Vrijdag 04/12/2020

'De zwarten hielden van Kadhafi'

Die van Misrata haten die van Tawargha. Ze hebben onze vrouwen verkracht, luidt het. Maar waar zijn de zwarte inwoners van Tawargha gebleven? In kampen in Tripoli, waar ze opgejaagd worden door rebellen uit Misrata, in de gevangenis en soms op het kerkhof. door GERT VAN LANGENDONCK vanuit TRIPOLI

Om Tawargha te vinden moet men de weg vragen. Wegwijzers naar dit dorp op zo'n 20 kilometer buiten Misrata zijn of weggehaald of overgeschilderd met de naam 'Nieuw Misrata'. Tot half augustus was Tawargha de 'zwarte' wijk van Misrata, de Libische kuststad die maandenlang een genadeloze belegering door de troepen van Muammar Kadhafi weerstond. Hoeveel mensen hier een maand geleden woonden, is moeilijk te zeggen: tienduizend zegt de ene, vijftigduizend zegt de andere. Vandaag is dat makkelijker: in Tawargha woont helemaal niemand meer.

De wind heeft vrij spel in de verlaten straten. De huizen zijn geplunderd, in sommige is brand gesticht. De tuintjes zijn bedekt met dorre bladeren van planten die al weken geen water meer hebben gekregen. Op een aantal daken wapperen nog de groene vlaggen van Kadhafi. In één huis ligt een stapel Groene Boekjes, alsof de Kadhafigetrouwe troepen tussen het vechten door de gedachten van de Grote Gids instudeerden. Niemand ontkent dat Tawargha een Kadhafibolwerk was van waaruit Misrata werd beschoten. Maar waar zijn de inwoners van Tawargha gebleven?

Sinds de rebellen - nu de nieuwe machthebbers - half augustus de Kadhafitroepen in Tawargha op de vlucht joegen, zijn de Tawargha's op de dool. Een vijfhonderdtal van hen is 300 kilometer verderop beland, in de voormalige duikacademie van Janzour, ten westen van Tripoli. Het is een exotische locatie, aan de rand van een felblauwe Middellandse Zee, maar voor de tijdelijke bewoners is het belangrijker dat ze hier even veilig zijn.

"De rebellen die ons hier bewaken, komen gelukkig niet uit Misrata maar uit Benghazi", zegt Feraj Abderrahmane, een vijftigjarige leraar Engels uit Tawargha. "Maar zij kunnen van de ene dag op de andere vertrekken. Wat er dan met ons gebeurt, weten we niet."

Een week eerder bevond Abderrahmane zich in een ander voorlopig kamp voor Tawargha's in een Turkse fabriek in Tripoli toen rebellen uit Misrata daar binnenvielen. "Ze hebben iedereen opgepakt die ze konden vinden tot hun trucks vol zaten", zegt Abderrahmane, die zelf ontsnapte omdat hij zich op tijd had verstopt. Sinds hij in de duikschool is, is hij niet meer op straat durven komen. "Wij hebben twee keer pech: we zijn zwart én we zijn van Tawargha."

Sinds het begin van de opstand tegen het Kadhafi-regime in februari hebben zwarte mensen het hard te verduren gehad in Libië. Sterk overdreven verhalen over Afrikaanse huurlingen die voor Kadhafi vochten, de zogeheten mortazaga, leidden tot een klopjacht op alles wat zwart was. Dat waren vaak onschuldige gastarbeiders die het vuile werk opknapten voor de Libiërs. Maar de Tawargha's zijn geen gastarbeiders: het zijn zwarte Libiërs uit het zuiden van het land die generaties geleden naar Misrata kwamen om er in de fabrieken te werken.

Bonuspunten

Voor de oorlog was er geen probleem tussen zwarten en Arabieren in Misrata, zegt Feraj Abderrahmane in de duikschool van Janzour. "Kadhafi heeft met opzet troepen in Tawargha gelegerd om ons tegen elkaar op te zetten." Anderen spreken hem tegen. "Ze noemden ons altijd toch al abid, slaven?" Langs de weg naar Tawargha is er een graffiti die verwijst naar een 'brigade voor zuivering van de slaven en de zwarten'. Het is voor deze geheimzinnige brigade dat de Tawargha's nu op de vlucht zijn.

