Vrijdag 02/12/2022

Democraat zijn in Shell, Wyoming

Al vier jaar trekt politica Fientje Moerman naar het Amerikaanse Shell, een piepklein dorp in Wyoming. Om tot rust te komen en de batterijen op te laden. Deze week keek ze diep in het hart van Republikeins Amerika samen met een groepje fervente Democraten naar de State of the Union van president Barack Obama. Fientje Moerman

Het is stipt 18.48 uur wanneer ik aankom bij Karyne Dunbar en haar echtgenoot James voor een 'Obama Pajama State of the Union Watch Party'. Plaats van het gebeuren: Shell, Wyoming. Officieel inwonertal: vijftig, volgens het bord langs Highway 14. In werkelijkheid is het een gehucht van zo'n 250 inwoners, als je er de nieuwe legale, half illegale en illegale immigranten, meestal Mexicanen, bij telt.

Dit plekje aan de voet van de Big Horn Mountains was mijn schuilplaats in de voorbije vier jaar. Hier bij mijn vrienden Peter en Marijn en hun zonen Victor en Edward heb ik zowat alles gedaan: paardenmest uit trailers scheppen, nota's schrijven over de taalregeling in het hoger onderwijs, te paard koeien hoeden, een driedaagse cursus 'low stress cattle handling' volgen bij de in een deel van het Westen, maar nergens anders wereldberoemde expert Bud Williams. Weg van de wereld en vooral weg van de diersoort mens, in het bijzonder de haat-, nijd- en afgunstvariant die België en Vlaanderen ingepalmd lijkt te hebben. Om te gsm'en moet je 25 kilometer verder naar Greybull, naar de parkeerruimte van de lokale supermarkt. Niet dat iemand dat echt nodig vindt.

Aanbellen is onnodig, de deur gaat al open en Karyne laat mij, Victor en Matt Dillon binnen. Victor en Matt zijn seniors aan Greybull Highschool. Matt komt uit een mormoons gezin en speelt vanavond voor fotograaf. Ik ben zenuwachtig en vraag me af waar ik aan begonnen ben. Het was juist de bedoeling weg te zijn van 'de politiek' en nu zoek ik het op? Meer dan vier jaar heb ik menselijk contact beperkt tot het minimale en louter functionele, en een paar vrienden. Vier jaar heb ik meer met dieren gepraat dan met mensen, met als absoluut hoogtepunt begin september een conversatie van een uur met een eekhoorn, 2.000 meter hoog in de bergen.

Goed bezig, dacht ik, tot ik in De mobilisatie van Arcadia van Stefan Hertmans het essay 'De gevoelloze emotie' begon te lezen. "De dierenvriend", schrijft hij, "is vaak een verongelijkte mensenhater, die mislukte in zijn relaties tot anderen. Dat het dier in dergelijke omstandigheden troost kan bieden, daar valt niet op af te dingen. Maar het compensatorische effect bevat onheilspellende effecten voor een normale omgang met de complexe eisen van een samenleving." Auwtch! Die zat. Misschien toch niet zo goed bezig.

Wijndrinkers

Karyne neemt ons mee naar de kelder. Dat is hier de gewoonte, je kelder omtoveren tot tv-kamer, 'rec room' of zelfs slaapkamer: warm in de winter en koel in de zomer. Met ons en de gastheer en gastvrouw erbij zijn we met zijn tienen. Halverwege de speech zal nog een mevrouw binnenkomen, die de uitnodiging letterlijk neemt, want ze draagt een roze pyjama met pinguins op.

Ik zet mijn 24 zelfgemaakte sandwiches neer en de megagrote fles wijn. Onbewust associeer ik Democraten met wijn en Republikeinen met bier. In bier is er veel variatie, van Fat Tire tot Moose Drool (elandkwijl). Bij wijn is de keuze veiliger: rode wijn is merlot of cabernet en witte is chardonnay (allemaal uit te spreken op zijn Amerikaans). En er is hoofdpijnwijn en niet-hoofdpijnwijn. Woodbridge Merlot behoort tot de laatste variant, ik ben er 50 kilometer voor heen en terug gereden naar de drankenhandel van de lokale supermarkt, getroost door het politiek correcte 'ECO' dat op het dashboard van de SUV begon te branden zolang ik de gaspedaal zacht behandelde en de cruisecontrol opzette. CO2 beperken in Wyoming is niet simpel, politiek correct zijn nog veel minder.

