Woensdag 14/04/2021

De zonnekoning van medialand

Een 76-jarige op de cover van Bis? Dat moet, na Ingmar Bergman en Michelangelo Antonioni, alweer een in memoriam zijn, denkt u. Vergeet het. Rupert Murdoch, de pensioengerechtigde leeftijd allang voorbij, blijkt meer dan ooit alive and kicking. Twee jaar na MySpace voegt de machtigste aller mediatyconen nu ook The Wall Street Journal toe aan zijn indrukwekkende verzameling kranten-, tijdschriften-, film-, tv- en internettitels. Een portret van de machtigste man in medialand, over wie een van zijn voormalige hoofdredacteurs schrijft: 'Werk je voor Murdoch, dan werk je niet voor een topondernemer, maar voor een zonnekoning. Je wordt niet behandeld als een hoofdredacteur, maar als een hoveling, beloond met geld en status zolang je bij de koning in de smaak valt.'

Door Brecht Decaestecker

In Beverly Hills schijnt de zon elke dag. Zo ook op de vooravond van 26 april 2007. De mojito's worden opgediend, halfvolle glazen champagne zijn uit den boze en wie honger heeft, kan om gegrilde tonijn. Rond het zwembad staan overal flatscreens. Daarop wordt een benefietaflevering van American Idol uitgezonden. In totaal brengt die 51 miljoen euro op, allemaal bedoeld om de armoede uit de wereld te helpen. Jurylid Simon Cowell en verschillende finalisten staren naar zichzelf. Acteur Tom Cruise en producer Quincy Jones geven hen een schouderklopje, zeggen dat ze pico bello hebben gezongen. Wendi Deng alias mevrouw Rupert Murdoch beveelt Grace, hun dochtertje, alle gasten een nachtkus te geven. Rond één uur 's nachts volgt de 76-jarige Murdoch zijn vijfjarige dochter naar bed. De volgende dag heeft hij werk voor de boeg. Veel werk.

Wat Cruise en co. niet weten is dat hun gastheer diezelfde week de raad van bestuur van Dow Jones & Company heeft verrast door een bod uit te brengen op hun bedrijf en dus op hun belangrijkste titel: The Wall Street Journal, tot 2003 de meest verkochte krant in de VS maar sindsdien voorbijgestoken door USA Today.

Zestig Amerikaanse dollar per aandeel, alles samen goed voor meer dan vijf miljard dollar of 6,85 miljard euro, daar zwaait Murdoch mee. Out of the blue. Stond Dow Jones te koop? Neen. Stond The Wall Street Journal te koop? Neen. Zal Murdoch de krant in handen krijgen? Bien sûr. Zet Murdoch ergens zijn zinnen op, dan zal niets of niemand hem tegenhouden. Ook niet de redacteurs van The Wall Street Journal, die de bui al zien hangen en zowat elke investeerder in de wereld aanspreken uit schrik dat hun redactionele onafhankelijkheid onder Murdoch niet gegarandeerd zal zijn.

Vijfentwintig procent van de aandelen van Dow Jones zijn in handen van de familie Bancroft, dat al sinds 1902 het bedrijf beheert en 64 procent stemrecht binnen de aandeelhouders had verworven. Zodra het bod van Murdoch bekend raakt - naar zijn mening veel te vroeg - laat de familie weten niet te zullen cashen, of toch zeker niet bij de Australische mediamogol. Murdoch wacht. En wacht. En wacht.

In de nacht van dinsdag op woensdag heeft de familie Dow Jones verkocht. Aan News Corporation, het mediaconcern van, jawel, Rupert Murdoch. Op de redactie van The Wall Street Journal werd op hetzelfde ogenblik een wake gehouden. "We hebben een goed glas whiskey gedronken om ons verdriet weg te spoelen", zegt een redacteur die anoniem wil blijven in The New York Times. Hij vreest voor zijn toekomst. Verwacht wordt dat veel van zijn collega's vrijwillig zullen opstappen. Een bekend verhaal. "Geen enkele zichzelf respecterende dooie vis zou willen worden ingepakt in een krant van Murdoch", zo schreef een columnist uit Chicago van de Sun-Times nadat zijn krant was opgekocht door News Corporation, meer dan tien jaar geleden. Toen datzelfde lot ook voor The Observer dreigde, schreef een redacteur: "The Observer weggeven aan Murdoch, dat is zoiets als je mooiste dochter uithuwelijken aan een gorilla."

