Zondag 13/06/2021

Delicate kwesties

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

Rijzende radioster Gilles de Coster presenteert De Ochtend op Radio 1. Zijn column verschijnt tweewekelijks op donderdag.

Zo ongeveer één keer per jaar laten ze ons voor een paar uur buiten. 'Ze', dat zijn de bazen van Radio 1, en daar zijn we hen dankbaar voor. Het wordt als algemeen wenselijk ervaren, niet alleen om gezondheidsredenen, om af en toe de presentatoren uit die grijze, raamloze studio aan de Reyerslaan te halen en er vrolijk de hort mee op te gaan. Dat doen we dan uiteraard wel op maatschappelijk relevante wijze: ieder jaar organiseert Radio 1 een thema-avond, over een welbepaald onderwerp dat de actualiteit beheerst. Vorig jaar ging het over Congo, 50 jaar na de onafhankelijkheid.

Morgen, want dan is het weer zover, spitsen we het toe op hét politieke modewoord van het moment: identiteit. (sorry, 'onverwijld' en 'less is more', jullie hebben definitief afgedaan). En toegegeven, identiteit is voor heel wat mensen een containerbegrip van hier tot ginderachter, maar dan wel een behoorlijk interessante container.

Merkwaardig ook hoe dat woord plots zo alom aanwezig is op de politieke bühne. Voor de gein ben ik eens nagegaan hoe vaak een term als 'nationale identiteit' sinds de eeuwwisseling is opgedoken in de geschreven pers. Dat was in de eerste jaren na 2000 gemiddeld iets meer dan 50 keer per jaar het geval, of, anders gezegd, één keer per week. En dan nog heel vaak in buitenlandse berichtgeving, in eigen land lagen er maar weinigen van wakker.
In 2007 drukte Sarkozy er in Frankrijk een strengere immigratiewet door en waren er vijf keer zoveel artikels over 'nationale' en, interessant, plots ook 'Vlaamse identiteit'. Vorig jaar lanceerde diezelfde Sarkozy dan het debat over de Franse identiteit, en ook dat werd hier weer opgepikt (de wind komt de laatste jaren blijkbaar uit het zuiden). Bart De Wever en Guy Verhofstadt voerden toen een boeiend steekspel met opiniestukken in de krant.

Het voorgaande is uiteraard volstrekt anekdotisch, maar ik vind het wel interessant om vast te stellen dat een debat dat de afgelopen tien jaar nauwelijks is gevoerd, dezer dagen vaak als fundamenteel wordt beschouwd. De ene beschouwt identiteit als het verbindend element dat onze samenleving vorm geeft, de andere vindt het een achterhaalde en illusoire term die al te vaak tot foute dingen heeft geleid. Identiteit als motor, dan wel rem van onze maatschappij, het debat vindt nu ook zijn weg naar de Wetstraat. (De Dorpstraat, dat is nog een andere vraag.) En wie tegelijk zijn gaspedaal en rem indrukt, helpt zijn auto om zeep en blijft stilstaan. Acht maanden lang, in ons geval. Neen, wacht, bijna negen intussen.

Om maar te zeggen: het identiteitsvraagstuk is hot als gruyère (spreek uit: 'herrière'). En voor zoiets wilden we tijd uittrekken. Veel tijd, want er valt veel over te vertellen. Meer dan je in één radioprogramma krijgt gezegd. Vandaar het idee voor 'Radio 1 Kwesties': een hele avond gewijd aan identiteit, in de breedste zin van het woord, met sprekers van alle gezindten. In een ideale wereld, dan toch.

Want de invulling van die affiche bleek geen evidente klus. Het is bekend dat we initieel een debat hadden voorzien met Bart De Wever en Guy Verhofstadt, de twee toppolitici die zich zo uitdrukkelijk hebben geprofileerd op het thema. Ze zouden een vol uur krijgen om de degens te kruisen, maar achtten het allebei wenselijker dit soort debat niet voor een livepubliek te voeren. Dat is jammer, maar niet getreurd: het alternatief mag er ook zijn. Een debat met vertegenwoordigers van álle Vlaamse politieke partijen. Alle zeven, want 'framing', daar bedanken wij uiteraard feestelijk voor. (Tussen haakjes, 'framing', was daar geen Nederlands woord voor?)

Blijft nog de vraag: wat moet je er dan mee, met die identiteit, als geïnteresseerde burger? Goed, kiezen of je je Vlaming of Belg voelt, of misschien wel Antwerpenaar of (West-)Europeaan, maar wat dan? Hoe maak je die (vaak filosofische) betogen over 'inclusief nationalisme' of 'postnationale identiteit' tastbaar, concreet, bevattelijk? Wat haal je er uit? Ik geef grif toe dat ik daar mee worstel, en ik vermoed velen met mij.

Maar van één ding ben ik wél heel zeker: in een land waar het voor twee toppolitici, die de materie door en door beheersen, onmogelijk is om voor een (beperkt) publiek te debatteren over identiteit, dringt uitgerekend dat debat zich met veel aandrang op. Als het zó delicaat is, zitten we er boenk op, is mijn (taalkundig niet geheel correcte) reflex. Dat belooft, voor ons jaarlijks uitje.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234