Van de andere aanwezigen ken ik alleen Ev, de gepensioneerde piloot die aan het dorpsplein woont en vroeger voor Alaskan Airlines vloog. Ik zie ook James, de gastheer en de enige zwarte, mijlen in de omtrek. In de bevolkingsstatistieken van Big Horn County zijn zelfs geen zwarten terug te vinden. James is niet Obama-zwart, maar een echte donkerzwarte meneer afkomstig uit Georgia. Dan is er nog een nors uitziende dame van middelbare leeftijd, 'Furry' Murray zoals de kinderen haar noemen, een interimleerkracht aan Greybull High, Sandy en Watt Rivers, een gepensioneerd koppel uit Oregon dat zes maanden per jaar in Greybull woont, en ten slotte Herb, een gepensioneerde ex-werknemer van de spoorwegen.

Met mevrouw pinguin erbij zijn er elf mensen. Op Victor en Matt na ben ik met mijn 53 jaar de jongste. Ik vraag me af of Obama moet gaan panikeren. "Hoeveel Democraten zijn er in Big Horn County?", vraag ik. Karyne schat dat er 900 geregistreerde Democraten zijn, op een bevolking van 11.000 mensen. "Maar er zijn ook veel 'ondergrondse' Democraten." En ze voegt er ironisch aan toe: "Waarom denk je anders dat we bijeenkomen in de kelder?" Terug thuis zoek ik het op: Obama haalde hier in 2008 21 procent van de stemmen.

De televisie staat op de politieke zender C-SPAN. De State of the Union-speech is nog niet begonnen en de commentator somt op wie er allemaal binnenkomt. Ik vis net een notitieboekje uit mijn tas als Watt zegt: "Daar, onze volgende president." "Wie is dat?", vraag ik, denkend dat ik een belangrijk, nu nog onbekend politicus heb gemist. Hij wijst naar het tv-toestel: "Michelle", antwoordt hij droogjes. Michelle Obama heeft een felblauwe jurk aan (blauw is de kleur van de Democraten) en hoort de speech van bijna anderhalf uur aan met een onbeweeglijke pokerface.

Op de flatscreen tegen de muur breekt oorverdovend applaus los: Gabrielle Giffords is binnengekomen, het Democratische Congreslid dat vorig jaar werd neergeschoten en de dag erna ontslag zal nemen. De president omhelst haar langdurig en gemeend.

Juiste toon

Als de speech begint, wordt het meteen muisstil in de met hout beklede kelder en dat zal, op een paar gefluisterde opmerkingen na, zo blijven tot het einde van Obama's toespraak. Ik kan niet anders dan het professionalisme van de man bewonderen. Die speech is af, de regie perfect - zeker de stukjes waar inhoudelijk en visueel wordt ingezoomd op bijzondere genodigden. Zoals de alleenstaande werkloze moeder van drie die in samenwerking met het bedrijfsleven werd herschoold en nu een technisch hooggeschoolde job doet. Of de oudere werkloze man die werd ontslagen op zijn 55ste en nu windturbines maakt "en actief is in een industrie van de toekomst". De weduwe van Steve Jobs is er, ze draagt passend sober zwart. En, last but not least, zien we de secretaresse van Warren Buffett, die meer belastingen betaalt dan haar baas, aldus Obama.

Hij bedoelt natuurlijk dat ze met haar loon uit arbeid in een hogere aanslagschijf valt dan haar baas, die multimiljardair is, met zijn inkomsten uit vermogen (35 versus 15 procent), maar een Republikeinse kniesoor die daarover valt. Buffett was degene die pleitte voor een miljonairsbelasting, een idee dat Obama in zijn speech overneemt.

Hij vindt de juiste toon, zegt (vanuit Amerikaans perspectief dan) de juiste zaken, zoals dat de industrie moet terugkomen naar Amerika ("We moeten bedrijven belonen die banen creëren in de VS"), dat oneerlijke praktijken in de internationale handel bestreden moeten worden ("Als de spelregels dezelfde zijn voor iedereen, dan zal Amerika altijd winnen") en dat hij fundamenteel onderzoek in de begroting steunt.

Wanneer hij het heeft over zijn waardering voor het lerarenberoep en zich verzet tegen standaardtests, klinken instemmende geluiden bij de gastvrouw, die kunstleerkracht is op de middelbare school. De Comprehensive Immigration Reform ontlokt bij mijn buurman Watt dan weer de opmerking: "Ga dat in Arizona vertellen." En wanneer de president trots onderstreept dat hij 75 procent van de energiebronnen voor de kust heeft opengesteld voor ontginning, zegt dezelfde Watt: "Dat beangstigt me, maar 10 procent is beschermd."

