Donderdag 01/10/2020

Deel mens, deel schaap

Een varken met een mensenhart of een schaap met mensennieren. Door de grens tussen de soorten te doorbreken, proberen wetenschappers het tekort aan donororganen te keren. Al weet niemand hoezeer dieren kunnen 'vermenselijken'. En dat jaagt schrik aan.

Minstens twintig embryo's die deels dier, deels mens zijn groeien in zwangere schapen en varkens. Daarmee is een nieuwe stap gezet in experimenten met mengvormen tussen soorten.

Er zijn sinds eind jaren 90 verschillende voorbeelden van ontwikkeld. Zo worden 'vermenselijkte' muizen vaak gebruikt in labotests. Eicellen van hamsters worden met menselijk sperma bevrucht in vruchtbaarheidstests en geiten produceren via genetische ingrepen melk met eigenschappen van menselijke melk.

Maar vandaag gaan biomedici een stap verder. Drie Amerikaanse teams hebben bij schapen en varkens zo'n 20 hybride embryo's ingeplant. Nog eens een dertigtal hybride zwangerschappen zouden vandaag in niet-Amerikaanse labo's aan de gang zijn, zo meldt het blad MIT Technology Review.

Levers en longen 'kweken'

Ultieme bedoeling is menselijke organen zoals levers, harten en longen te 'kweken' in dieren. Er is wereldwijd een groot tekort aan donororganen. Zo sterven er jaarlijks duizenden mensen die op een wachtlijst stonden. In ons land staan zo'n 1.300 mensen op een wachtlijst.

Met de nieuwste technologieën halen de onderzoekers in een eerste stap de genetische informatie voor een dierenorgaan weg uit dierlijke embryo's van twee dagen oud. Daarna injecteren ze menselijke stamcellen in dat embryo, waarop ze het in een vrouwelijk varken of schaap terugplaatsen. Stamcellen zijn cellen die nog tot om het even welke cel kunnen uitgroeien, zoals een long- of een hartcel.

Tijdens de zwangerschap moeten die menselijke stamcellen in het dierlijke embryo dan uitgroeien tot een menselijk orgaan. Lukt dat, dan is er een nieuwe methode om het gebrek aan organen op te vangen.

De onderzoeken vermeld in MIT Technology Review staan echter nog niet zo ver. De zwangerschappen verlopen goed, maar of er echt menselijke organen van komen, is nog afwachten.

De wetenschappers moeten eerst bewijzen dat menselijke cellen zich kunnen vermenigvuldigen in een dierlijk lichaam. Minder verregaande toepassingen laten zien dat het kan. Zo zijn er muizen met een rattenpancreas en dieren die met elkaar zijn versmolten.

"We kunnen een dier zonder hart maken. We hebben varkens gemaakt zonder skeletspieren en bloedvaten", zegt Daniel Garry, cardioloog aan de Universiteit van Minnesota. "Wanneer je dan cellen uit een normaal varkensembryo toevoegt, krijg je toch een levensvatbaar dier", zegt Garry, die zo al twee varkens heeft 'versmolten' en meewerkt aan en project om mensenharten in varkens aan te maken.

Maar de experimenten met dieren onderling zeggen nu ook weer niet zoveel over de slaagkans bij mensen. Muizen en ratten zijn bijvoorbeeld genetisch veel sterker aan elkaar verwant dan mensen en boerderijdieren.

Toch is er onrust over de aanpak. Het Amerikaanse National Institutes of Health, dat advies over wetenschappelijk onderzoek geeft, sponsort zo'n project niet 'tot de implicaties duidelijk zijn'. Er is vooral ongerustheid over 'de cognitieve staat' van vermenselijkte dieren. Anders gezegd: het belangrijke instituut vreest dat de dieren een misschien te 'menselijke' intelligentie en bewustzijn zouden krijgen. Die kans is zeer klein, maar het klopt wel dat hoezeer de menselijke stamcellen het dierlijke embryo 'vermenselijken' niet duidelijk is.

"We verwachten niet dat het embryo vooral menselijke eigenschappen krijgt, maar niemand heeft dit al gedaan dus we weten het niet", zegt Pablo Ross, dierkundig bioloog (University of California) die aan een van de onderzoeken meedoet.

Net omdat de grens tussen mens en dier vervaagt, zijn er ethische vraagtekens. Voorlopig laten de onderzoekers de hybride embryo's dan ook maar 28 dagen ontwikkelen: net genoeg tijd om te zien of de menselijke cellen echt bijdragen aan de orgaanontwikkeling.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234