Toch zijn weinig kranten financieel slechter geworden van een overname door Murdoch. Veelal komt de keuze voor journalisten neer op: redactionele onafhankelijkheid of de zekerheid dat het salaris elke maand netjes gestort wordt. Bovendien is het lang niet zeker dat Murdoch zich zal moeien met de inhoud van The Wall Street Journal, iets wat ook de familie Bancroft nooit heeft gedaan.

Zelf beweert Murdoch het met 47.000 medewerkers al druk genoeg te hebben, laat staan dat hij ook nog eens krantentitels zou verzinnen. Niet één keer heeft hij zich gemoeid met de inhoud van de tijdschriften toen hij eigenaar was van The Village Voice en New York Magazine. Ook de buslading schrijvers van The Simpsons, dat onderdak heeft gevonden bij Murdochs filmmaatschappij 20th Century Fox, heeft in een contract complete onafhankelijkheid afgedwongen. De grote baas van Fox is zelfs al verschillende keren door het slijk gehaald in de reeks. In één aflevering zegt Montgomery Burns dat 'one cannot control all media unless one is Rupert Murdoch'. Volgens bedenker Matt Groening neemt Murdoch, vader van zes kinderen uit drie huwelijken, die grapjes zelden ernstig.

Toch worden dit soort verhalen grotendeels overschaduwd door anekdotes over het publiceren van Hitlers dagboeken in The Sunday Times en het verwijderen van de BBC, waar hij als eigenaar van het Britste BSkyB een gloeiende hekel aan heeft, van zijn Chinees satellietnetwerk StarTV om de overheid een pleziertje te doen. Niet het enige trouwens, want in 1998 verbood hij zijn uitgeverij HarperCollins om een boek van de voormalige Britse gouverneur van Hongkong uit te brengen omdat hij vreesde de Chinese regering te kwetsen en daarmee de ruiten van zijn eigen tv-business in die spectaculair groeiende markt in te gooien.

Toen Google toegaf aan de Chinese overheid om censuur toe te laten op zijn zoekmachine, is het goed mogelijk dat oprichters Larry Page en Sergey Brin daarvoor geluisterd hebben naar de wijze raad van oom Rupert, want Brin en zijn verloofde Anne Wojcicki zijn beste maatjes met Murdoch en Wendi Deng, zijn derde echtgenote, 38 jaar jonger dan hem.

Samen hebben Murdoch en Deng naast Grace nog een dochtertje van amper vier jaar. De kans bestaat dat Murdoch verder wil blijven werken tot een van hen oud genoeg is om zijn zaak over te nemen. Zijn twee zonen en dochter uit zijn tweede huwelijk, allemaal dertigers ondertussen, hebben belangrijke posities gekregen binnen News Corp., maar niet een van hen lijkt ondertussen bewezen te hebben de erfenis van hun vader met succes verder te kunnen zetten.Op zijn 69ste werd bij de Australiër prostaatkanker vastgesteld, maar nu die achter de rug lijkt, fietst hij naar het voorbeeld van Lance Armstrong van de ene overwinning naar de andere. Wie weet laat hij zijn koninkrijk alsnog over aan mevrouw Murdoch, wiens vorige echtgenoot van zijn eerste vrouw moest scheiden omdat hij een relatie had met zijn vroegere studente Wendi Deng, zo werd in 2000 bekend gemaakt door... The Wall Street Journal.

Murdoch heeft in zijn zucht naar roem en het uitbouwen van een gigantisch wereldwijd imperium nooit iets anders gedaan dan politieke leiders naar de mond praten. Dat gebeurde al een eerste keer eind de jaren vijftig. Na de dood van zijn vader, Keith Murdoch, erfde hij samen met zijn moeder Elisabeth de aandelen die zijn vader in verschillende krantentitels had gekocht. Omdat zijn moeder nog een pak belastingen moest betalen, werd ze gedwongen de meeste van die aandelen te verkopen en hield ze maar een paar titels over. Eén daarvan was The News, een middagkrant in het Australische Adelaide. De redactie van The News, met zijn vriend en journalistieke mentor Rohan Rivett op kop, startte een campagne om een zekere Rupert Max Stuart vrij te krijgen. Die was veroordeeld tot de doodstraf omdat hij een meisje vermoord zou hebben, iets wat The News betwijfelde.