"Amerika is terug", besluit Obama. Furry Murray vat het samen: "Als hij mijn dominee was, dan zou ik naar de kerk gaan." Waarop ze opstaat, de fles wijn die ze heeft meegebracht grijpt en vertrekt. Ik vraag de andere aanwezigen of ze even willen napraten, want het feestje was voorzien tot 21 uur en daar zijn we niet ver meer van verwijderd. Aanvankelijk zijn ze wat afstandelijk, maar al snel geven ze geanimeerd antwoord.

Ik beken dat ik al lang een Obamafan ben en me daarom via een mail van Obama's campagneteam heb ingeschreven voor de 'Obama Pajama State of the Union Watch Party', maar dat ik het sinds eind december echt niet meer zie zitten. Toen zette Obama zijn handtekening onder een stuk wetgeving die bekend is onder de roepnaam 'Indefinite Detention Act'. De wet staat de VS toe om gelijk waar ter wereld, gelijk wie - Amerikaanse staatsburgers maar ook u en ik - op te pakken en voor onbepaalde duur op te sluiten in een militaire gevangenis, zonder enige vorm van proces, als ze in de meest vage bewoordingen verdacht worden van terrorisme. "Ik heb geen zin om op een nacht een helikopter van de special forces in mijn tuin te zien landen, met honden met titanium tanden en tot de tanden gewapende mannen, die me ergens in een kerker gooien omdat iemand denkt dat ik ooit iets zal doen tegen Amerika", zeg ik niet zonder gevoel voor drama. "Wat doet die man? Hij was prof grondwettelijk recht en gooit de grondwet in de vuilnisbak. In plaats van zijn veto te gebruiken, schrijft hij er gewoon bij dat hij het er niet helemaal eens mee is."

Wanneer ik ook nog eens founding father Benjamin Franklin uit de mottenballen haal ("Those who desire to give up freedom in order to gain security will not have, nor do they deserve, either one"), barst tot mijn verbazing het pandemonium los. "Je hebt absoluut gelijk", roept Karyne uit. "Dat is niet mijn Obama. Ik heb een e-mail gestuurd om te zeggen dat dit fout is." "Pff, die hebben ze prompt gedeletet", blaast Watt. Waarop Karyne: "Ik heb het dan toch maar gezegd!"

Ev, de piloot, is rationeler. "Ik heb de tekst van de wet erop nagelezen," zegt hij, "en het is echt onrustwekkend. Ze geven geen wettelijke omschrijving van wat je misdaan moet hebben, ook niet van wie de instantie is die je beschuldigt, en eigenlijk is hiermee de hele Magna Carta en de Habeas Corpus naar de prullenmand verwezen. Ze kunnen zelfs jonge mensen die op straat betogen in de gevangenis gooien", voegt hij eraan toe. Als ik vraag of dat niet heel erg is, zegt hij: "Gelukkig is er nog het Hooggerechtshof, dat de grondwettelijkheid van zulke dingen moet nagaan."

Maar als we later spreken over de kansen van Obama op een volgende ambtstermijn, zegt Ev dat het een ramp zou zijn als hij niet verkozen werd. Want als de Republikeinen dan een conservatieve meerderheid creëren in het Hof, met nieuwe benoemingen, dan is de grondwet eraan. En ook Roe vs. Wade, werp ik op (de wereldberoemde uitspraak van het Hooggerechtshof die volgend jaar haar 40ste verjaardag beleeft en abortus legaliseerde)? "Ik ben katholiek", zegt Watt. "Ik drink en ik zondig en ga dan te biechten, en niemand moet mij komen vertellen dat het recht om te kiezen even veel waard is als het recht op moord."

Vaten tolueen

De discussie komt nu pas goed op gang. Ik ondervraag ze over van alles, van milieubescherming over hervorming van het onderwijs tot de hervorming van de gezondheidszorg en belastingen. Ze gaan niets uit de weg. Ev vertelt een verbijsterend verhaal over hoe hij tot Worland, zestig kilometer verder, moest rijden om een soort containerpark te vinden dat de oude radiatorvloeistof van zijn auto wilde aanvaarden. Volgens James staan de vaten tolueen open en bloot in de luchthaven. En toen Karyne aan haar directeur vroeg om de chemische stoffen voor de kunstlessen elders te stockeren omdat ze er ziek van werd, gaf hij haar de raad naar de dokter te gaan om ziekteverlof aan te vragen.

Je weet niet wat ze hier allemaal in de rivieren dumpen, zegt mevrouw pinguin. Ik neem me voor een staaltje water uit de waterput thuis te laten onderzoeken in het laboratorium. Maar ik twijfel niet aan hun gelijk. Van recycleren en gescheiden ophaling hebben ze hier nog nooit gehoord, eigenlijk ook niet van vuilnisophaling tout court. De normale manier van afvalverwerking is hier: men neme een oud metalen vat, men vulle het met afval en men steke het in brand.

