verenigde Naties zouden kunnen uitgroeien tot hét forum waar discussies en oplossingen inzake internationale veiligheid gestalte zouden krijgen. Bush (en later ook Clinton) hanteerden de VN echter vooral als een forum ter legitimatie van hun eigen buitenlands beleid.

In 1991 was het doel duidelijk: Irak was de agressor die Koeweit als negentiende provincie had geannexeerd. Saddam Hoessein's troepen moesten worden teruggedrongen. In de Arabische wereld was de sympathie voor Saddam's agressie relatief mager te noemen. Toenmalig VS-president Bush had bovendien in de maanden voorafgaand aan de operatie Desert Storm een overweldigende coalitie van landen uit de hele wereld uitgebouwd om de agressor terug te dringen.

Achteraf zou aan Bush meermaals gevraagd worden waarom de Verenigde Staten niet waren doorgestoten tot Bagdad zelf, Saddam's Baath-partij niet van de macht hadden gestoten en geen voorlopige burgerregering hadden opgezet in afwachting van vrije, democratische verkiezingen. Afgezien van het feit dat de Amerikaanse grondwet een dergelijk (openlijk) beïnvloeden van de politiek in andere landen verbiedt, was Bush zeer duidelijk in zijn analyse: "De internationale coalitie tegen Saddam zou zijn uiteengespat." De Arabische landen, waarvan enkele (Jordanië, Egypte en Saoedi-Arabië) manschappen leverden voor de stoottroepen voor Desert Storm zouden niet hebben toegestaan dat het Westen van een dergelijke situatie gebruik zou maken om openlijk ingrijpende veranderingen in de machtsconstellaties van de regio te bewerkstelligen. Een dergelijke houding zou zich tegen de Verenigde Staten zelf hebben gekeerd. Bush begreep dit en trachtte angstvallig, én met succes, de situatie zoveel mogelijk controleerbaar te houden.

2. De persoonlijke vendetta tussen de Amerikaanse president en Saddam Hoessein bleef gelden. In langetermijnplannen van de CIA werd, twee jaar geleden nog, een nieuwe crisis met Irak nog steeds als 'zeer waarschijnlijk' bestempeld. Het ging er niet om of, maar welwanneer het tot nieuw wapengekletter zou komen. In andere crisissen, zoals die in Somalië, Bosnië-Hercegovina en recent in Kosovo, trachtte men steeds via resoluties in de VN-Veiligheidsraad legitimatie te bekomen om militair in te grijpen. Sommige landen (Rusland, China) erkennen wel dat ook gelijkaardige resoluties tegen Irak bestonden, maar niet dat de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk zich het recht kunnen toeëigenen om buiten het kader van de VN als politieagent in de wereld op te treden. Dit kan worden beschouwd als een breuk in het Amerikaans buitenlands beleid: misschien heeft Clinton besloten dat hij zich militair niet wil laten binden door een hoger politiek orgaan. Dit ruikt dan ook zeer sterk naar improvisatie en de jacht op 'snelle successen' onder de dekmantel van het 'nationaal belang'. De potentiële langetermijngevolgen van de Brits-Amerikaanse strafexpeditie zijn veel ernstiger: door (de illusie van) een gemeenschappelijke internationale veiligheidsorde aan diggelen te gooien kan nu b.v. ook China autonoom militair opereren als dit in zijn 'nationaal belang' zou zijn.

Ook wat de houding van de Britten betreft heerst er enige frustratie bij hun Europese partners. Op de top van de staats- en regeringsleiders van de Europese Unie op 12 en 13 december jl. in Wenen had Tony Blair er nog voor gepleit een deel van de Europese militaire slagkracht samen te brengen binnen een versterkte Europese pijler. Dit werd door de Europese collega's aangezien als een belangrijke wijziging in het Britse buitenlandse beleid. Het zou misschien mogelijk maken wat op de top van Amsterdam in juni 1997 nog niet kon: de uiteindelijke institutionele integratie van Europa's militaire arm, de West-Europese Unie, binnen de pijler van het Gemeenschappelijk Buitenland- en Veiligheidsbeleid (GBVB) van de Europese Unie. Maar Blair maakte op datzelfde moment plannen om samen met de Amerikanen Irak aan te vallen, zonder daar eerst de Europese partners over te consulteren. Londen blijft van twee walletjes eten: enerzijds lijkt het (nu) de Europese kaart te trekken, maar in werkelijkheid blijft het prioriteit geven aan de exclusieve militaire en politieke band met de VS.

3. Tot slot kan men zich de vraag stellen of de Amerikaans-Britse militaire interventie Desert Fox, hoe beperkt en 'schoon' deze ook moge zijn, op langere termijn geen nadelige gevolgen heeft voor de interne veiligheid van de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Bij de aanslag op het World Trade Center in New York, een aantal jaren geleden, hebben de Amerikanen voor het eerst kennis gemaakt met terroristische acties op eigen grondgebied. Militaire acties zullen die dreiging alleen nog maar doen toenemen.

Er is thans volop een islamitische heropleving aan de gang, zowel van filosofisch-godsdienstige als van politieke aard, die via het terugkeren naar de wortels van de islam probeert te ontdekken wat er fout is gegaan: waarom zijn wij economisch, politiek en cultureel tot een achtergestelde wereldregio verworden? Islamitisch fundamentalisme is hiervan het bijproduct. Elke daad die het Westen in zijn buitenlands beleid ten aanzien van deze regio stelt, dient daarom uit te gaan van een erkenning van de eigenheid, identiteit en soevereiniteit van deze landen. De vraag is of een militaire actie als Desert Fox wel als dusdanig zal worden gezien door de islamitische publieke opinie.

Hét grootste probleem in de evolutie van de huidige crisis is dat de diplomatieke uitwegen bijzonder beperkt zijn. Een Iraakse vice-eerste minister stelde dat Irak in de huidige omstandigheden niet langer leden van UNSCOM zal binnenlaten. De inspecties zouden theoretisch evenwel moeten doorgaan, zoals bepaald in de VN-resoluties. De Britten en de Amerikanen hebben een diplomatieke uitweg bewust onmogelijk gemaakt. Zullen de andere VN-leden (in de Veiligheidsraad) dit nieuwe 'Diktat' van Washington zomaar aanvaarden?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234