Woensdag 22/09/2021

'Dear friends, fellow nationalists, what is a nation?'

'Ik ben toch een beetje jaloers op wat de Schotse nationalisten al bereikt

hebben', geeft Bart De Wever toe op het einde van zijn werk-bezoek. De SNP, de Schotse variant van de N-VA, heeft de volstrekte meerderheid in Schotland

en organiseert straks een referendum over de onafhankelijkheid van de High- en Lowlands. 'Dear friends, fellow nationalists, what is a nation?', zo begon

De Wever zijn speech over zijn land 'waar geen democratie meer is'.

Verslag van een reis over onafhankelijkheidsgedachten, olie en ... eten.

Bart De Wever trok afgelopen weekend met de voltallige partijtop naar het jaarlijkse herfst- congres van de Scottish National Party (SNP) van Alex Salmond. Die is premier van Schotland, al is zijn officiële titel voor de Britse overheid 'first minister', om het hiërarchische onderscheid met premier David Cameron duidelijk te maken. Het congres vond plaats in Inverness, een Schots plaatsje aan de oevers van de Ness en de voet van de Highlands.

Ben Weyts is mee, net als Liesbeth Homans en Jan Jambon. Reizen in dat gezelschap heeft iets van een uitgestelde schoolreis. De sfeer is uitgelaten en jongensachtig. Ze willen elkaar constant aftroeven in ironie en sarcasme. Of in historische ditjes en datjes. Van aftroeven gesproken. Ze zitten nog geen vijf minuten te wachten op de vlucht naar Inverness of Liesbeth Homans haalt een 'boek' kaarten uit haar handtas en begint ze te schudden. "Kleurenwiezen?".

Tot mijn verbazing beginnen de N-VA'ers op hun gemakje te kaarten. Als ik vraag of ze niets beter te doen hebben zoals het schrijven van een wetsontwerp of het bedenken van een strategie voor de komende gemeenteraadsverkiezingen, lacht Ben Weyts: "Waarom? Bij de vorige verkiezingen hebben we dat ook niet gedaan en het ging toch goed." Bart De Wever schijnt de beste kaarter te zijn. Hij overtuigt in geen tijd de andere twee om mee te gaan in een coalitie tegen Jambon, die voorsprong neemt. Hij kan het dus wel, een coalitie smeden.

In Schotland kan je op één dag de vier seizoenen meemaken. Van blauwe lucht en een stralende zon slaat het weer razendsnel om in striemende regenbuien. Even later is te zien dat het zelfs gesneeuwd heeft op de nabij gelegen toppen van de Highlands.

We zijn in Inverness of 'Inbhir Nis', Keltisch voor de mond van de rivier Ness. Even verder ligt het Loch Ness. In dit toeristisch stadje van 60.000 Schotten, heeft de SNP verzameld. De nationalisten wonnen de verkiezingen van dit jaar en hebben de absolute meerderheid. De partij houdt 69 van de 129 zetels in het Schotse parlement, dat terug bestaat sinds 1998.

Nationalisten in heel Europa houden Schotland in de gaten. Ook de N-VA, want de SNP is begonnen met de voorbereiding van een referendum waarin gepeild wordt naar het maatschappelijk draagvlak om de onafhankelijkheid van Schotland uit te roepen. Westminster, zoals de Britse regering hier wordt genoemd, heeft toestemming gegeven. Een datum ligt nog niet vast, maar het moet voor 2015 gebeuren.

Evolutie, geen revolutie

Bart De Wever vindt het knap wat de Schotten doen, maar denkt dat de SNP met zo'n referendum hoog spel speelt. "Wat als het een negatief resultaat oplevert? Dan riskeert het thema van een grotere autonomie voor jaren onbespreekbaar te worden. Met het Britse kiessysteem, waarbij de partij met de meeste stemmen in een kieskring ook de zetel krijgt, zou de N-VA ook in Vlaanderen de absolute meerderheid hebben en zouden wij theoretisch gezien ook de onafhankelijkheid kunnen uitroepen of zo'n referendum organiseren. Maar ik denk niet dat Vlaanderen daar klaar voor is. Ik weet dat er nu geen meerderheid is voor een Vlaamse onafhankelijkheid. Ik ben een voorstander van een evolutie, het geleidelijk vergroten van de autonomie, in plaats van de revolutie. We moeten ons oude huis rustig afbouwen in plaats van het meteen met de grond gelijk te maken. Tegelijkertijd bouwen we een nieuw huis in Europa. Daarom is het voor Vlaanderen beter om eerst te streven naar een volledige fiscale autonomie."

Het SNP-congres oogt Amerikaans, met privésponsors en een allegaartje van verenigingen en instellingen dat zich presenteert aan de partijgangers: van een organisatie die de pensioenen verdedigt van de Schotse brandweermannen, over de liga tegen gewelddadige sporten tot de vereniging die geld verzameld voor een vaccin tegen Alzheimer. De hoofdsponsor van het congres blijkt Coca Cola te zijn. Die pakt voor de gelegenheid uit met de slogan 'Coca Cola frist Schotland op'.