We vergelijken het schoolsysteem hier met dat in Vlaanderen. Wyoming is een buitenbeentje: omdat de staat als grootste olieproducent te land niet echt veel financiële problemen heeft, geeft ze per leerling het meeste uit aan onderwijs van alle Amerikaanse staten, weliswaar zonder het beste resultaat voor te leggen. De gemiddelde klas telt nog geen twintig leerlingen, het beginsalaris van een onderwijzeres is 45.000 dollar, en ook hier komen de beroemde gele schoolbussen de kinderen tot in de verste uithoeken gratis ophalen. Maar ze hebben het heel moeilijk met inclusief onderwijs, waarbij kinderen met een verstandelijke handicap of karakterstoornissen in het gewone onderwijs zitten. Ik ontdek dat Watt en Sandy na hun pensioen Engelse les hebben gegeven in Afrika en in Mongolië (hij was bij de brandweer, zij werkte als klerk bij de rechtbank), en er echt iets van af weten.

Ook de gezondheidszorg, het stokpaardje van Obama, passeert de revue. "We maken de verzekeringsmaatschappijen rijk", fulmineert Watt. "Ik wil staatsgeneeskunde." Ik leg hem kort het Belgische systeem uit, hij vindt het een goed alternatief. Maar hij blijft erbij dat de verzekeraars in Amerika de boel bedotten en prijsafspraken maken. Wat is er gebeurd met de antitrust, de wetgeving op eerlijke concurrentie, vraag ik. Het antwoord komt even snel als duidelijk: "De Republikeinen hebben het om zeep geholpen."

Blank en zwart

De meest heikele onderwerpen heb ik voor het laatste gehouden. Is wapenbeperking een Democratisch stokpaardje? Ik krijg prompt een opsomming van alle wapens en kalibers die ze bezitten. Watt zegt dat hij een plezier- jager is: "Mijn laatste eland schoot ik in mijn badjas en op slippers, want hij stond in mijn achtertuin." De gastvrouw vindt dat jagen een noodzaak is voor het vlees, maar volgens echtgenoot James is jagen in de vleesafdeling van de supermarkt goedkoper.

Mijn laatste vraag is voor James, de zwarte gastheer: hoe zit het met racisme? Is dat Democratisch of Republikeins? "Van allemaal", lacht James. Er is de gewone jobdiscriminatie - zijn oplossing was om Karyne, die blank is, mee te nemen naar sollicitaties, maar veel helpen deed het niet. Op een dag kwam een man in Cody, met 8.000 inwoners de grootste stad in de buurt, op hem af. Hij beweerde te weten uit welke 'stam' uit Afrika James kwam. "Mijn stam is die van Shell, Wyoming", antwoordde hij. Maar de voorbijganger bleef hardnekkig volhouden dat hij uit Afrika kwam. Hij blijft er gelukkig goedgezind bij, en verliest ook zijn gevoel voor humor niet wanneer hij vertelt hoe een wildvreemde vrouw hem op straat een tik op zijn achterwerk gaf. "Karyne vond het erger dan ik", grinnikt hij.

Voor ik wegga, vragen ze me waar ík sta. Ook ik ben kort en duidelijk. Hier: Democraat. Thuis in België: van alletwee een beetje. Dat moet ik uitleggen, want de Republikeinen hier zijn zo reactionair dat ze het Vlaams Belang gematigd doen lijken. Ze knikken echter begrijpend en kijken zorgelijk als ik uitleg dat je in België al 50 procent belastingen betaalt als je 35.000 euro per jaar verdient. In de VS kom je pas in de hoogste schijf van 35 procent terecht als je 390.000 dollar per jaar binnenhaalt, ook na vier jaar Obama. Het gemiddelde inkomen in Shell is 44.000 dollar per jaar. Ik zie ze rekenen en spreekwoordelijk God danken voor Amerika.

De sandwiches zijn bijna op, en ik ben er zeker van dat ze de wijn verder soldaat zullen maken. We nemen afscheid als goede vrienden. Mijn drempelvrees is weg, en ik ben weer wat minder misantroop. Ik ben ook de trotse bezitter van een grote ronde speld die zegt dat ik een 'Obama neighborhood worker' ben, en van een autosticker met het opschrift 'Obama 2012', die in België op mijn auto komt. Naast het zwart-witte WY-staatskenteken. Als hij die 'Indefinite Detention Act' herroept, tenminste.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234