Vrijdag 22/11/2019

'Denk je dat we deze job voor het geld doen?'

Op 1 september is Van Massenhove plots grote baas van de NMBS. Even. Dan wordt hij ziek en dus doet Jo Cornu wat hij zou doen. Genezen leidt hij gewoon de FOD Sociale Zekerheid verder. 'Om spijt te hebben, ben ik te veel zenboeddhist.' Rik Van Puymbroeck

Nooit een das, ornament wel in het hemd: dit keer is het blauw met bloemetjes. "Sorry", zegt Frank Van Massenhove aan fotograaf Tim Dirven. "Vanmorgen echt niet nagedacht." Er volgt een lach. Zoals na bijna al zijn woorden en zinnen, uitspraken en gedachten. Het leesteken van zijn leven moet het uitroepteken zijn. Want hier op min twee van de Finance Tower (wat een woord toch) in Brussel leidt hij enthousiast rond: daar staan makkelijk verplaatsbare zetels van Arne Quinze, kijk nu naar die foto van de jonge Antwerpse brandweerman en deze 81-jarige jurist kocht zich speciaal een blauw pak om te poseren voor een foto die bij een blauwe zetel zou gehangen worden. Hij wijst op details. De namen van alle vergaderlokalen zijn eigenlijk dezelfde. Ze heten 'Sama-Sama' of 'Skupaj' of 'Insieme': allemaal vertalingen van 'Samen'.

Bekend is dat niemand van de 1.170 ambtenaren van de FOD die hij leidt een vast bureau heeft, er zou ook maar plaats zijn voor 45 procent van hen. "We hebben hier vier etages uitgespaard", zegt Van Massenhove (59), in 2007 overheidsmanager van het jaar. "Dat is goed voor 3 miljoen euro per verdieping. De investeringen die we deden in inrichting liepen tot 10 miljoen euro op. Winst: 2 miljoen." Anders vertaald zegt hij het zo: "We vertrekken in alles van Absurdistan. Dat zeg ik mijn mensen vaak: vertrek van wat niét kan. De pijl komt toch altijd naar beneden. Je kan hem dus maar beter zo hoog mogelijk mikken."

Dat hij er goed uitziet, zegt Tim. Dank je wel, zegt Van Massenhove. "Ik ben ook veertien kilo lichter dan voor mijn ziekte. Maar die veertien kilo verloor ik wel op veertien dagen." Net die veertien dagen waren het tussen de bekendmaking dat hij de NMBS zou leiden en het plotse bericht dat hij omwille van privéredenen toch moest afhaken.

U bent ondertussen weer aan het werk, 'gewoon' opnieuw als voorzitter van de FOD Sociale Zekerheid.

"Ik ben eigenlijk nooit gestopt. Alleen had ik zo weinig energie, dat ik tijdens die dagen maar drie tot vier uur per dag kon bezig zijn. Achteraf gezien bleek die ziekte makkelijk op te lossen. Grappig is dat ze me van boven tot onder onderzocht hebben en dat bleek dat ik eigenlijk zo gezond als een vis was. Alleen bleek de vis niet te eten. Of toch geen voedsel op te nemen. Maar dat plotse gewichtsverlies leek natuurlijk op de symptomen van een heel zware ziekte. En dus ben ik naar Vande Lanotte gestapt. Niet als minister, maar als de man die ik van mijn negentiende ken. Hij zei meteen: 'Frank, als het zo zit, mag je dit niet doen. Het is lastig voor mij, maar ik los het wel op.'"

"Natuurlijk valt zoiets ongelooflijk zwaar. Maar ik wist deep down under: zo gaat het niet lukken. Soms moest ik al om 12 uur naar huis om dan zestien uur aan een stuk te slapen. Pas een paar dagen voor 1 november wist ik dat het niet ernstig was. Die twee maanden had de NMBS niet. Dus het kon gewoon niet. Volgend jaar word ik zestig. Misschien heb ik maar een paar jaar meer. En ik ben niet iemand die gelooft dat wat je niet kapot maakt, je sterker maakt. Bovendien ben ik zeer sterk gefocust op wat ik wil doen. Nummer 1 van een grote boîte worden, is daar al lang niet meer bij. Als ik nu terugkeer naar de stilte, weet binnen drie jaar niemand meer wie ik ben."

Bij de afspraak voor dit gesprek zei u dat u niet zou vertellen wat Jo Cornu moet doen als grote baas van het spoor. Ondertussen heeft hij wel zijn plannen bekendgemaakt.