Nauwelijks voor te stellen dat een Belgische partij zoiets zou doen. 'Toch iets om over na te denken', meent De Wever. Niet dat hij vindt dat Coca Cola ook Vlaanderen moet opfrissen, maar "waarom zouden we al die maatschappelijk verenigingen niet kunnen uitnodigen op onze congressen? Je merkt op die manier wel dat de SNP diep in de Schotse samenleving is verankerd."

De SNP heeft privésponsors omdat de politieke partijen er in tegenstelling tot Belgische geen dotaties krijgen van de overheid. En zo komt het ook dat congresbezoekers en passanten uitgenodigd worden om tegen betaling van 65 pond mee te eten met premier Alex Salmond.

De N-VA-delegatie gaat naar een debat georganiseerd door The Daily Telegraph met als thema 'Visions of independence'. Veel debat is er niet. De enige aanwezige die niet voor onafhankelijkheid is, blijkt Alan Cockrane, hoofdredacteur van de Schotse editie van The Daily Telegraph te zijn. Hij is snel de risee van de zaal.

Een van de sprekers is Angus Robertson. Die zetelt voor de SNP in het Britse parlement en leidt de campagne naar het referendum. Een begenadigd spreker, een marketeer die als een prediker voor zijn altaar de aanwezigen oproept om het ledenaantal van de SNP te verdubbelen. "Bel aan bij je buren. Overtuig hen om lid te worden en dan winnen we het referendum. Het klopt niet dat we onze onafhankelijkheid niet kunnen veroorloven. Neen, we kunnen het ons niet veroorloven om niet onafhankelijk te worden."

Bart De Wever wil van hem weten of Schotland een republiek wordt na de onafhankelijkheid, of ze een eigen munt gaan slaan en wat er moet gebeuren met de overheidsschuld. Tot zijn teleurstelling volgt een vaag antwoord. "We zijn er nog niet uit." Na afloop van het debat stapt het Schotse parlementslid naar De Wever. "Sorry, dat ik zo op de vlakte bleef bij uw vraag. We hebben wel degelijk een road map naar de onafhankelijkheid, maar ik kan dat op dit ogenblik niet zomaar in het publiek smijten."

In de zaal hangt er bijwijlen een beginnend revolutionair sfeertje. Zo openlijk enthousiast wordt hier gereageerd op het idee van een nakende onafhankelijkheid. "Die complexloosheid is nog ver te zoeken in Vlaanderen vrees ik", zegt De Wever. Om een tegengewicht te vinden, vraag ik de hoofdredacteur van The Daily Telegraph wat hij er van vindt. "Ik ben Brits", gnuift hij. "Denk maar niet dat elke Schot onafhankelijkheid wil. De polls tonen dat ongeveer een op drie Schotten daar voor is. De aanhang groeit wel, langzaam."

Souvenirs

Na afloop trekt de Vlaamse delegatie de stad in voor souvenirs. Liesbeth Homans suggereert aan Bart t-shirts voor zijn kinderen te kopen met daarop Superman, maar in een kilt. Jan Jambon verlaat met een Schotse vlag de winkel. Weyts en De Wever kopen snel een fles single malt. De twee blijken whiskey-liefhebbers te zijn. Zeker Weyts. Hij is ook de man die meestal de wijn kiest bij het eten.

Over eten gesproken. Bart De Wever houdt zelf de perceptie over hem in leven dat hij graag naar zijn frituur 't Kriekske trekt voor een grote met mayonaise of een berenklauw, maar de man is eigenlijk een gastronomische liefhebber: de Sea Grill, Het Hof van Cleve, de Syphon in Sluis, hij is er geregeld. Na zijn bezoek aan de Britse premier in Londen ging hij zijn honger stillen in restaurant Dorchester van Alain Ducasse, drie sterren. Hij eet graag goed, maar ook veel.

In de plenaire vergadering wordt een resolutie besproken om de werknemersparticipatie te bevorderen. Dat stimuleert de Schotse economie die volgens de spreker sneller groeit dan de Britse. "Goed idee", vindt De wever. "Die werknemersparticipatie is nog een oude dada van Jean-Luc Dehaene, maar is wat weggedeemsterd. Misschien moeten we het stof er terug afhalen." De indiener van die resolutie blijkt iemand van de vakbond te zijn. "Tiens, dat gebeurt niet vaak dat we iets van de vakbonden steunen", grijnst De Wever. Als een andere spreker een beetje onvoorbereid op het podium iets uitlegt, moet zijn kamerfractievoorzitter het ontgelden. "Precies de Jan Jambon van de SNP."

Wat opvalt tijdens het congres is dat de Schotse drang naar onafhankelijkheid drijft op economische en ecologische motieven. Zaterdag gaf premier Alex Salmond een striemende rede tegen Westminster en de Britse premier David Cameron. Hij sprak uitgebreid over olie en alternatieve energie. Die moeten de basis leggen voor de komende onafhankelijkheid.

