Vrijdag 15/11/2019

Migratie

Denemarken neemt harde maatregelen tegen getto’s: "Ze willen dat we assimileren of ophoepelen"

Zaynab (m.), een bewoonster van getto Mjolnerparken, met vriendinnen aan de rand van de wijk. Beeld REUTERS

Denemarken wil 25 getto’s – de officiële naam van wijken met veel moslims – in het gareel krijgen. Dwang om te integreren is het uitgangspunt. "Ze willen dat we assimileren of ophoepelen."

Rokhaia Naassan moet dezer dagen bevallen, waarna zij en haar zoontje voor de Deense wet in een nieuwe categorie vallen. Ze woont in een relatief arme wijk van Kopen­hagen met veel migran­ten – een ‘getto’, volgens de omschrijving van de Deense regering. Dus wordt Rokhaia een ‘getto-ouder’ en haar zoon een ‘getto­kind’.

Vanaf hun eerste jaar moeten getto­kinderen minstens 25 uur per week van hun gezinnen worden gescheiden, de tijd voor dutjes niet in aanmerking genomen, voor onderricht in de taal en ‘Deense waarden’ zoals de viering van Kerstmis en Pasen. Ouders die niet meewerken, riskeren een deel van hun uitkeringen te verliezen.

Dwang om te integreren ligt ten grondslag aan nieuwe wetten waarmee de regering 25 weinig welvarende enclaves, met veel islamitische bewoners, in het gareel probeert te krijgen. Politici beschrijven de getto’s, met hun vaak hoge werkloosheid en bendegeweld, in steeds onheilspellender termen. Zo waarschuwde de liberale premier Lars Lokke Ras­mus­sen in zijn nieuwjaarstoespraak dat ze “hun tentakels tot buiten de eigen straten kunnen uitbreiden”. Hij bedoelde dat het geweld naar andere wijken dreigt over te slaan. Rasmus­sen constateerde dat “de kaart van Denemarken scheuren vertoont”, en dat is de schuld van de getto’s.

Politici die ooit het woord ‘integratie’ gebruikten, spreken nu openlijk van ‘assimilatie’. Die verharding vindt haar weerslag in het ‘getto­pakket’. Begin maart diende de regering 22 wetsvoorstellen in, waarvan de meeste in het parlement zijn goedgekeurd. Komende herfst komen nog meer voorstellen in stemming. Eén daarvan voorziet in een verdubbeling van de straf voor bepaalde misdaden als die zijn gepleegd in een van de 25 getto’s.

De regering bepaalt of een stadsdeel tevens een getto is. Belangrijk zijn daarbij het inkomen van de bewoners, of ze werk hebben, in aanraking zijn gekomen met justitie, hun opleidingsniveau en hun etnische achtergrond, voor zover niet-westers.

Gevangenisstraf

Een ander wetsontwerp bepleit gevangenisstraffen tot vier jaar voor immigranten­ouders die hun kinderen dwingen tot langdurige bezoeken aan hun landen van herkomst. Die reizen schaden ‘hun schoolopleiding, taalbeheersing en welzijn’. Een ander voorstel geeft bestuurders de wettelijke mogelijkheid om ‘getto­gezinnen’ nauwer in het oog te houden.

Sommige voorstellen gaan de regering echter te ver. Zo wilde de uiterst rechtse Deense Volkspartij, die de regering parlementaire gedoog­steun geeft, ouders dwingen hun ‘getto­kinderen’ na acht uur ’s avonds binnen te houden. Ter garantie dat het verbod wordt nageleefd, stelde de parlementariër Martin Hendriksen in alle ernst voor om jongeren in die buurten elektronische enkelbanden om te doen. Hendriksen, lid van de Volkspartij, is voorzitter van de parlementaire commissie voor integratie.

Tijdens de Folkemodet, een jaarlijkse politieke bijeenkomst op het eiland Bornholm, wuifde minister van Justitie Soren Pape Poulsen bezwaren weg dat zulke maatregelen op gespannen voet staan met de burgerrechten: “Sommigen gaan natuurlijk jammeren dat niet iedereen meer gelijk is voor de wet, maar dat is nonsens. De strengere straffen treffen alleen degenen die de wet overtreden.”

De minister toonde evenmin begrip voor critici volgens wie de maatregelen vooral zijn gericht tegen moslims. “Dat is echt flauwekul. Het gaat mij erom dat mensen, in welke god ze ook geloven, trouw betuigen aan de waarden die nodig zijn om in Denemarken een goed leven te kunnen leiden.”

Verhuizen

Yildiz Akdogan is een sociaal­demo­cra­tische parlementariër. De wijk Tingbjerg in Kopenhagen, officieel aangemerkt als getto, ligt in haar kiesdistrict. Door de harde taal over immigranten zijn de Denen volgens haar ongevoelig geworden voor de bijklank van het woord getto, dat doet denken aan de praktijken waarmee nazi-Duitsland de Joden scheidde van de rest van de bevolking. Akdogan: “We hebben het over getto­kinderen en getto-ouders, belachelijk! Het is een gewoon woord aan het worden en dat is heel gevaarlijk.”

