Vrijdag 16/04/2021

Opinie

Democratie is beter dan Damsocratie

Peter Vanham. Beeld Swa Van Damme
Peter Vanham.Beeld Swa Van Damme

Peter Vanham is Global Leadership Fellow, World Economic Forum

De kogel is door de kerk: Damso zal het Duivels WK-lied niet maken. Terecht, vind ik. Maar waar we minder blij om moeten zijn, is dat het uiteindelijk bedrijven waren die de KBVB-emmer moesten doen overlopen. Druk vanuit de politiek en het middenveld bleek minder zwaar door te wegen dan de euro’s van sponsors. We doen er als geëngageerde burgers beter aan zelf weer meer van ons te laten horen.

Het is een wereldwijde trend. Denk maar aan Amerikaanse bedrijven als Delta en Dick’s, die zich in de nasleep van de schietpartij in de Stones-nummers-Douglas school in Florida lieten horen. De ene zegde zijn voordelen voor NRA leden op, de andere verstrengde zijn wapenpraktijken. Bedrijven toonden zo het leiderschap dat Amerikaanse politici misten in de affaire.

Zo een maatschappelijk verantwoord ondernemen moeten we toejuichen: hoe meer bedrijven positief willen bijdragen aan de maatschappij, hoe beter. Maar we moeten wel aandachtig blijven dat we als burgers steeds de eindbeslissing houden in belangrijke vraagstukken. Want indien een democratie vervallen is tot een corpocratie, zijn we ver weg van huis.

In het geval van de KBVB en haar keuze voor een huismuzikant vielen de maatschappelijk verantwoorde keuze en de voorkeur van sponsors wel samen. Maar dat zal niet altijd zo zijn: bedrijven hebben vaak andere belangen dan het publiek. Hun maatschappelijk geïnspireerde keuzes zijn soms volatiel, en hoe dan ook spelen monetaire belangen altijd mee.

Naar voorbeelden hoeven we niet ver te zoeken. Wie het vorige WK voetbal volgde, herinnert zich wellicht de jonge Duivels-supporter Axelle De Spieghelaere nog. De toen 18-jarige studente ontpopte zich in een rotvaart van nobele onbekende tot wereldwijde ster. Ze sleepte een contract met L’Oréal in de wacht. Dat kwam dankzij haar vurige aanmoedigingen van de Duivels in Brazilië, die ook de cameraploegen van het WK niet ontgingen.

Maar even snel werd ze weer uitgespuwd, niet alleen door online opiniemakers, maar ook door haar bedrijfssponsors, toen bleek dat zij en haar familie een “trofeeënjacht” op wilde dieren hadden bijgewoond. Was het verantwoord om iemand die daar niet om gevraagd had zo snel op een piëdestal te zetten? En was het verantwoord om er haar daarna abrupt weer van af te halen?

Voor bedrijven is die calculatie anders dan voor een maatschappij. Ze nemen hun reële of aangenomen reputatie- en marktwinst en -verlies mee in hun overwegingen. Als het je als bedrijf uitkomt, hang je je wagentje vast aan een persoon of ideaal. Maar als de wind draait, en het komt je niet meer uit, ben je wellicht sneller om je te distantiëren.

Bovendien laten we ook toe dat het soortelijk gewicht van bedrijven toeneemt, indien we ze als middenveld of burgers voor onze kar te spannen. Vandaag leidt dat nog tot morele overwinningen waarbij meerderheid van de bevolking en de bedrijven samen hun slag thuis halen. Maar vroeg of laat kan ook de ontgoocheling volgen, als bedrijven met hun toegenomen invloed en macht weer sterker hun eigenbelangen laten doorwegen.

De geschiedenis staat vol van voorbeelden waarbij dat fout afloopt. Denk in Belgie en de rest van Europa maar aan de rulings die multinationals afdwongen om fiscale voordelen te bekomen. Sommige van dezelfde sponsors die we nu ophemelen omwille van hun druk op de KBVB, dragen nog steeds hun “fair share” niet bij aan de Belgische staat. Hun verontwaardiging is dan ook selectief.

In het geval van Damso en de KBVB had een andere aanpak wellicht ook kunnen werken. Dat bleek toen Joseph Allijns, voorzitter van Kortrijk en de KBVB, zich over de zaak uitsprak. Hij had daarbij geen geldelijke belangen, wel ethische overwegingen, en trok uiteindelijk de rest van de bond mee over de streep. Wellicht ook een groot deel van de Duivels-supporters. Zijn bijdrage was organischer, vond ik.

Begrijp me niet verkeerd: we moeten “Corporate Social responsabilty” toejuichen en aanmoedigen. En het is fantastisch dat bedrijven steeds vaker die handschoen opnemen. Maar als we de keuze hebben, dan is het beter om bobo’s en beleidsmakers aan te sporen de juiste keuzes te maken in maatschappelijke beslissingen.

In het Frans zegt men: “Il faut du tout pour faire un monde.” We hebben inderdaad iedereen nodig om de wereld te doen draaien. Maar in het Vlaams weten we ook dat de schoenmaker best bij zijn leest blijft. Laat bedrijven een positieve bijdrage leveren aan de maatschappij, maar laat mensen wel zelf beslissen over de keuzes die we als maatschappij maken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234