Vrijdag 03/07/2020

Analyse

Deal met zwakke plekken

Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John KerryBeeld AP

President Obama probeert de komende drie weken in het Amerikaanse Congres voldoende steun te krijgen voor het akkoord met Iran over zijn atoomprogramma. Dat wordt trekken en sleuren.

Obama moet voldoende senatoren en afgevaardigden van zijn eigen Democratische partij overtuigen, zodat de Republikeinen het in juli na jarenlange onderhandelingen bereikte akkoord niet kunnen dwarsbomen.

Zijn sterkste argument voor het aannemen van de deal is meteen ook zijn zwakste punt. De Amerikaanse president beklemtoont steeds dat het buitengewoon moeilijk voor Iran zal zijn om de komende vijftien jaar snel een atoombom te maken, door de harde grenzen die het akkoord stelt aan hoeveel nucleair materiaal en hoeveel centrifuges het land mag hebben en welke techniek het mag verwerven. Zijn probleem is dat de meeste belangrijke beperkingen op het atoomprogramma van Teheran na vijftien jaar verstrijken - en dat Iran daarna vrijelijk uranium kan produceren op industriële schaal.

"Natuurlijk zijn er risico's", zegt Nicholas Burns, die onderminister van Buitenlandse Zaken was in de regering van George W. Bush en in het Congres heeft uitgelegd waarom hij voor het akkoord met Iran is. "Maar het meest overtuigende argument van Obama is dat er geen beter alternatief bestaat voor de deal."

Critici zeggen dat de Iraanse economie over vijftien jaar sterker is, zodat het land dan mogelijke nieuwe sancties beter kan doorstaan. Ook zouden atoominstallaties beter beschermd zijn met luchtafweersystemen die Iran naar verwachting van Rusland gaat kopen. "Ik denk dat we zeker vijftien jaar vooruit kunnen", zegt Dennis Ross, die Obama tijdens zijn eerste termijn adviseerde over Iran en nu nog moet besluiten of hij de deal steunt. "Maar ik zie zwakke plekken die nog aangepakt moeten worden. De stap tussen op de drempel staan en echt een atoomwapen hebben is na vijftien jaar te klein."

Voorstanders van het akkoord gokken erop dat beter inlichtingenwerk Iran ervan zal weerhouden tegen die tijd toe te werken naar een atoombom. Inspecteurs kunnen de productie van centrifugeonderdelen in de gaten houden voor de komende 20 jaar en de voorraden uraniumerts voor de komende 25 jaar. Daar staat volgens critici tegenover dat de VS tegen die tijd nog weinig machtsmiddelen hebben om een atoomprogramma te stoppen. Vandaar dat Obama het Congres ervan probeert te verzekeren dat hij en zijn opvolgers die machtsmiddelen zullen scheppen.

In een brief aan Jerrold Nadler, Democratisch afgevaardigde van New York, schetste hij de uitgebreide militaire steun die hij Israël heeft aangeboden en bevestigde hij nog eens dat de VS de mogelijkheid houdt om economische sancties en zelfs militair geweld te gebruiken als Iran zich niet aan het akkoord houdt. Maar de brief was in hoofdzaak een nieuwe verpakking van beloftes die hij eerder deed aan volksvertegenwoordigers, Israël en diplomaten uit de Golfstaten.

24 dagenklok

Veel discussie is er over de periode van 24 dagen die is afgesproken voor het oplossen van meningsverschillen als Iran weigert inspecteurs toegang te verlenen tot verdachte installaties - ook die afspraak vervalt na vijftien jaar. Als Iran inspectie weigert, kan een commissie waarin Iran zelf zitting heeft besluiten tot strafmaatregelen, waaronder het hervatten van economische sancties. Een meerderheid van stemmen voldoet daarvoor, zodat de sancties ook van kracht worden als Iran, China en Rusland tegenstemmen.

Maar dat is de theorie. In de praktijk kan het hervatten van sancties politiek ingewikkeld liggen. Iran heeft gedreigd dat het zich niet meer gehouden weet aan het akkoord als weer sancties worden opgelegd. Het Internationaal Atoomagentschap, dat de inspecties uitvoert, kan daarom aarzelen de '24 dagenklok' te starten als het tegen problemen aanloopt. Het zou dan kunnen dat Iran alle inspecteurs het land uitzet.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234