"Jo is ongelooflijk sterk gestart, maar ik ga nog altijd niet zeggen wat ik zou doen. Ik heb een gloeiende hekel aan schoonmoeders die over de schouder hun mening willen geven. Je kan trouwens nooit winnen van theoretische plannen. Ik haat ook de schoonmoeders die in tv-studio's gaan zeggen hoe het moet. Zij (hij noemt ze niet, maar hij doelt op ex-spoorbazen Marc Descheemaeker en Etienne Schouppe, RVP) hebben het trouwens evenmin kunnen waarmaken. Dat mag je niemand aandoen. Het is a hell of a job. En ik kijk met grote bewondering naar de rustige manier waarop hij doorgaat. Duidelijk, met open geest. Ik vind het fantastisch en het valt me op dat hij lovende woorden kreeg van de vakbonden.

"Het is hemeltergend hoe die man behandeld is. Toen mijn naam viel, las ik in de kranten: 'De Messias is neergedaald.' Hugo Camps, voor wie ik doodsbang ben, noemde me 'charismatisch'. Get a life, mensen, ik ben gewoon Frank Van Massenhove. Gelukkig schreef Marc Reynebeau ook al: 'Ze maken er de heilige Frank van.'

"En dan Jo Cornu: hij was een oude vent, een oude manager, iemand met te veel mandaten. Waar halen ze het? Voor jonge mensen zijn Jo Cornu en Frank Van Massenhove allebei oude mensen, hoor. En dat gedoe over die mandaten. Hij zou geen tijd hebben voor het spoor. Dit is 2013. Moeten we straks ook zeggen hoeveel tijd we met onze vrouw gaan wandelen?"

Het loon: volgens Van Massenhove ligt daar de knoop. 'We gunnen iemand zo'n loon niet.'

(hij verklaart zich) "De discussie over die lonen is helemaal doorgeschoten. Natuurlijk vind ik ook niet dat een manager een miljoen euro moet verdienen. Maar neem nu Johnny Thijs (ontslagnemend CEO bij Bpost, RVP). Toen zijn contract werd afgesloten, zat aan de andere kant van de tafel toch ook iemand die dat contract ondertekende. Johnny heeft daar ondertussen een briljante job gedaan en nu zeggen ze: vanaf nu moet je het met de helft doen. Dat is evenmin eerlijk. Nog eens: een miljoen euro is buitensporig. Iemand zei me dat ik door mijn ziekte wel 100.000 euro mis. Denk je nu werkelijk dat ik voor het geld naar de NMBS zou gaan? Of dat Jo dat daarvoor zou doen?"

Neen.

"Toen ik hier begon, kreeg ik 7.000 euro netto per maand. Nog altijd trouwens. Wel: ik was daar doodsbang van, het was immers het drievoudige van wat ik tot dan verdiend had. Het gevaar bestond dat ik met dat geld een levensstandaard zou krijgen en dat ik, stel dat ik na zes jaar ontslagen werd, die nadien niet meer zou kunnen aanhouden. Ik had ook schrik om vrienden te verliezen omdat ik nu in veel te dure restaurants zou gaan eten. Dus heb ik beslist om mijn huis op zes jaar af te betalen, zodat ik gewoon verder leefde aan mijn oude loon."

"Ik had graag met Luc Lallemand (de gedelegeerd bestuurder van Infrabel, RVP) samengewerkt. Dus dat vond ik wel jammer. Maar nu? Ik ben te veel zenboeddhist om spijt te hebben. Ik heb nooit meer spijt van dingen die ik niet gedaan heb. Bovendien: als ik het écht had willen doen, dan had ik mezelf kandidaat gesteld. Wat ik niet deed. Ik heb trouwens nooit begrepen waarom iemand als Jannie Haeck niet meer kansen gekregen heeft."

U was geen kandidaat, het was Johan Vande Lanotte die u enkele dagen voor 1 september belde. Weet u nog waar u was?

(lacht) "Ik was aan het snelwandelen langs de Blaarmeersen. Dat doe ik drie tot vier keer per week, dat ontspant me. Terwijl ik stap luister ik naar fantastische muziek. De nieuwe van Nick Cave of Elbow of oude soul. Toen belde Johan. (schatert) Ik weet helaas niet meer welk nummer toen in mijn oren zat, maar het zou 'Help me Rhonda' van The Beach Boys kunnen zijn. Ik ga even nadenken, zei ik. Mijn vrouw zei later: ik ga je niet tegenhouden, maar ik wil je wel nog zien.

