Zaterdag 28/05/2022

Demjanjuk zwijgt voorlopig

Er was een enorme belangstelling van de pers en ook overlevenden en familieleden van slachtoffers van het vernietigingskamp Sobibor waren in groten getale afgezakt naar de Zuid-Duitse stad.

John Demjanjuk wordt ervan verdacht bewaker te zijn geweest in het nazivernietigingskamp Sobibor in Polen. Hij zou medeplichtig zijn aan de moord op 27.900 joden. Demjanjuk arriveerde per ambulance en verscheen in de rechtszaal in een rolstoel. Hij leunde achterover, met zijn ogen dicht en zijn mond open. Hij werd begeleid door twee bewakers en twee verpleegkundigen. Hij had een deken over zich heen en zijn ogen dicht, maar was bij bewustzijn.Demjanjuk is van Oekraïense oorsprong en was soldaat in het Rode Leger van de Sovjet-Unie. Hij werd krijgsgevangen gemaakt en zou toen in Duitse dienst zijn getreden. Hij heeft dat altijd ontkend. Na de oorlog emigreerde hij naar de Verenigde Staten. Hij leefde van 1952 tot zijn uitlevering aan Duitsland in mei 2009 in de VS, met een onderbreking voor de jaren dat hij in Israël terechtstond. Hij kreeg in 1958 de Amerikaanse nationaliteit en werkte in een autofabriek tot zijn pensioen. De Amerikaanse autoriteiten hebben zijn staatsburgerschap afgenomen waardoor hij nu stateloos is. Demjanjuk spreekt de beschuldiging tegen.Tussen 1988 en 1993 stond hij terecht in Israël, maar niet wegens vermeende gepleegde misdaden in Sobibor. Hij werd er toen van verdacht Ivan de Verschrikkelijke te zijn, een sadistische kampbewaker van het vernietigingskamp Treblinka. Demjanjuk werd in eerste instantie ter dood veroordeeld, maar uiteindelijk vrijgesproken.De mediabelangstelling is enorm omdat de verwachting is dat dit het laatste grote naziproces zal zijn. Ongeveer 270 journalisten willen het proces bijwonen, maar er is slechts plaats voor 68 verslaggevers. Pas een uur voor het begin van het proces werden ze het gebouw binnengelaten, terwijl sommigen als sinds ’s ochtends vroeg buiten stonden te wachten. Ook overlevenden van Sobibor en familieleden van slachtoffers waren in groten getale aanwezig. Een van de overlevenden, Thomas Blatt, zei aan journalisten dat hij niet uit was op wraak. “Ik ben hier om te vertellen hoe het er jaren geleden aan toe ging, ik ken Demjanjuk niet persoonlijk”, zei hij. Zijn advocaten betoogden dat de aanklacht niet-ontvankelijk is, omdat verdachten van grotere oorlogsmisdaden in het verleden vrijuit zijn gegaan. Een van Demjanjuks advocaten citeerde uit rechtszaken waarin Duitsers die in Sobibor werkten, werden vrijgesproken. “Hoe kunt u stellen dat degenen die de bevelen gaven, onschuldig waren en degenen die de orders ontvingen, schuldig?”, aldus Ulrich Busch, een van de advocaten. “Er is sprake van een morele en juridische dubbele standaard.”

Kampbewaker

Volgens de aanklacht diende Demjanjuk als kampbewaker onder de SS. Als zodanig is hij de laagste in rang die van nazioorlogsmisdaden wordt beschuldigd. De aanklagers zeggen dat hij als kampbewaker deel uitmaakte van de vernietigingsmachine van de nazi’s.Het grootste deel van de eerste zittingsdag draaide rond de gezondheid van Demjanjuk. Een dokter die hem twee uur voor het proces begon had onderzocht, zei dat hij stabiel was. Maar na de onderbreking van de eerste sessie, werd Demjanjuk op een draagbaar naar de rechtbank gevoerd. De tweede sessie werd trouwens ingekort omdat de man klaagde over ernstige pijn. Dat viel niet in goede aarde bij de slachtoffers. Efraim Zuroff, directeur van het Simon Wiesenthal Center, dat nazi’s opspoort, zei: “Demjanjuk heeft een goede acteerprestatie neergezet. Hij had eigenlijk naar Hollywood moeten gaan, niet naar Sobibor.”Het proces zal naar verwachting tot mei volgend jaar duren. Demjanjuk mag van artsen slechts twee keer negentig minuten per dag bij het proces aanwezig zijn, en dat drie dagen per week. Er zijn 35 zittingsdagen voor het proces uitgetrokken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234