Onder de ex-rebellen is het geen geheim dat die van Misrata actief jagen op zwarten uit Tawargha. En de strijders uit Misrata, het Sarajevo van Libië, zijn dezer dagen onaanraakbaar. "De strijders van Misrata staan in Tripoli onder onze bescherming", zegt sjeik Abdelruf Kara (32), de aanvoerder van een militie in Souk Juma, een wijk in Tripoli. "Wanneer zij naar Tripoli komen om mensen uit Tawargha op te sporen, dan helpen wij hen. Soms arresteren wij ze zelf en leveren we hen uit aan Misrata." Waarom? "Iedereen weet dat zwarte mensen van Kadhafi hielden."

Gewapend met een lijst van 51 personen die op 10 september in Tripoli werden opgepakt, trekken we naar Misrata. Eerste stop: een kerkhof aan het strand even buiten de stad. Drie weken geleden lagen hier 681 lijken begraven; afgelopen zaterdag waren het er 822. De graven zijn genummerd in twee series: van 558 zijn foto's genomen, in 264 graven liggen ledematen of mensen die onherkenbaar verminkt waren. Wie hier belandt, was pro-Kadhafi; voor de eigen martelaars is er in Misrata een apart kerkhof.

Het kerkhof voor pro-Kadhafi's wordt gerund door twee jonge sjeiks uit Misrata, Hisham Mohammed Embirika en Haitem Mohammed. Ze doen dit uit vrije wil, omdat niemand anders het wilde doen. "We denken dat we hiermee bonuspunten kunnen verdienen in het paradijs", zegt sjeik Hisham.

De sjeiks vormen met hun tweetjes zo'n beetje CSI Misrata. Ze hebben de foto's van de nog herkenbare lijken in een computer ingevoerd zodat mensen straks hun vermiste familieleden kunnen identificeren. Maar er is nog maar weinig volk gekomen, geeft sjeik Hisham toe. "Ik vermoed dat veel mensen bang zijn om gearresteerd te worden als ze naar Misrata komen om naar een vermiste Kadhafi-aanhanger te informeren."

Dat de meeste lijken die nabij het kerkhof worden gedumpt geen identiteitsbewijzen hebben, is verdacht. Gesneuvelde soldaten - de frontlijn in Sirte is hier niet ver vandaan - hebben die meestal wel op zak. Slechts heel af en toe krijgen de sjeiks een lijk met een identiteitsbewijs. Twee zo'n lijken komen overeen met namen op onze lijst maar wanneer we de bijhorende foto's gaan tonen in de duikschool van Janzour blijkt het niet om mensen uit Tawargha te gaan. Met een andere naam, de enige waarvan de sjeiks zeker wisten dat hij uit Tawargha kwam, is het wel prijs. In de duikersschool herkent Hoessein Ibrahim Saleh zijn broer Jamal. Hij werd het laatst gezien in Tripoli op 10 augustus.

De sjeiks mogen dan goed werk verrichten, wanneer Tawargha ter sprake komt, verandert de toon. "Als u wist wat die van Tawargha de mensen van Misrata hebben aangedaan, dan zou u begrijpen dat wij Tawargha het liefst in zee zien verdwijnen", zegt sjeik Hisham, die zelf zijn broer en twee goede vrienden verloor tijdens de oorlog.

Wat ze dan precies hebben gedaan? "Ze hebben vrouwen uit Misrata verkracht." Sjeik Hisham weet het zeker: een vriend van hem heeft de telefoon van een gedode Kadhafisoldaat gevonden waarop een video stond van een groepsverkrachting. De sjeik heeft de video niet gezien en de vriend vond hem zo gruwelijk dat hij de telefoon in het vuur heeft gegooid. Zo gaat het wel vaker wanneer verkrachting in Libië ter sprake komt.

