Vrijdag 26/04/2019

Defensie

Defensie-expert over deelname inlichtingennetwerk Gallant Phoenix: "België surft op een vage golf"

Alexander Mattelaer is gespecialiseerd in defensiebeleid. Hij is assistent-professor aan het Instituut voor Europese Studies en directeur Europese zaken aan het Egmont Instituut voor Internationale Relaties. Beeld Tim Dirven

Dat ons land deelneemt aan een geheim Amerikaans inlichtingennetwerk om in Syrië en Irak Belgische strijders op te sporen hoeft niet te verbazen, stelt defensiespecialist Alexander Mattelaer (Egmont Instituut en VUB). "We doden dagelijks met blinde bombardementen. Waarom zou het viseren van mensen die een terreurdreiging vormen dan niet kunnen?"

Het bericht dat België deel uitmaakt van operatie Gallant Phoenix baart sommigen zorgen. Want betekent dat dan dat wij als land opdracht geven om die strijders ook om te brengen? En heeft een Belg, zelfs als die aan het IS-front streed, geen recht op een proces? Begrijpt u die reflex?

"Voor een deel. Het is inderdaad zo dat wij in ons land mensen die worden verdacht van misdaden niet doden, maar berechten. Er zijn twee problemen met die kritiek. Eerst en vooral lijkt het er eerder niet dan wel op dat België op basis van de informatie die Gallant Phoenix verzamelt over Belgen in Syrië en Irak, hen ook laat ombrengen. We verzamelen inlichtingen via die speciale operatie en we wisselen informatie uit. Zo krijgen we zicht op Belgische strijders die eventueel met terroristische plannen zouden kunnen terugkeren. 

"Dat moet echt niet verbazen. Omdat een deel van de tegenstanders buitenlandse strijders zijn uit Europa en de VS, is het niet vreemd dat specifiek rond hen een inlichtingenoperatie is gestart. Inlichtingen inwinnen over de vijand is deel van de opdracht. En magistraten hier hebben die informatie nodig wanneer ze eventueel terugkeren. Maar dat België deze mensen ook door de Amerikanen of andere bondgenoten zou laten doden, wordt nu zomaar verondersteld. Ik heb goede redenen om aan te nemen dat dat niet zo is.

"Ten tweede moet je consequent zijn. Willen we die mensen inderdaad een eerlijk proces geven, dan moeten we stilstaan bij wat dat concreet wil zeggen. Het betekent dat Belgische manschappen dan in erg riskant gebied mensen uit hun bed moeten gaan lichten. Het kan dat we dat willen, maar dan moet daar een debat over worden gevoerd."

U ziet ethisch en juridisch geen probleem in de deelname aan Gallant Phoenix?

"Niet meteen. Deelnemen aan inlichtingenoperaties over mogelijke terugkerende strijders is gezien de terreurdreiging verdedigbaar. Als er mij ethisch iets verbaast, dan is het vooral dat we er weinig problemen mee hebben dat België in de coalitie tegen IS dagelijks heeft gebombardeerd met F-16's waarbij blind wordt gedood. Ondertussen zouden we het dan wél problematisch vinden dat we informatie inwinnen via een geheime Amerikaanse operatie, om beter zicht te krijgen op Belgische Syriëstrijders. Die vormen wellicht een directere terreurbedreiging voor de Belgische burgers dan de velen die bij blinde bombardementen omkomen. Dat is een heel dubbelzinnige houding. Vanuit het perspectief van de nationale veiligheid is het niet meer dan logisch dat we deel uitmaken van dat inlichtingennetwerk over de buitenlandse strijders."

Maar wat als we op die manier toch Belgen doden?

"Ik denk niet dat we dat doen, en al helemaal niet dat dat zo beslist is. Wel is er een grijze zone. Omdat het net zich sluit rond IS, zijn de Amerikanen de andere landen gaan vragen wat ze met die geïdentificeerde buitenlandse strijders moesten doen. Er zijn vier opties. Je kunt ze als land zelf gaan zoeken en ophalen, maar dat is zeer riskant. Je kunt het vuiler spelen en wanneer de informatie er is, bondgenoten vragen de strijder op te ruimen: de Irakezen geven zo iemand mogelijk de doodstraf. De derde optie is inlichtingen verzamelen zodat je op de hoogte bent en de binnenlandse veiligheid beter kunt garanderen. De vierde optie is niets doen, wat dus ook riskant is.

"Van sommige landen, waaronder enkele buurlanden, is bekend dat ze eigen middelen inzetten voor optie twee, zodat die strijders zeker niet naar Europa terugkeren. Ons land kiest officieel voor positie drie, maar leunt ook wel aan bij optie twee door soms moeilijke beslissingen over te laten aan andere landen. In de praktijk zijn die niet scherp gescheiden. Wat als een missie om te bombarderen meldt dat een Belgische strijder betrokken is? Dan moet iemand in Brussel beslissen. Je kunt dan geen bevel om te doden geven, maar door die strijder aan de anderen over te laten zonder proactief positie in te nemen, weet je dat de kans groot is dat die zal sterven. België surft op een vage golf. Er is geen uitleveringsovereenkomst met Irak en het is niet alsof we moeite doen om actief al die strijders te gaan ophalen zodat ze een eerlijk proces kunnen krijgen. Misschien moeten we daarover een debat starten."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.