"Met partijpolitiek had dit niks te maken. Ik werd blijkbaar door iedereen in de regering gesteund. Alexander De Croo, die hier in hetzelfde gebouw zit en die ik wel eens tegenkom, heeft me dat ook gezegd: we moesten niet spreken, we weten wie je bent en we houden van je onconventionele aanpak. Ook Wouter Beke ging akkoord. Op 1 september zaten we in de auto op de E17 in Gentbrugge, op weg naar een familiefeest in Brasschaat, toen het nieuws op de radio kwam. Gelukkig reed mijn vrouw, al reed ze zelf bijna tegen de vangrail van het schrikken. Ik was net zo verbijsterd."

Vijf dagen later zei iemand aan de Krant van West-Vlaanderen: 'Alles wat Frank doet, lukt.' Die mevrouw heet Fernanda Mylle.

(met brede smile) "Mijn moeder! Het kan toeval zijn, maar eigenlijk heeft ze gelijk. Ik ben nog nooit in iets mislukt. Toen ik voor Frank Beke (toen burgemeester van Gent, RVP) werkte, heb ik met Brice De Ruyver de politie in Gent hervormd. Nog voor Dutroux. Alleen de brandweer hebben we toen niet kunnen reorganiseren, maar mijn tijd bij Frank, daar ben ik nog altijd het meest trots op. Een wonderbaarlijk visionaire man.

"Nadien was ik vanaf '99 bij Frank Vandenbroucke aan de slag en toen slaagden we erin om een strategisch plan van vier jaar op anderhalf jaar uit te voeren. Iedereen zegt dan: Frank Van Massenhove. Wel neen, dat is niet zo. Ik ben verschrikkelijk goed in talent rond mij verzamelen. Maar als ik met mijn kwaliteiten deze dienst vijftig jaar geleden had moeten leiden, dan was ik niemand. Ik heb het geluk in het juiste tijdsgewricht geboren te zijn."

Met dank aan Fernanda Mylle.

"Mijn pa en ma hebben nooit gestudeerd, maar het waren hele slimme mensen. In 1972 ben ik rechten gaan studeren in Gent, dat had in Zerkegem nog nooit iemand gedaan. Toen ik daar vier jaar later afstudeerde, zei mijn pa: 'Weet je wat jij nu gaat doen? Jij gaat mensen zoals ik voorbijlopen.' Ik heb hem meteen gezegd dat dat nooit zou gebeuren en ik kom nog altijd mensen zoals mijn pa tegen. Het zijn die mensen die ervoor zorgen dat ik slaag in wat ik doe. Als ik dan lees wat mij ma zei, dan krijg ik het moeilijk. Natuurlijk was ze trots als de beesten. Maar toen ik haar belde om te zeggen dat ik het niet zou doen bij de NMBS zei ze: 'Awel, ik ben content.' Ik kom uit zo'n nest en daarom ben ik zo gelukkig."

Je bent volgens Wikipedia de enige bekende mens die ooit in Zerkegem geboren werd.

"Ik ben er wel letterlijk geboren, als laatste van het dorp, nadien ging iedereen bevallen in het ziekenhuis. Maar Sylveer Maes, de laatste Belgische Tourwinnaar voor Eddy Merckx, is ook van daar. Hij had wel later een café in Gistel, maar voor iedereen in Zerkegem is Sylveer Maes een Zerkegemnaar. En ik geloof dat. Toen hij in Brussel woonde en mijn vader moest in de hoofdstad zijn, ging hij altijd eens bij Sylveer langs. En toen ik examens aflegde aan de universiteit, zeiden al die profs toen ze mijn geboorteplaats zagen: 'Ah, Zerkegem, het dorp van Sylveer Maes.' Een klein dorp hoor. Mijn moeder zegt altijd: '1.401 zielen en gij.' Ik heb al vroeg verteld dat ik niet geloofde."

Waar droomde je als jongen van? Toch niet om voorzitter van de FOD Sociale Zekerheid te worden?