Na een lange en hevige campagne van de krant, die zelf op onderzoek trok, zette de toenmalig eerste minister de straf om in levenslang en richtte hij een koninklijke commissie op om de zaak te onderzoeken. Het gevolg was dat Stuart uiteindelijk zijn schuld bekende. De schadevergoeding die de overheid van de krant eiste, was zo hoog dat Murdochs bedrijf recht op het faillissement afstevende. Dus regelde hij een persoonlijke ontmoeting met de premier. Daarin kwamen de twee overeen dat Murdoch zijn beste vriend Rivett zou ontslaan en de kosten van de koninklijke commissie zou betalen, wat hij deed.

Een halve eeuw later danst Murdoch nog altijd naar de pijpen van zij die de politieke macht in handen hebben. Meestal wordt hij beschouwd als conservatief en rechts maar als hem dat beter uitkomt, wil Murdoch net zo goed links zijn. Zijn Britse krantentitels, The Sun op kop, hebben Margaret Thatcher als premier altijd gesteund en worden er nog altijd van verdacht een grote rol te hebben gespeeld bij de verkiezing van John Major als nieuwe premier voor de tory's. Maar zodra Tony Blair aan de macht kwam, bleek Murdoch plots voor Labour te zijn. Met Blair ontstond zelfs een vriendschap en volgens de krant The Independent zou Blair nog altijd een rol als adviseur mogen opnemen binnen News Corporation. In zijn memoires beschrijft Andrew Neil, voormalig hoofdredacteur van The Sunday Times, een ontmoeting tussen Murdoch en Blair in 1994 waarin de eerste tegen de tweede zei dat News Corp. niet getrouwd is met de tory's. Ook met George Bush Jr. is Murdoch dikke maatjes. Zijn nieuwszender Fox wordt verweten zeer mild te zijn voor de Amerikaanse president en de oorlog in Irak altijd gesteund te hebben.

Verder schrijft Neil, die een decennium lang als een van Murdochs trouwste luitenanten werd beschouwd, in zijn boek Full Disclosure: "Werk je voor Rupert Murdoch, dan werk je niet voor een president-directeur of een topondernemer: je werkt voor een Zonnekoning. Je bent ook geen afdelingschef of bedrijfsleider of hoofdredacteur: je bent een hoveling, en je wordt beloond met geld en status zolang je bij de koning in de smaak valt. Maar je wordt op straat gezet of weggepromoveerd naar een onherbergzame plek in het koninkrijk zodra je zijn gunst hebt verspeeld of je je nut niet langer kunt bewijzen. Afhankelijk van zijn stemming of van wat hij voor zijn beleid wenselijk acht, kan de koning minzaam dan wel meedogenloos zijn. De hoveling weet nooit om welk motief het gaat: het verrassingselement is een van de methodes waarmee de koning zijn macht tot in alle uithoeken van het rijk laat gelden."

"Ik wil je nog kunnen bellen", zo beweerde Murdoch toen Neil met een gouden handdruk ontslag nam, iets wat hij nooit meer heeft gedaan. Wie hij niet langer nodig heeft, laat hij genadeloos vallen, of het nu om hoofdredacteurs dan wel ex-premiers gaat. De kans is groot dat Blair kan fluiten naar zijn rol als media-adviseur, terwijl Democratisch presidentskandidaat Hilary Clinton op Murdochs steun zal kunnen rekenen zodra ze op kop ligt in de peilingen.

Toch krijgt de zonnekoning niet altijd wat hij wil. Zo trachtte hij in 1998 voetbalclub Manchester United over te kopen. Murdoch bood één miljard dollar voor het team dat een jaar later de Champions League zou winnen. De Britse Competition Commission, een onafhankelijk controleorgaan voor investeringen, hield de overname tegen omdat het volgens de commissie schade zou aanrichten in de strijd om de uitzendrechten en de kwaliteit van het Britse voetbal naar beneden zou halen. Daardoor kon hij zijn trucje uit de States niet overdoen, waar hij wel met zijn geld in de Los Angeles Dodgers, Los Angeles Lakers, New York Rangers en New York Knicks zit. En waar hij onlangs een nieuw optrekje kocht: een appartement op Fifth Avenue. Kostprijs? 44 miljoen dollar en daarmee de duurste penthouse van Manhattan. De vorige eigenaar luisterde naar de naam Laurence Rockefeller, met wie Murdoch in het hiernamaals vast nog stevige gesprekken zal voeren.