Als het aan henzelf ligt, verhuizen veel bewoners van de Deense getto’s zodra ze het zich kunnen veroorloven. Rokhaia Naassan sprak daarover laatst met haar vier zussen in Mjolner­parken, een complex van sociale woningbouw in Kopenhagen dat kan doorgaan voor een van de ergste getto’s: 43 procent van de bewoners is werkloos, 82 procent heeft een niet-westerse achtergrond, 53 procent heeft nauwelijks onderwijs genoten en 51 procent heeft een relatief laag inkomen.

De zussen, kinderen van Libanese vluchtelingen, vragen zich af waar­om zij het doelwit zijn van de nieuwe wetten. Ze spreken accentloos Deens, ook met hun kinderen. Die spreken zo weinig Arabisch, dat communicatie met hun groot­ouders bijna onmogelijk is.

De 32-jarige Sara vertelt dat zij en haar zussen zijn opgegroeid in Jut­land, in het westen van Dene­marken, waar vijandigheid jegens moslims zelden voorkwam. “Mis­schien dachten de mensen altijd al die slechte dingen over ons en durven ze dat nu pas openlijk te zeggen”, vertelt Sara. “In de Deense politiek gaat het bijna alleen nog maar over moslims. Ze willen dat we assimileren of ophoepelen. Ik weet niet of we het ooit goed kunnen doen.”

Barwaqo Jama Hussein, een 18-jarige vluchteling uit Somalië, verbaast zich soms over het geklaag over de getto’s, omdat de regering haar familie daar zelf heeft ondergebracht. Ze verhuis­de op haar vijfde naar Denemarken en woont sinds haar dertiende in Tingbjerg. Ze vindt niet dat daar een aparte, van de rest van Denemarken afgescheiden samenleving is ontstaan.

Mudasir Khan, afkomstig uit Pakistan, met zijn neefje Yaeesh Rao Khan in Mjolnerparken. Beeld REUTERS

Rechten en plichten

Hussein: “Het doet me pijn dat ze ons niet beschouwen als gelijken. Want we leven in de Deense maatschappij, volgen de regels, gaan hier naar school. Het enige wat we niet doen, is varkensvlees eten.”

Maar zo’n 20 kilometer zuidwaarts, in de middenklassenwijk Greve, zijn kiezers razend enthousiast over de nieuwe wetten. “Ze geven te veel geld uit, geld dat wij, de Deense belastingbetalers, hebben opgebracht”, oordeelt Dorthe Pedersen, een kapster. “Wij betalen hun huur, hun kleding, hun eten en dan nog beweren ze in gebroken Deens dat ze niet kunnen werken omdat ze allerlei pijntjes hebben.” Migranten vinden altijd wel een ‘kat­ten­luik’ om het stelsel van sociale voorzieningen binnen te glippen, ver­zekert een andere fan van de regering.

Door te hameren op de kosten van de opvang van vluchtelingen en immigranten heeft de Deense Volkspartij veel kiezers weggekaapt van de sociaal­democraten, die lang golden als hoeders van de welvaartsstaat. Volgend jaar zijn er parlementsverkiezingen, en met dat vooruitzicht is gematigd links naar rechts opgeschoven. Hardere maatregelen zijn nodig om onze welvaarts­staat te beschermen, is nu het motto.

Bijna 87 procent van de Deense bevolking van 5,8 miljoen mensen is van Deense origine. Twee derde van de migranten, ongeveer een half miljoen mensen, heeft een islamitische achtergrond. Dat bevolkingsdeel is fors gegroeid door de recente golven van Afghaanse, Iraakse en Syrische vluchtelingen die door Europa trokken. Een lastige uitdaging voor het op een kleine en homogene bevolking berekende Deense model.

Rune Lykkeberg, hoofd­redacteur van de links-­liberale krant Dagbladet Information: “Volgens critici mag de staat onder geen beding kinderen weghalen bij hun ouders om ze naar school te laten gaan. Maar de sociaal­democraten staan op het standpunt dat wij die mensen geld geven en in ruil daarvoor best iets mogen eisen. Dit is nu eenmaal een systeem van rechten en plichten.”

Autoritaire trekken

Volgens Lykkeberg hebben Denen een hoge mate van vertrouwen in de staat, ook als het gaat om de ideologische vorming van kinderen. “In de Angel­saksische opvatting is de mens van nature vrij, maar wordt die vrijheid beknot door de staat. Wij vinden juist dat de mens alleen vrij kan zijn in een gemeenschap. Je kunt inderdaad het standpunt huldigen dat ouders het recht hebben hun kinderen naar eigen goeddunken op te voeden. Maar volgens ons hebben ze niet het recht de toekomst van hun kinderen kapot te maken.”

Lykkeberg beaamt dat die opvattingen niet vrij zijn van autoritaire trekken, met het risico dat de ‘doelgroep’ ertegen in opstand komt.

Hussein, de scholier uit Tingbjerg, is gewend dat mensen foeteren op immigranten telkens als er verkiezingen naderen. Maar nooit was het zo erg als nu. “Als een regering met steeds meer wetten komt voor slechts een deel van de bevolking, krijg je juist die parallelle samen­leving waar ze zo bang voor zijn.”

© The New York Times / Vertaling: René ter Steege.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234