Schotland heeft volgens hem de grootste energievoorraden in Europa. "Westminster heeft de afgelopen decennia 300 miljard pond verdiend met de gas- en olievelden langs de Schotse kusten. De komende 40 jaar worden de opbrengsten van die velden geschat op nog eens meer dan 200 miljard pond. Die moeten in Schotland blijven."

Overigens produceert Schotland 23 procent van alle windenergie in Europa en Salmond kondigt aan de zijn land het verst van alle Europese landen staat in de productie van marine-energie zoals energieproductie door zeegolven. "Scotland and not Brittannia will rule the waves", zegt hij een beetje voorspelbaar, maar de zaal gaat uit zijn dak. Niet te verbazen dat de SNP voor een totale nucleaire uitstap is. Ook de nucleair aangedreven Britse duikboten, de Tridents, moeten weggesleept worden uit de Schotse havens. In de Britse media wordt Salmond ook hard aangepakt omdat hij van plan is een Schots leger te bouwen. Bij de katholieken ligt hij onder vuur omdat de SNP een resolutie voor het homohuwelijk heeft goedgekeurd.

Eerst natie, dan staat

De voorzitter van de N-VA geeft in Inverness een eerder academische toespraak, nogal high brow, met veel historische verwijzingen. Hij legt in een veel beter Engels dan dat van Elio Di Rupo uit hoe Europese landen via verschillende wegen tot soevereine staten zijn gegroeid. Zoals Frankrijk dat eerst een staat was zonder een natie te zijn, of zoals Duitsland. Dat was eerst een natie en pas daarna groeide daaruit een staat.

Een natie, zo doceert De Wever is zowel een politieke als een culturele identiteit. "Om een sterke natie te bouwen heb je ook een politieke identiteit nodig. Nationalisme in de 21e eeuw is een positieve en noodzakelijke kracht als het gebaseerd is op democratie, solidariteit, wetten en burgerrechten."

Parallelle democratie

Zijn stem gaat iets luider als hij het over België heeft. De enige keer dat dit woord in twee dagen valt. "België is niet langer een democratie. In plaats van in België een democratie te bouwen, hebben de Franstaligen een parallelle democratie ontwikkeld binnen de Belgische staat en tegen de Vlaamse meerderheid. Daarom is België nu opgedeeld in twee delen, in twee democratieën. Elk met hun eigen media, instellingen en politieke partijen. We hebben niets meer gemeen." En om zijn woorden kracht bij te zetten, citeert hij Europees Commissaris Karel De Gucht: "België is verworden tot een permanent diplomatieke conferentie tussen twee naties".

Met zo'n toespraak kom je in dit soort gezelschap aardig weg en de dames en heren uit het publiek haasten zich na de toespraak om De Wever te feliciteren, te troosten en moed in te praten. De N-VA-voorzitter geniet. Hier wordt hij wel begrepen.

De partijtop van N-VA is hier niet om te kijken en te leren van de Schotse nationalisten, Bart De Wever heeft Jan Jambon gevraagd om een netwerk van vergelijkbare nationalistische partijen in Europa te bouwen. Het gaat om vier andere partijen: De SNP in Schotland, Catalunia y Union, Plaid Cymru uit Wales en het Baskische PNV . "Het zijn de meest relevante nationalistische partijen in Europa en ze zijn bereid om deel te nemen aan de macht." Er zijn wel wat ideologische verschillen binnen dat vijftal. De SNP is bijvoorbeeld linkser dan de N-VA en zeker ook Catalunia, maar die verschillen zijn volgens De Wever minder belangrijk dan dat ene bindmiddel: het streven naar autonomie.

Hij vindt het volkomen logisch dat ondanks, of net dankzij de steeds vlakkere wereld en uitdeinende globalisering het nationalisme groeit in Europa. "Grote instellingen zoals de EU trekken bevoegdheden naar zich toe die nodig zijn om de globale thema's aan te pakken zoals defensie, het buitenlandse en monetaire beleid. Dat opent de deur voor kleinere naties om de restbevoegdheden naar zich toe te trekken."

De Wever had gehoopt dat hij ook nog eerste minister Alex Salmond zou ontmoeten maar dat ziet er slecht uit. Hij vreest dat zijn vorig buitenlands bezoek, aan de Britse premier David Cameron slecht gevallen is bij de SNP. Dat is immers de vijand van de Schotse nationalisten. Maar bij het buitengaan botst hij onverwacht tegen de man. De twee praten kort met mekaar. "Hij is toch niet kwaad", zegt De Wever opgelucht, "hij wist niet dat ik hier aanwezig was."

En dan vlucht de delegatie opnieuw de nacht in van Inverness. Ben Weyts stelt voor om in het Indische restaurant 'Jaipur' te gaan eten. De Wever ziet dat niet zitten. "Daar is een McDonald's. Is dat geen typisch Schots restaurant?"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234