Donderdag 28/01/2021
Demonstranten houden de slogan ‘Free HK’ omhoog tijdens een protest tegen China, dat de verkiezingen in Hongkong uitstelde.

Achtergrond

Denktank: ook democratie is slachtoffer van coronapandemie

Demonstranten houden de slogan ‘Free HK’ omhoog tijdens een protest tegen China, dat de verkiezingen in Hongkong uitstelde.Beeld AFP

De coronapandemie is voor veel regeringen een perfect alibi om de vrijheid van burgers in te perken. In zijn rapport Democracy under Lockdown constateert de Amerikaanse denktank Freedom House een achteruitgang van de democratie in tachtig landen, vooral in Azië en Afrika.

De pandemie versnelt een ontwikkeling die al langer gaande is, zegt Freedom House. De afgelopen veertien jaar constateerde de denktank elk jaar een achteruitgang van de democratie in de wereld. Freedom House is een Amerikaanse denktank, in 1941 opgericht om de mondiale ontwikkeling van de democratie te bestuderen. Het rapport Democracy under Lockdown is gebaseerd op een enquête onder 398 journalisten, activisten en experts in 192 landen.

Freedom House noemt de ontwikkeling in China in de afgelopen zes maanden een dystopisch model voor de toekomst: “Toenemende nationalistische en propagandistische retoriek in een poging de roep om transparantie te doen verstommen, toegenomen in innovatieve technologische bewaking, hardhandig optreden tegen individuen binnen en buiten het land die informatie delen die de boodschap van het regime tegenspreekt.”

Over de hele wereld hebben regimes handig gebruikgemaakt van de mogelijkheden die het virus biedt. Zo stelde China de verkiezingen in Hongkong uit, terwijl de oppositie tegen China er goed voor stond. In Burundi en Wit-Rusland was de pandemie een excuus om waarnemers bij de verkiezingen te weren.

Machtsmisbruik

Regeringen grepen de crisis aan om hun macht te misbruiken. In Sri Lanka zocht de politie huis-aan-huis naar informatie, vergezeld door de militaire inlichtingendienst. Daarbij was het virus een handig voorwendsel om opposanten aan te pakken. Dat gebeurde onder meer in Azerbeidzjan, waar opposanten ervan werden beschuldigd dat zij de quarantaineregels hadden overtreden.

De pandemie werd gebruikt om minderheden te stigmatiseren, stelt Freedom House. In India en Sri Lanka werden moslims aangewezen als superverspreiders van het virus. In Sri Lanka werden moslims gedwongen hun doden te cremeren, hetgeen in strijd is met hun religieuze traditie, hoewel de Wereldgezondheidsorganisatie begraven veilig noemt. In de Verenigde Staten werden 40.000 vreemdelingen uitgezet, onder wie alleenstaande minderjarigen, zonder dat zij de kans kregen om asiel aan te vragen. De volksgezondheid werd als reden opgevoerd.

Moslims bidden in de moskee van Srinagar. In India werden moslims ten onrechte aangewezen als superverspreiders van Covid-19.Beeld EPA

De pandemie was ook heel geschikt om de bewegingsvrijheid van journalisten en activisten aan banden te leggen. In 91 van de 192 onderzochte landen werd de persvrijheid ingeperkt. In Nigeria werden journalisten gevangen gezet wegens hun berichtgeving, Tanzania verbood hen überhaupt over de pandemie te schrijven. 

Excuus

De beperking van de vrijheid van meningsuiting gold niet alleen voor journalisten. “Hulpverleners die openlijk spraken over de problemen die zij tegenkwamen werden gedwongen hun excuus aan te bieden en hun opvattingen publiekelijk in te trekken op video”, zei een respondent in Kirgizistan. Mede door een gebrek aan toezicht van (internationale) media kon het leger van Myanmar zijn aanvallen op de Rohingya opvoeren, zegt Freedom House.

Toch ziet de denktank ook lichtpunten. In Tunesië, een jonge en kwetsbare democratie, maakte de regering geen misbruik van de situatie. In Cuba leidde de pandemie tot een opleving van de onafhankelijke journalistiek, ondanks de dreiging van boetes en gevangenisstraffen. Het grootste lichtpunt was Wit-Rusland, waar het wanbeleid in de coronacrisis het politieke protest versterkte.

“Ondanks quarantaines, avondklokken en lockdowns gaan nog altijd veel mensen de straat op. Daarmee blijkt dat het mondiale patroon van protesten, dat in 2019 opkwam, nog altijd doorgaat”, stelt Freedom House. Hoewel er in 158 landen maatregelen werden genomen die de vrijheid van demonstratie beperkten, constateerden de onderzoekers dat in ten minste negentig landen geprotesteerd is sinds de uitbraak van de pandemie. “Alleen al het aantal demonstraties, onder allerlei regimes en in alle regio’s van de wereld, laat zien dat mensen hun regering blijven uitdagen, ook al proberen die regeringen gebruik te maken van de crisis om hun positie te versterken.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234