Woensdag 08/12/2021

Deflatiespook jaagt ons de stuipen op het lijf

Er ontspon zich de voorbije twee dagen een interessante semantische discussie onder financiële specialisten. Negatieve inflatie, mogen we dat gelijk stellen met deflatie? Inflatie is de term voor een stijging van het algemene prijspeil. Deflatie wordt doorgaans gedefinieerd als een langdurige en wijdverspreide daling van de prijzen, waardoor consumenten ervoor opteren om hun grote aankopen uit te stellen en de economie stilvalt. In zo’n negatieve spiraal zitten we in België zeker niet, zo suste economieminister Vincent Van Quickenborne in alle media. “Ja, de consumptieprijsindex - gebaseerd op de korf van de meest courante producten - is met 0,37 procent gezakt tegenover mei vorig jaar. Maar dat is louter toe te schrijven aan de capriolen van de brandstofprijzen”, was zijn redenering. “Neem het effect van de brandstofprijzen weg, en er is eigenlijk niets aan de hand. We hebben negatieve inflatie, maar geen deflatie.” De prijs van ruwe olie zoefde midden vorig jaar tot ongekende hoogten, maar knalde in het najaar weer even hard naar beneden om dan te stabiliseren. Daardoor zijn de brandstofprijzen vandaag een pak lager dan een jaar geleden.Ook Europese beleidsmakers doen hun best om alle mogelijke onrust te bezweren. “Het is goed dat de prijzen niet stijgen. Dit verbetert de koopkracht van de gezinnen. Dat is ook goed voor de economie”, verklaarde Joaquin Almunia, eurocommissaris voor Economie, gisteren. “Ik zie geen enkel risico op deflatie.”De Europese Centrale Bank (ECB) haalt nog een ander d-woord uit de kast: desinflatie, wat staat voor afnemende inflatie of afvlakkende prijsstijgingen. “We beleven momenteel geen deflatie, maar desinflatie”, verklaarde ECB-lid Jürgen Stark meermaals. “Tijdelijke negatieve inflatie is normaal in een proces van desinflatie. Maar dat is tijdelijk en is iets helemaal anders dan deflatie, een persistente, veralgemeende daling van het prijspeil.”

Japans scenario

Toch wuift niet iedereen het gevreesde deflatiescenario zo snel weg. “Ik heb bedenkingen bij het verdoemen van iedereen die toch nog over het risico van deflatie durft te spreken: de realiteit verandert niet doordat we erover zwijgen”, zegt Ivan Van de Cloot, hoofdeconoom van denktank Itinera. “Men kan uiteraard stellen dat deze negatieve inflatie slechts technisch is. Als dit in 2007 was gebeurd, hadden we daar uiteraard nauwelijks aandacht aan geschonken. Het is echter de context die telt: het financieel systeem heeft een aardbeving meegemaakt en we zijn nog steeds niet zeker dat we aan een Japans scenario ontsnappen.”Japan zat in de jaren negentig en in het begin van deze eeuw stevig in de greep van deflatie. De consumenten hielden de vinger aan de knip en gingen massaal aan het sparen. Overheidsmaatregelen om de bestedingen aan te zwengelen - bijvoorbeeld krediet aantrekkelijker maken - hielpen niet. Het consumentenvertrouwen bleef op een laag pitje, onder meer door problemen bij enkele grote Japanse banken. Ten einde raad liet de Japanse centrale bank zijn belangrijkste rentetarief helemaal tot 0 procent zakken, maar zelfs dat hielp niet. Er ontstond een deflatoire spiraal die zichzelf voedde. Bedrijven schroefden hun productie terug, waardoor er banen verdwenen. Het inkomen van de gezinnen boerde verder achteruit, wat de binnenlandse economische vraag een nieuwe knauw gaf. Japan kon gelukkig teren op zijn bloeiende export om de schade beperkt te houden.

