Zondag 27/09/2020

Derek Walcott

Purisme interesseert me niet en is zelfs gevaarlijk. Het leidt tot idealisme, en dat kan heel snel ontaarden in nazisme

Wie? Dichter en theaterschrijver uit de Caribische regio die in 1992 de Nobelprijs voor literatuur kreeg.

In het nieuws? Derek Walcott verzorgde gisteravond de Herman Servottelezing aan de KU Leuven en leest vanavond voor in het Brusselse literatuurhuis Passa Porta.@0 KOP 2 mager:De 'Caribische Homerus' doet België aan

Leuven l Derek Walcott (1930) was een te onzent zogoed als onbekende schrijver toen hij in 1992 de Nobelprijs won en daarmee meteen ook de Caribische literatuur op de wereldkaart zette. Voor Walcott veranderde plots alles, maar niet de liefde voor zijn thuishaven, de kleine eilandnatie Saint Louis in de Caribische Zee.

Door Jeroen de Preter

Principes zijn er om overboord te gooien. Derek Walcott treedt vanavond op in Brussel, de hoofdstad van een continent dat hij ooit onder geen beding wilde bezoeken. "Ik geloofde dat het me zou afleiden van mijn eigenlijke doel", vertelt hij. "Ik wilde in mijn literatuur het Caribische gebied verklaren, los van elke Europese invloed. Ik dacht dat Europa me vanwege zijn dominantie zou afleiden van mijn doel. Later heb ik begrepen dat die houding niet zinvol was en dat het perfect mogelijk is om te leven met de twee invloeden naast en door elkaar, op voet van gelijkwaardigheid."

Die nieuwe blik bleek voor de schrijver bijzonder vruchtbaar. In Omeros (1990), zijn bewerking van Homerus' bekende epische gedicht, vervlecht hij de hedendaagse Caribische met de antieke Europese cultuur, en dat met het grootst denkbare succes. Aan Omeros hield hij behalve de titel 'Caribische Homerus' ook de Nobelprijs over. De Nobelprijs zorgde op zijn beurt voor een bijna oneindige reeks uitnodigingen voor lezingen die hem naar eigen zeggen in alle uithoeken van de wereld hebben gebracht. België bezoekt hij echter pas voor het eerst.

Een ingewikkeld land, zo vertelt ondergetekende aan Walcott. Een kort betoog over de linguïstische en culturele particulariteiten van ons land maakt echter weinig indruk op de Nobelprijswinnaar. "In welke taal schrijven jullie beste auteurs?", vraagt hij. "In de taal die ze willen? Wel, dan zie ik niet in wat jullie probleem is. Zolang er geen taal verdrukt of verboden wordt, zie ik meertaligheid alleen maar als een verrijking. Ik ben tweetalig en voel me niet bij de ene of de andere groep van sprekers. Ik ben beide: creools en Engels."

Hoewel een deel van zijn toneelstukken in het creools geschreven werd, is Walcott vooral gevierd en beroemd omwille van zijn uitzonderingsloos in het Engels gestelde poëzie. "Het is zeker niet zo dat het onmogelijk is om in het creools te dichten. Ik heb het zelf gedaan, alleen ging dat tegen mijn intuïtie in. Ik lees in het Engels en ik denk in het Engels, terwijl praten me evengoed afgaat in het Engels als in het creools."

Jarenlang verdeelde Walcott zijn tijd tussen Boston, waar hij aan de universiteit doceerde, en zijn geboorteplaats Saint Lucia. Nu hij met pensioen is verblijft hij weer veel vaker in het land dat hij in de dichtbundel The Arkansas Testament vatte onder de noemer 'here'. Dat 'hier' liet hij contrasteren met het 'elsewhere', waar bijvoorbeeld zijn collega-Nobelprijswinnaar en streekgenoot V.S. Naipaul zich zo fel toe bekeerde. Walcott heeft die behoefte nooit gevoeld, wel integendeel. "Het Caribische gebied is niet gearticuleerd. Het heeft geen identiteit. Althans niet in de conventionele zin van het woord. Een eiland als Saint Lucia heeft in die zin een identiteit dat het geen identiteit heeft. Ook niet in de kunsten. Of neem Trinidad: je hebt daar Spanjaarden, Fransen, Engelsen, Indiërs, Afrikanen en Chinezen. Sommigen noemen dat 'a pure melange', maar ik beschouw dat als de cultuur op zichzelf. Purisme interesseert me niet en is zelfs gevaarlijk. Purisme leidt tot idealisme, en idealisme kan zoals u weet heel snel ontaarden in nazisme."

Verbaast het dat Walcott een vurige aanhanger is van de theorie die zegt dat de interessantste Angelsaksische literatuur vandaag uit het Gemenebest of de oude kolonies komt. "Dat moest er ooit van komen", zegt hij. "Die nieuwe literatuur is gegroeid uit de confrontatie van de traditionele literatuur met die van een veelvoud van culturen, rassen en talenten. Het gevolg van die botsing is mooi samengevat door Salman Rushdie: 'The empire writes back'."

In een van zijn bekendere gedichten, 'The Light of the World', schrijft Walcott over zijn volk, een volk dat hij niets kan geven, "behalve dan wat ik 'the light of the world' noem". De 'world' mogen we van de dichter gerust vervangen door 'word'.

"Zo is het ook bedoeld", zegt hij, voor het eerst met een glimlach op het gelaat. "Het gebied en de mensen waarover ik schrijf zijn arm, ze hebben een geschiedenis van slavernij en onderdrukking achter zich. Daartegenover staat het landschap van bijvoorbeeld Saint Lucia, dat soms onwezenlijk mooi is. Ik geloof heel erg dat die uiterlijke uitstraling van het land ook in de binnenkant zit, bij de mensen. Alleen hebben die mensen nooit een literatuur gehad om die binnenkant te veruitwendigen. Ik zie het als een deel van mijn plicht om hen die woorden aan te reiken."

Of dat volk hem er ook dankbaar voor is? De Nederlands-Antilliaanse schrijver Frank Martinus Arion herinnerde zich in een interview dat de Caribische bevolking met uitzinnige vreugde op het bericht over Walcotts Nobelprijs reageerde. Volgens Arion had dat echter minstens zoveel te maken met het feit dat de eer niet voor "nestbevuiler" Naipaul was.

Walcott kent de anekdote niet, maar vindt ze zichtbaar amusant. "Nu, ik denk niet dat Naipaul het heel erg vond dat hij niet de eerste Caribische Nobelprijswinnaar was. (lacht) Hij wil niet beschouwd worden als een Caribische auteur."

Over het winnen van de Nobelpijs zei de recentste laureaat, Doris Lessing, de afgelopen week dat het "een grote ramp" voor haar betekende. Walcott kijkt daar, vijftien jaar na zijn bekroning, heel anders tegenaan. "Ik weet wat Lessing nu meemaakt. De weken na de bekendmaking stond ook mijn telefoon niet stil. Ik deed niets anders dan interviews en lezingen geven. Dat wordt op den duur uitputtend, maar het houdt na een tijd op. Gelukkig houdt het ook niet helemaal op. Ik word nog altijd uitgenodigd door universiteiten en festivals in alle uithoeken van de wereld. Dat vind ik erg aangenaam. Bovendien wordt een Nobelprijswinnaar goed betaald, wat erg belangrijk is."

Derek Walcott leest vanavond voor in Passa Porta in Brussel. Reserveren is aangeraden: 02/226.04.54 of via www.passaporta.be.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234