Donderdag 29/10/2020

RecensieBoeken

Debutante Julia Phillips schreef een briljante roman over verlies en verlangen

Het prachtige schiereiland Kamtsjatka in het oosten van Rusland, waar het boek zich afspeelt.Beeld Thinkstock

In dit meesterlijke debuut van de Amerikaanse Julia Phillips (°1989) – een van de tien beste boeken van 2019, volgens The New York Times – volgen we de levens van een bont gezelschap vrouwen op het onherbergzame Russische schiereiland Kamtsjatka, nadat twee zussen vermist zijn geraakt.

Het eerste hoofdstuk van Verdwijnende aarde, het prachtige debuut van Julia Phillips, begint met twee zussen die op een zomerdag aan de rand van een baai staan. De ene wil dieper het water in, de andere wil dicht bij de kust blijven en geneert zich voor de kinderachtige kuren van haar jongere zus.

Aan het eind van het hoofdstuk zijn de zussen verdwenen – ontvoerd, zo lijkt het, door een man in een glimmende zwarte auto. Het is een vertrouwd gegeven, in een allesbehalve vertrouwde omgeving – het afgelegen, in al zijn somberheid toch mooie schiereiland Kamtsjatka in het oosten van Rusland.

Wat volgt, is een roman in de vorm van overlappende korte verhalen over vrouwen die rechtstreeks of onrechtstreeks getroffen worden door de ontvoering. Meer conventionele, minder gedurfde vertellingen zouden dat doen om aan te geven hoe een gemeenschap zich schaart rond een tragische gebeurtenis. Maar hier is het de bedoeling aan te tonen hoe de vrouwen van Kamtsjatka op persoonlijk, cultureel en emotioneel vlak verscheurd worden, niet alleen door het misdrijf waarmee de roman op gang komt, maar ook vanwege ruimte, identiteit en de mensen die hen proberen te begrijpen – en daar vaak niet in slagen.

Het is een versleten achterflapcliché om te stellen dat ruimte een even belangrijk personage is als de mensen in het boek. Toch zijn de vrouwen in Phillips’ roman zo innig en intelligent verstrengeld met het gebied waar ze wonen, dat het onmogelijk is hen te begrijpen of zelfs te interpreteren zonder de nauwkeurige evocatie van Kamtsjatka door Phillips. Ze beschrijft het gebied met de accuratesse van een cartograaf en de helderheid van een etnograaf, maakt een duidelijk onderscheid tussen de ‘grote’ stad Petropavlovsk-Kamtsjatski in het zuiden, waar de zussen ontvoerd worden, de groene stad Esso met haar warmwaterbronnen en blokhutten in het midden, en Palana, het stadje met zijn Sovjet-architectuur in de vallei aan de voet van het Korjaken-gebergte in het dunbevolkte noorden.

Vervaarlijk aangetrokken

Phillips voert een gezelschap vrouwen op die staan voor de etnische en culturele conflicten in elk gebied – Ksyusha, de dochter van een rendierherder die in de hoofdstad aan de universiteit studeert en verscheurd wordt tussen haar dominante witte vriend en een andere inheemse student die ze leert kennen in een volksdansvereniging; Zoya, de verveelde vrouw van een politieagent die zich vervaarlijk aangetrokken voelt tot de Oezbeekse en Tadzjiekse immigranten die aan de overkant van haar appartement aan het werken zijn; Marina, de witte moeder van de vermiste zussen die naar een cultureel festival in het noorden reist, waar ze de confrontatie aangaat met een inheemse vrouw van wie de dochter in vergelijkbare omstandigheden is verdwenen, een zaak die weinig aandacht kreeg.

Naarmate de roman voortschrijdt, ontstaan alsmaar meer verrassende en verontrustende raakvlakken tussen de verhalen en de vrouwen. De verdwijning van de zussen bevindt zich soms op de voorgrond, maar vaker sluimert ze ergens in de verte – een echo op het nieuws, of een vaag ongemak dat dienstdoet als onderliggend refrein voor de andere kleine en grote drama’s die in het verhaal aan bod komen.

Oksana, de enige getuige van de ontvoering, legt een verband tussen de vermiste zussen en een ­eigen nare ervaring, het verlies van haar hond, en verwoordt zo de gedeelde angst van de vrouwen in Verdwijnende aarde. ‘Het is te pijnlijk om uit domheid je eigen hart te breken, om een deur niet op slot te doen of een kind alleen achter te laten, om achteraf tot de ontdekking te komen dat wat je het dierbaarst is verdwenen is. Nee. Je wilt intentioneel kapotmaken. Getuige zijn. Je wilt zien hoe je leven aan diggelen gaat.’ Maar dat uitkijkpunt is geen van de vrouwen gegund.

Nagenoeg vlekkeloos

Er zijn wellicht mensen die Verdwijnende aarde een thriller zullen noemen, door meer op de whodunit te focussen dan op wat de tragedie onthult over de vrouwen. En als de verder nagenoeg vlekkeloze roman iets aangewreven kan worden, dan is het dat hij een rimpelloos einde voorschotelt dat meer lijkt in te spelen op de verwachtingen van het genre dan op de noden van deze bijzonder briljante roman. Toch doet het rimpelloze einde niets af aan Phillips’ diepgaande analyse van verlies en verlangen, en het pleit voor de kracht van de roman dat kennis van wat met de zussen gebeurd is grotendeels naast de kwestie blijft.

Julia Phillips, ‘Verdwijnende aarde’, Meulenhoff, 336 p., 22,99 euro.Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234