Woensdag 21/04/2021

Reportage

Defensieminister Vandeput werkt aan eigen 'nerdsdivisie': "De cyberoorlog is begonnen"

Defensieminister Steven Vandeput in Estland. Beeld Malek AZOUG
Defensieminister Steven Vandeput in Estland.Beeld Malek AZOUG

Vergeet gevechtsvliegtuigen, kernbommen en para's. De wereld wordt straks veroverd met een muis en een toetsenbord. Om ervoor te zorgen dat België klaar is voor de cyberoorlog, werkt defensieminister Steven Vandeput (N-VA) aan een eigen 'nerdsdivisie'. In Estland manen ze hem aan tot haast: "De Russen staan klaar." 

Van buitenaf ziet het eruit als een zoveelste beige appartementsblok in de buitenwijken van Tallinn, de hoofdstad van Estland. Maar de vlaggen en een plakkaat naast de deur verraden iets anders: Navo Cyber Defensie Centrum staat erop gedrukt. Het computerhoofdkwartier van het Westen is ondergebracht in deze gebouwen.

Een keer voorbij de deur wordt dat ook meteen duidelijk. Het beige maakt plaats voor afgeborstelde zalen, zwaarbeveiligde deuren en een dame die continu 'No pictures!' papegaait. Aan de kapstokken hangen camouflagejassen. De specialisten zelf zitten even verderop in grote hallen verstopt. Het ademt hier geheimzinnigheid.

Servers met vleugels

"Cyberoorlog is net zoals jachtvliegtuigen tijdens de jaren 20. Alle landen gebruiken het, sommige met succes, maar niemand weet waar het straks naartoe gaat", zegt Lissa Plast, een adviseur van het centrum. "Alles is mogelijk. Daarom hebben we een groep computerexperts samengebracht om te bekijken wat in de toekomst echt kan."

Ook Vandeput, die twee dagen in Tallinn op werkbezoek is en er onder meer de Belgische F-16's komt groeten die patrouilleren boven het land, heeft digitale dromen. In zijn plannen voor het leger van de toekomst staat een hoofdstuk cyber. Een nieuwe 'nerdsdivisie' moet ons land online beter beschermen. Want alle onze banken werken via het internet, stemmen gebeurt digitaal en vliegtuigen zijn meer en meer servers met vleugels.

"Een cyberaanval kan levens kosten. Denk maar aan alle diabetespatiënten die automatisch insuline krijgen toegediend via een internetverbinding. Iemand van slechte wil kan veel kwaad doen", vertelt Vandeput. Hij benadrukt dat het geen 'game' is: hackersgroepen, terroristen en staten zijn heel serieus. "Duitsland gaat nu 2.500 computerspecialisten rekruteren. Zij zien geen spoken, de cyberoorlog is begonnen. Ook bij ons proberen hackers, van over de hele wereld, in te breken. Belgacom is al eens aangevallen. Mijn website is ook een paar uur platgelegd. Wie denkt dat oorlogvoeren nog altijd neerkomt op met een tank de grens oversteken, is mis."

Web War I

Of ze nu Andres, Jaan of Irmela heten, spreek een Est aan over Rusland, de jarenlange bezetter, en hij begint te bibberen. Zelfs op het ministerie van Defensie (voluit 'kaitseministeeriumi pressiesindaja'). "We bereiden ons voor op een aanval", reageert woordvoerder Andres Sang. "We doen alles wat we kunnen."

Cyberveiligheid hoort daar helemaal bij. Voortaan geldt voor het Estse leger: te land, ter zee, in de lucht en op het internet. "We hebben hier een verplichte legerdienst", vervolgt Sang, "maar dat blijkt niet meer genoeg vandaag."

Estland heeft op de minst aangename manier kennisgemaakt met het belang van cyberveiligheid. In 2007 was de Baltische staat de eerste ooit die aangevallen werd door een andere staat. Hoewel er tot op vandaag geen bewijs is, wijst iedereen naar de Russische buurman. Het is allicht ook geen toeval dat het offensief wordt geopend net nadat een sovjet-memoriaal wordt weggehaald uit het centrum van Tallinn.

Deze 'Web War I' start eind april en duurt ruim twee weken, tot midden mei. De servers van media en banken worden gehackt. Om een crash te voorkomen moeten ze uitwijken naar servers in Litouwen. Zonder dat een schot gelost is, worden ze verdreven.

Ondertussen krijgen leden van de Russische minderheid (een kwart van de bevolking) anonieme sms'en binnen. Ze worden opgeroepen om met hun auto traag door Tallinn te rijden. Technisch gezien is niemand in fout, maar al snel zit het verkeer vast.

Digitale kruisraket

De aanval in 2007 is een beangstigend voorbeeld van hoe kwetsbaar we zijn tegenover gecoördineerde cyberaanvallen. Plots sta je daar met je stoere para's. Besef ook: vandaag is de technologie weer tien jaar verder. Wat in 2007 nog een zeppelin-bombardement is - een experiment, meer niet - is vandaag een digitale kruisraket geworden. Adviseur van het Centrum Lissa Plast: "Een cybermaggedon? We kunnen niets echt uitsluiten."

Om niet elke nacht te moeten wakker liggen over Rusland, bereiden de Esten zich voor op het volgende grote offensief. Het Cyber Defensie Centrum is een belangrijk afschrikmiddel hierbij. Vorige week nog kwamen er 500 experts samen voor een oefening om het fictieve Berylia te beschermen tegen 'een agressor'. Rara wie dat was.

En hoe zit het met ons land? Zijn wij klaar om de cyberhorde straks tegen te houden? Het Belgische leger heeft wel expertise, maar het blijft een mini-afdeling. Vandeput: "We moeten ons beter kunnen beschermen. En dat betekent dat je, als dat nodig is, ook zelf aanvallen kunt uitvoeren. Als iemand blijft op je poort kloppen, gaat die uiteindelijk eens instorten. Dan is de aanval soms de beste verdediging."

Open vragen

Toch, de dag dat Rusland of China ons viseren, hebben we een probleem, niet? "Daarom is er internationale samenwerking nodig. Ik vaardig voortaan een officier af aan het Cyber Security Centrum. Die moet zijn ogen en oren openhouden. Sowieso zijn er nog heel wat vragen rond cyberveiligheid. Hoe ver kunnen we gaan, wat is legaal? We gaan niet zomaar iets doen. En wie mogen we aanvallen? Hackers zwaaien zelden met een vlag."

De tijd dat hackers gelijkstonden aan pubers met een laptop en een overdosis Red Bull ligt dan ook een eind achter ons. Zo begint het meestal, maar daarna worden ze snel gerekruteerd door de overheid, die hen verder opleidt. In België is de eerste rekruteringsronde ondertussen afgelopen. Twaalf extra mensen zijn aangenomen. De bedoeling is om dat aantal te verdubbelen. Tegen 2030 moet er de nieuwe 'nerdsdivisie' er helemaal staan. Vandeput: "Investeringen in cyber zijn gewoon onmisbaar." Het mag duidelijk zijn: de digitale wapenrace is officieel geopend, ook in België.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234