Sint-Pieter moet echter niet denken Murdoch snel aan zijn poort te zien. Begin mei nodigde hij op een congres met als titel 'Digital News Initiative' naast de belangrijkste bestuurders en redacteurs van zijn eigen titels ook jonge wolven uit, zoals Meg Whitman, CEO van eBay, Kjell Aamot, CEO van de Noorse uitgeverij Schibstedt, die online het ene succesverhaal na het andere lanceert, en Mark Zuckerberg, de 22-jarige oprichter van het sociale netwerk Facebook, dat meer en meer een concurrent wordt voor zijn eigen MySpace. Naar verluidt zou hij tussen de keynotes door constant hebben zitten discussiëren met Zuckerberg. Hij besloot het congres met de gevleugelde woorden: "Jullie denken allemaal dat ik te oud ben. Ik denk dat jullie te oud zijn."

Verover de wereld in 54 jaar volgens Rupert Murdoch

1953: Erft het dagblad Adelaide News na de dood van zijn vader.

1963: Investeert in een tijdschriftengroep in Hongkong.

1969: Koopt twee Britse kranten.

1973: Werkt zichzelf binnen in de VS door een aantal kranten in een paar jaar tijd te kopen.

1981: Koopt de op dat moment kwetsbare Britse Times en The Sunday Times.

1985: Verovert Hollywood door Amerikaans staatsburger te worden, noodzakelijk om volledig eigenaar te worden van Twentieth Century Fox, start tv-netwerk Fox.

1990: Richt het Britse satellietnetwerk BSkyB op en moet daarvoor zo diep in de geldbuidel tasten dat News Corp. flirt met het faillissement, tot hij er nog eens 500 miljoen dollar tegenaan gooit voor de uitzendrechten van de Premier League. Het aantal abonnees schiet de lucht in en vandaag is BSkyB marktleider wat betreft betaal-tv in het VK.

1993: Koopt Chinees tv-netwerk StarTV.

1995: Werkt samen met drie andere maatschappijen om satelliet-tv in Latijns-Amerika te lanceren.

2003: Koopt 34 procent van Hughes Electronics, operator van DirecTV, het grootste tv-satellietnetwerk van de VS.

2005: Koopt voor 580 miljoen dollar Internix Media Inc., eigenaar van online sociaal netwerk MySpace.

2007: Verovert de eigendom over Dow Jones, eigenaar van The Wall Street Journal, de op een na best verkochte krant van de VS.

Waarom koopt mogol 'The Wall Street Journal'?

Op The Australian en The London Times na heeft Murdoch geen kwaliteitskranten maar alleen tabloids in zijn portefeuille. Toch is het geen toeval dat hij na MySpace ook een ouderwetse krant koopt. Ten eerste heeft The Wall Street Journal een van de beste nieuwssites ter wereld, ten tweede blijkt het publiek voor de berichtgeving op economische websites best bereid te betalen en ten derde is geen enkel media-imperium zo sterk gebouwd op de twee pijlers distributie en content als dat van News Corporation. Voor de distributie van nieuws en entertainment heeft hij tv-kanalen, satellietnetwerken, magazines, kranten en websites, maar die moeten ook met inhoud (content) worden gevuld. Tussen de duizenden blogsites is de informatie afkomstig van een redactie als die van de Wall Street Journal van onschatbare waarde.

Murdoch zou met een groots plan rondlopen om de business van waaruit zijn bedrijf gegroeid is nieuw leven in te blazen. Meer zelfs: hij wil de hele industrie heruitvinden. In een grondige analyse in The New York Times legt mediajournalist Richard Siklos uit hoe Murdoch informatie wil verspreiden die voorhanden is op verschillende schermen: tv's, laptops, gsm's en iPods. Zo loopt hij met het plan rond om wereldwijd een zakelijk tv-kanaal uit de grond te stampen dat nauw zal moeten samenwerken met de redactie van The Wall Street Journal.

(BDC)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234