Vrijdag 17/01/2020

De zweep erop of teugels vieren

Evenwicht of geen evenwicht? Er wordt de laatste dagen heel wat gebalanceerd in de Wetstraat. 'De Morgen' weegt de opties tegen elkaar af.

EVENWICHT IN 2018

'Als we het in 2018 niet doen, wanneer dan wel?'

Geen enkele Vlaamse regeringspartij is voorlopig bereid een begroting in evenwicht tegen 2018 te lossen. 'Als we het in 2018 niet doen, wanneer dan wel?', zegt vicepremier Kris Peeters (CD&V).

Er valt inderdaad wat te zeggen om nu te besparen, want de rente stond nog nooit zo laag als vandaag. De economische groei wordt niet beter dan dit. De omstandigheden zijn ideaal voor de overheid om de hoge staatsschuld af te bouwen. Peter De Keyzer, hoofdeconoom bij BNP Paribas Fortis, is formeel: nu moet het gebeuren. "Het begrotingsevenwicht uitstellen, is zeggen dat je morgen zult stoppen met roken. Daar komt niets van."

In Vlaamse huishoudens is het de evidentie zelve: niet meer uitgeven dan er binnenkomt. Waarom zou de overheid zich dat wel veroorloven? De Keyzer: "Elk tekort van vandaag wordt betaald door de volgende generatie. Kindjes die nu naar de kleuterschool gaan, draaien later op voor de tekorten van hun ouders."

Als je minder investeert, dreig je de economie uit te hongeren. Dat is gevaarlijk, maar investeren hoeft een begrotingsevenwicht niet in de weg te staan. Van de 200 miljard euro die de overheid jaarlijks uitgeeft, gaat er vandaag amper 8 miljard naar investeringen. Dat mag heus wat meer zijn. Een rekensommetje van De Keyzer: "Voor elke 100 euro die in België wordt verdiend, wordt achteraf 54 euro door de overheid uitgegeven. Daarvan gaat 49 euro naar uitgaven zoals ambtenarenlonen. Maak daar 48 van en je hebt een extra investeringsbudget om elk jaar vier keer de Brusselse tunnels te renoveren."

Meer ambitieuze hervormingen nodig

Volgens Ivan Van de Cloot, hoofdeconoom bij denktank Itinera, is er in principe wel marge om af te wijken van het begrotingsevenwicht. Maar dan moet de overheid dat verdienen. Heeft deze regering voldoende ruggengraat om in betere tijden wél aan het tekort te werken? "Misschien moeten we haar krediet durven geven, maar ons verleden is op dat vlak niet geruststellend. Persoonlijk denk ik dat ze nog niet genoeg getoond heeft om bijvoorbeeld de Europese Commissie te overtuigen. Deze regering startte sterk met een aantal belangrijke stappen maar om een echt verschil te maken, moet ze bijvoorbeeld op het vlak van belastingvereenvoudiging nog meer doen. Ons land heeft meer ambitieuze hervormingen nodig." Ook andere economen hameren op die geloofwaardigheid.

Van de Cloot voegt eraan toe dat de marge om af te wijken van het begrotingspad in België veel kleiner is dan in andere landen. Ten eerste omdat België een kleine open economie is. "Wij importeren 80 procent van het bbp. Als de overheid meer uitgeeft om onze consumptie te stimuleren, komt dat dus vooral andere landen ten goede en niet ons. Bovendien dreigt de handelsbalans dan negatief uit te slaan. Als je meer importeert dan exporteert, dan kun je in een ongezonde situatie terechtkomen."

GEEN EVENWICHT IN 2018

'Het loslaten van een begroting in evenwicht mag geen taboe zijn'

MR-begrotingsminister Sophie Wilmès maakte dit weekend de opening voor een uitstel van het begrotingsevenwicht, al kwam MR daarop terug. Nochtans zouden we met een jaartje uitstel maar 2,2 in plaats van 3,2 miljard euro moeten besparen.

Laat ons eerlijk zijn: na de voorbije jaren heeft niemand nog zin in zware besparingen, laat staan belastingen. De inspanning over een iets langere periode spreiden, maakt de helling die we nu opmoeten minder steil. "Een evenwicht in 2018 is gewoonweg niet haalbaar", zegt economieprofessor Wim Moesen (KU Leuven). "De jongste vijf jaar zijn we van een tekort van 4 naar 2,9 procent gegaan. Een verbetering van 1,1 procent. Nu zouden we in twee jaar 2,9 procent beter moeten doen. Je voelt aan dat dat onrealistisch is. De regering moet blijk geven van gezond verstand en haar totems en ideologische dogma's laten vallen. Anders gaat ze straks met gezichtsverlies naar de verkiezingen."

Waarom zouden we onszelf geselen? Niet Europa, maar deze regering heeft het begrotingsevenwicht in 2018 opgelegd. Het is perfect voldoende om je aan de Europese eisen te houden, waarbij je elk jaar 0,6 procent moet besparen. Moesen rekent voor: "Zo landen we tussen de 1 en 1,5 procent tekort in 2018. Daar zal de Commissie perfect mee kunnen leven, want we zitten ruim onder de alarmdrempel van 3 procent. Bovendien komt het tekort dan overeen met het bedrag dat de overheid investeert in infrastructuur. Dat is de basis van een goede begroting. Ik citeer oud-premier Gaston Eyskens: voor je vakantie leen je geen geld, wel voor je huis."

Econoom Gert Peersman (UGent) sluit een evenwicht in 2018 niet fanatiek uit, maar waarschuwt wel voor de valkuilen. Als we te snel het evenwicht willen bereiken, dreigen we onszelf te forceren. "Liever een begrotingstekort van 0,3 procent waarbij de overheid 2 procent van het bbp investeert, dan een begroting in evenwicht waarbij er niet meer wordt geïnvesteerd."

Als het moet, kan Peersman de begroting in één dag in evenwicht brengen. Maar dat heeft weinig zin als je de economie daarmee doodknijpt. Dat is net het tegenovergesteld van wat de regering wil. 'Jobs, jobs, jobs': daar gaat het om.

Grieks etiket voor België

Toch opletten voor uitstelgedrag, want economie is emotie. Als je geen begroting in evenwicht hebt, boezemt dat weinig vertrouwen in bij de burger over zijn pensioen of spaarrekening.

Ook de internationale markten zouden België al snel een Grieks etiket kunnen opkleven. Als het weer slecht begint te gaan, wordt een land met een staatsschuld van 107 procent van het bbp er al snel als eerste uitgepikt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234