Prijzenoorlog

Tot voor kort schatten conjunctuurspecialisten de kans op zo’n Japans scenario in de eurozone op vrijwel nihil. Maar omdat de negatieve inflatie nu in elke uithoek opdoemt, beginnen sommige macro-economen toch ongemakkelijk op hun stoel te schuiven.Gisteren maakte het statistiekenbureau Eurostat bekend dat de inflatie inmiddels volledig is weggesmolten. De inflatie in de eurozone belandt deze maand op precies 0,0 procent. In maart en april lag de inflatie op 0,6 procent, in februari was dat 1,2 procent. Spanje heeft al twee maanden negatieve inflatie, België sinds deze maand en Duitsland volgens sommige schattingen ook. Econoom Jürgen Michels van Citigroup: “Dit toont dat het risico op deflatie in de eurozone niet verwaarloosbaar is.”Vrijwel iedereen is het er over eens dat de negatieve inflatie de hele zomer zal duren. “We zullen in negatief terrein blijven tot september”, zegt RBS-econoom Silvio Peruzzo aan het persbureau Bloomberg. “De loonkosten zullen naar beneden gaan en de werkloosheid gaat omhoog tot in 2010. De ECB zal de situatie erg in de gaten moeten houden.”In heel Europa stellen grote winkelketens en fabrikanten hun prijzen neerwaarts bij. De Duitse doe-het-zelfketen Praktiker lokt klanten met kortingen van ongeveer 20 procent. In Nederland is een nieuwe prijzenoorlog uitgebarsten. Supermarktketen Jumbo ‘zet de aanval in op Albert Heijn en alle andere supermarktformules’ en verlaagt de prijzen van meer dan honderd producten. In België pakken autofabrikanten met kortingen uit om hun verkoop op peil te houden, meldt de Fod Economie.

Beleidswapens uitgeput

Als de consumenten desondanks de vinger op de knip houden en de prijzen blijven dalen, zal de overheid moeten ingrijpen om de deflatiespiraal in een vroeg stadium een halt toe te roepen. Maar dan zit Europa met een huizenhoog probleem. De diverse overheden zitten elk in barslechte budgettaire papieren. Hun steun aan de financiële sector heeft hun begrotingen fors scheefgetrokken. Veel ruimte voor ambitieuze infrastructuurwerken of grootschalige belastingsverlagingen die de economie een duw in de rug kunnen geven is er dus niet.Een renteverlaging dan maar, om consumenten en bedrijven aan goedkopere leningen te helpen? Ook dat beleidswapen raakt stilaan uitgeput. De Europese Centrale Bank heeft zijn belangrijkste rentevoet al verlaagd tot 1 procent, een historisch diepterecord. Het monetaire beleid dreigt vast te lopen in wat de Britse econoom John Maynard Keynes in de jaren dertig de ‘liquiditeitsval’ noemde: de rente staat zo laag, dat bijkomende renteverlagingen geen effect meer hebben.Sommige specialisten wijzen er ook op dat het Europese banksysteem nog altijd kwetsbaar oogt. Banken rekenen daardoor een renteverlaging niet automatisch door in lagere klantentarieven. Van de Cloot: “De echte vraag is: werkt ons monetair beleid nog? Negatieve inflatie is dan misschien eerder een symptoom dan het echte probleem. Saneren we de banken krachtdadig genoeg? Het Internationaal Muntfonds (IMF) toont aan dat Europese banken nog maar 154 miljard hebben afgeschreven tegen geraamde kredietverliezen van 750 miljard terwijl Amerikaanse banken al de helft hebben afgeboekt.”Voor beleidsmakers zit er dus niet veel meer op dan hopen dat het deflatiespook vanzelf weer verdampt. En met een beetje geluk kan dat snel gaan. De olieprijzen zitten immers in de lift en bereikten gisteren hun hoogste peil van het jaar. Als die trend zich doorzet, zullen de olieprijzen in het najaar hoger liggen dan vorig jaar. In dat scenario wordt het deflatiespook meteen weer afgelost door zijn spiegelbeeld: inflatie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234