Woensdag 05/10/2022

InterviewJournalist Aleksandra Garmazjapova

‘Denazificatie’ van Oekraïne? ‘Ruslands oorspronkelijke volken zitten in dezelfde categorie als de Oekraïners’

In de hoofdstad van de deelrepubliek Boerjatië, Oelan-Oede, is een Lenin-beeld voorzien van de letter V, een symbool van de Russische oorlog tegen Oekraïne. Beeld Geert Groot Koerkamp
In de hoofdstad van de deelrepubliek Boerjatië, Oelan-Oede, is een Lenin-beeld voorzien van de letter V, een symbool van de Russische oorlog tegen Oekraïne.Beeld Geert Groot Koerkamp

De Russische president Vladimir Poetin noemde in februari ‘denazificatie’ van Oekraïne een van de primaire doelen van de Russische ‘operatie’. Volgens journalist Aleksandra Garmazjapova (33) uit Boerjatië is het tijd dat Rusland de hand in eigen boezem steekt. ‘Poetin herinnert er met zijn inval in Oekraïne aan hoe minderheden in Rusland leven.’

Redactie

Garmazjapova is geboren in de Russische deelrepubliek Boerjatië, maar woonde vanaf haar zesde in Sint- Petersburg. Ze werkte daar als journalist en was actief in de jongerenbeweging van de oppositiepartij Jabloko. Sinds enkele jaren woont ze buiten Rusland. Onlangs richtte ze met enkele gelijkgestemden de Free Buryatia Foundation op, die zich keert tegen de oorlog in Oekraïne, tegen stigmatisering van de Boerjaten en racisme in het algemeen, en ‘denazificatie’ van Rusland bepleit.

Ze voelt zich gesterkt door de vele reacties die ze op haar initiatief kreeg uit andere bevolkingsgroepen in Rusland, zoals Oedmoerten, Tsjoevasjen, Mari, Kareliërs en Tataren. “Ik dacht eerder dat alleen Aziaten en Kaukasiërs met racisme te maken hebben, gewoon omdat wij uiterlijk verschillen van Russen”, aldus Garmazjapova.

“Maar Oedmoerten lijken op Russen, hebben vaak Russische namen, en horen toch van jongs af aan dat het ’slecht’ is om Oedmoert te zijn en Oedmoerts te praten. Kareliërs vertelden me hoe het hun moeders en grootmoeders was verboden Karelisch te praten, ze daardoor hun eigen taal vergaten en niet konden doorgeven aan volgende generaties. En dat heeft een massaal karakter, dat raakt alle etnische bevolkingsgroepen.”

Hoe is dit initiatief tot stand gekomen?

“Al in 2015 kwam de term ‘Poetins strijdende Boerjaten’ in zwang. Toen verschenen daar de eerste ‘Donbas-indianen’, zo werden de Boerjaten genoemd door de plaatselijke bevolking. Dit jaar werden opnieuw Boerjaten naar Oekraïne gestuurd, velen zijn omgekomen, en opnieuw repte de Russische propaganda van de ‘strijdende Boerjaten van Poetin’. Natuurlijk zijn wij daar als etnische Boerjaten niet blij mee. In de eerste plaats ben ik geen ‘strijdende Boerjaat’, en al helemaal niet van Poetin. Een week na het begin van de oorlog staken Boerjaten uit de Verenigde Staten, Europa en Kazachstan de koppen bij elkaar. We waren terneergeslagen en besloten een videoboodschap op te nemen als ‘Boerjaten tegen de oorlog’. Die werd door meer dan een miljoen mensen bekeken.”

Hoe waren de reacties?

“We kregen enorm veel bijval, steeds meer Boerjaten wilden zich ook uitspreken tegen de oorlog. Familieleden van contractsoldaten die in Oekraïne zijn, vroegen hoe die hun contract kunnen verbreken als ze niet willen vechten en terug willen naar huis. We hebben juristen en mensenrechtenactivisten ingeschakeld en daarover instructies verspreid.”

Wat verklaart dat grote aantal Boerjaten onder de Russische militairen in Oekraïne?

“Dat komt door het enorm lage levenspeil in de republiek. Die jongens uit de dorpen zien geen andere uitweg dan een contract met het leger. Dat spreekt hen niet vrij. Ze kunnen weigeren, al weet ik dat velen nu worden bedreigd. Boerjatië bezet qua levenspeil de 81ste plaats onder 85 Russische regio’s, hoewel het rijk is aan grondstoffen en grenst aan het Bajkalmeer. Dat zette ons aan het denken: waarom hebben wij geen echte federatie? Waarom wordt Rusland bestuurd vanuit het centrum, waar wordt bepaald wie hoeveel te besteden heeft, hoe de mensen leven en wat voor taal ze spreken?”

U noemt de oorlog met Oekraïne een xenofobe oorlog. Wat bedoelt u daarmee?

“Rusland zegt dat het Oekraïne zal ‘denazificeren’. Een bizar argument, gezien het niveau van xenofobie, racisme en chauvinisme in Rusland zelf. Als de Russische samenleving zelf daadwerkelijk tolerant en open was, dan was het niet gelukt haar met behulp van die propaganda op te zetten tegen Oekraïne. Je hoort daarin steeds dat Oekraïne geen echt land is, dat de Oekraïense taal eigenlijk niet bestaat en dat de Oekraïners geen afzonderlijk volk zijn, maar Ruslands kleinere, onvolwaardige broers.”

Hoe was in de Sovjet-periode de staatspolitiek ten aanzien van de Boerjaten?

“Sommige mensen mijmeren graag over de ‘vriendschap der volken’ in de Sovjet-Unie. Maar ik herinner me heel goed het verhaal van mijn opa, die in de polikliniek werd gemaand Russisch te spreken, geen Boerjaats. De overheid heeft Boerjaten ontmoedigd hun eigen taal te leren. Hoe accentlozer je Russisch, hoe beter. Mensen waren daar trots op, en nog steeds. Ruslands oorspronkelijke volken zitten in feite in dezelfde categorie als de Oekraïners. In de Sovjet-tijd werd Oekraïners ook steeds voorgehouden dat hun taal een plattelandstaal was. Daarom moeten wij Oekraïne steunen, want het probeert zich los te rukken van die imperiale Sovjet-erfenis en zijn eigen weg te gaan.”

Wat is uw eigen ervaring met racisme?

“Ik heb zelf genoeg racistische incidenten meegemaakt in Rusland. Je moet voortdurend bewijzen dat je gelijkwaardig bent. Daarom praat je in de winkel of het café nadrukkelijk zuiver Russisch, zonder een zweem van een accent. Je kleedt je goed om te laten zien dat je ‘normaal’ bent. En in de metro moet je met een zo zelfverzekerd mogelijke blik langs de politie lopen, zodat ze je niet stoppen om je papieren te controleren.

“Ik besefte pas in wat voor voortdurende spanning ik in Rusland had geleefd toen ik het land had verlaten. Ik woon nu in Tsjechië. Na de inval in Oekraïne ging ik dagenlang de deur niet uit, want ik dacht dat iedereen naar mij zou kijken op straat en zou zien dat ik uit het land van de agressor kom. Dat was niet zo, maar ik dacht wel: waarom voel ik me nu zo slecht, alsof ik niet volwaardig ben? En ik had een déjà-vu, want hetzelfde had ik eerder gevoeld in Rusland. Zo werkt die psychologische trigger.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234