"Ik wilde Mick Jagger wel vervangen. Dat ik niet kon zingen, was geen bezwaar. Maar ik wilde vooral graag studeren. Ik heb ongelooflijk graag school gelopen en ik ben er beretrots op dat ik aan de universiteit bij mensen als Koen Raes, Willem De Beuckelaer, Jean-Paul Van Bendegem en Luc Lavrysen terechtkwam. Koen Raes had op dat moment alles al gelezen en ik wilde zo slim worden als Koen. Maar eigenlijk wilde ik vooral veel meer mensen gelukkig maken en minder mensen ongelukkig. Ik wist alleen niet hoe. Door bij de Wetswinkel terecht te komen en dan in mijn eerste job BTK- en DAC-projecten te mogen goedkeuren, kon ik dat wel. Zo kon de Vooruit bijvoorbeeld starten. Uiteindelijk is dat een beetje de rode draad in mijn carrière. Toen ik hier baas werd, dacht ik aan wat mijn papa gezegd had: ik ga het leven van mensen zoals hij beter maken. Eigenlijk is dat nog altijd mijn drijfveer."

Jij bent een zeer twitterende baas: ruim 9.000 volgers en meer dan 7.000 tweets. Dat wijst op geloof in dat medium.

"Als je zegt dat je voor een ministerie werkt, zie je de mensen nog altijd denken: De Collega's. Het is iedere dag vechten tegen de clichés. Ik gebruik Twitter om te tonen wat we doen en welke waarden we hebben. En met 9.000 volgers heb je toch meer impact dan met 25 volgers."

Maar u gebruikt het voor meer. Op 11 december twitterde u: 'Tonnen Tactloze Tweets Bewijzen Betoog @FientjeMoerman'. Waarop zich aangesproken journalisten meteen opnieuw reageerden. Had mevrouw Moerman gelijk?

"Fientje is niet de zachtzinnigste politica, dat speelt in haar nadeel. Als Sven Gatz had geschreven wat zij schreef, dan zou het debat inhoudelijker gevoerd zijn. Maar je moet echt wel verschrikkelijk veel moed hebben om in de politiek te gaan. Hoe die mensen 'afgescheten' worden... Ik heb dat meegemaakt toen ik met Frank Beke rondliep in de stad. Ook in de media wordt heel snel op de man of de vrouw gespeeld. Heeft Geens gewonnen of verloren? Is het Geens tegen De Croo? Altijd duelletjes en die worden op Twitter uitgevochten. Er bestaat heel weinig barmhartigheid voor mensen die hard werken."

Is het nooit in je opgekomen om zélf aan politiek te doen? Je hebt een socialistische achtergrond, misschien kan de sp.a je gebruiken op de lijst in 2014?

"Ik zou een heel slecht politicus zijn. Het is me in het verleden wel een paar keer gevraagd, voor ik bekend was. Toen zei ik dat ik het niet wilde doen omdat je je als politicus te veel met zaken moet bezighouden die je zelf niet interessant vindt. Nu vraagt geen enkele partij me nog, omdat ze weten dat ze ambras zouden hebben. En er is ook geen enkele partij die helemaal vertolkt waar ik achter kan staan. Nu zeg ik neen omdat ik niet kan liegen. En als je in de politiek zit, moet je dat wel af en toe doen."

Dan moet de vraag wel gesteld: hoe bekijk je, als oude bekende, wat Johan Vande Lanotte doet? Bijvoorbeeld in de heisa rond Electrawinds?

"Het kan best zijn dat Johan dingen deed die hij beter niet had gedaan. Maar ik ben zeker dat als hij ze deed, hij dacht dat het correct was. En dat de perceptie dan anders was. Ik zou zelf meer opletten dan Johan, maar hij is gewoon van een andere generatie. Veertigers zijn meer met perceptie bezig, hij niet. Het is ook geen toeval dat Johan niet op Twitter zit en dat mensen als John Crombez, Hendrik Bogaert of Vincent Van Quickenborne dat wel zijn. Kijk, je zal zeker immorele politici hebben die het voor het geld doen. Maar ik ben ervan overtuigd dat ze zeer zeldzaam zijn. Je staat zo in de schijnwerpers dat alles wat je fout doet, uitkomt."

Tot slot: heeft die periode in september en de onzekerheid door die ziekte u veranderd?

"Het is verschrikkelijk om dan in de spiegel te kijken, dat zeker. Maar wat me als mens veel meer veranderd heeft, is de depressie die ik in 1997 doorgemaakt heb. Ik was niet goed bezig, was voortdurend aan het liegen tegen mezelf en mijn omgeving. Dat had te maken met mijn privéleven, maar wat ik privé verkeerd deed, deed ik ook op mijn werk verkeerd. Soms durfde ik niet naar een vergadering gaan, omdat ik niet durfde zeggen dat ik iets niet wist. Daar heb ik veel van geleerd. Ik heb toen beslist nooit meer in mijn leven te liegen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234