De mensenrechtenorganisatie Amnesty International heeft de willekeurige arrestaties van de Tawargha's aangeklaagd. "Dat de Kadhafitroepen oorlogsmisdaden hebben begaan in Misrata lijdt geen twijfel", zegt onderzoekster Diana Eltahaway, "en sommige Tawargha's hebben aan de zijde van de Kadhafitroepen meegevochten. Maar de schuldigen moeten een eerlijk proces krijgen. De hele bevolking moet niet lijden."

Maar in het nieuwe Libië ontbreekt nog elk juridisch systeem, en dus belanden veel Tawargha's - schuldig of niet - in de gevangenis in Misrata. De twee sjeiks runnen behalve het kerkhof ook een gevangenis die ondergebracht is in een schooltje. Het is een gevangenis met minimale beveiliging waar de gevangenen zelf koken en de was doen. De sjeiks laten ons drie kwartier alleen met vier zwarte gevangenen uit Tawargha, wat ongewoon is in Libië.

"Het valt niet te ontkennen dat veel mensen uit Tawargha slechte dingen hebben gedaan maar er zijn ook veel mensen die niets verkeerd hebben gedaan", zegt gevangene Hamsa Ali (43). Hij schat dat zo'n tweeduizend mensen uit Tawargha de wapens hebben opgenomen voor Kadhafi. "Ja, zwarte mensen hielden van Kadhafi maar dat was alleen omdat wij arm zijn, en Kadhafi gaf ons geld."

Ali werd twee dagen eerder in Tripoli opgepakt door rebellen uit Misrata. Vooraleer hij naar Misrata werd overgebracht, maakte hij een tussenstop in de gevangenis van Tajoura in Tripoli. Het gat in zijn schedel is een souvenir van Tajoura, net als de diepe groeven van de handboeien die alle vier de gevangenen vertonen aan de polsen.

Wraak

"Ja, er waren mortazaga in Tawargha", geeft ook de 52-jarige Faraj Mukhtar Bin Nour toe. Mortazaga betekent huurling maar in het huidige Libië is het bijna synoniem geworden met zwart. "Kadhafi heeft hen uit andere landen laten komen en heeft hen in Tawargha gelegerd. Zo heeft hij de mensen van Tawargha en Misrata tegen elkaar opgezet."

Mustafa Abdul-Jalil, de voorzitter van de Nationale Overgangsraad, heeft de Libiërs opgeroepen om vooral geen wraak te nemen. Ook de Franse president Nicolas Sarkozy drong daar tijdens zijn bezoek aan Tripoli en Benghazi op aan. Sjeik Hisham is het daarmee eens, maar hij maakt één voorbehoud. "Het is niet aan de Nationale Overgangsraad om de mensen in Misrata te zeggen wie ze moeten vergeven of vrijlaten. Dat zullen wij zelf wel beslissen."

Het vijfhonderdtal gevangenen in het Sadoen-schooltje zal daar nog wel een tijdje zitten. Een nieuwe, grotere locatie wordt voorbereid om nog meer gevangenen op te vangen. In een tweede gevangenis in Misrata, ook al in een schoolgebouw, schrapt een bereidwillige rebel 32 mensen van onze lijst van mensen die in Tripoli zijn opgepakt. Er is hier tenminste iemand die de score bijhoudt.

Score

Waar de overige bewoners van Tawargha zich bevinden, is voorlopig niet te achterhalen. Een deel houdt zich wellicht schuil; een ander deel zit elders in de gevangenis. Niemand heeft overzicht. Van enige controle vanwege de Nationale Overgangsraad op de arrestaties valt niets te merken. Meer zelfs: niemand die wij hebben gesproken, kende zelfs maar de naam van de nieuwe Justitieminister, Mohammed Al-Alagi.

In de haven van Tripoli staat Wafa Asalem, een 27-jarige vrouw uit Tawargha, te wachten op een boot die haar hopelijk naar Benghazi zal brengen. Zij vertrouwt het niet meer in de hoofdstad. "Ze hebben ons zwarten altijd gehaat", zegt Asalem over de Arabieren uit Misrata. "Ze hebben het ons gezegd: zodra Kadhafi weg is, is het afgelopen met jullie."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234