Dinsdag 04/08/2020

De zomer van Wim Vandekeybus

Choreograaf Wim Vandekeybus over Brussel in de zomer, over zijn nieuwe voorstelling Speak Low If You Speak Love, over zijn film die bijna af is, en over het grote bindmiddel: de liefde.

"Schoon hè", zegt hij wijzend naar de pelliculebanden, die als een ijzeren koker in de hoek van een bureau zijn gestapeld. "Het archief van Ultima Vez. We moeten alles digitaliseren, voordat de tijd eraan begint te knagen."

Negenentwintig jaar bestaat het performancegezelschap rond Vandekeybus. Volgend jaar is dat een parelmoeren jubileum.

Komende zomer grijpt de Kempenaar terug naar de kiem van het almaar verder uitdijende verhaal. What the Body Does not Remember, het stuk waarmee het in 1987 allemaal begon, "draait in wezen om de liefde, over de fysieke vorm", zegt Vandekeybus. "Nu, bijna dertig jaar later, doen we met Speak Low If You Speak Love hetzelfde, maar kiezen we voor de emotionele kant, de passie, hetgevoel, het mysterie, het smerige ook. Dat wat de Franse filosoof Jean Baudrillard la séduction noemt." De titel van het stuk is ontsproten aan de pen van Shakespeare en werd later opgepikt door componist Kurt Weill en onder andere gezongen door jazzlegendes Billie Holiday en Ella Fitzgerald. Ultima Vez wil met de nieuwe voorstelling niet het allesomvattende frame aanreiken om de liefde te begrijpen. "Neen", zegt Vandekeybus. "want an sich bestaat de grijpbaarheid van de liefde niet, ze is gewichtloos. De mens geeft het betekenis en geeft de liefde een bepaalde lading. Het gaat ons om de herkenning en de emotionaliteit."

Steekvlam

De huidige, commerciële benadering van liefde ervaart Vandekeybus als eendimensionaal, als een steekvlam. "Ze is ontdaan van alle echtheid en is te sucré geworden, te veeleisend. Excite me, excite me, ook op seksueel vlak. We gaan voorbij aan de brede betekenis van het woord. De oude Grieken kenden zes verschillende woorden voor zes verschillende liefdes. Wij niet meer. Helaas. Speak Low probeert daarom breder te gaan en heeft zo ook trekjes van een Griekse tragedie."

Na Talk to the Demon, de vorige voorstelling, waarin de performance versterkt werd door lange tekstfragmenten, kiest Speak Low voor muziek al gevoelsversterker. "Het is geweldig om aan de Zuid- Afrikaanse zangeres Tutu Puoane en de Vlaamse rock-'n-roll hero Mauro Pawlowski gewoon te vragen: 'Zing eens een liedje'. Mauro die een nummer schrijft voor een vrouwenstem, en er in slaagt om met een lichte muzikale touch het stuk in beweging te brengen, dat is werkelijk fantastisch. De liefde is amper in woorden te vatten, muziek slaagt er wel in om een zeker gevoel op te wekken, om die waanzinnige kracht die de liefde kent toch over te brengen.

"Ach, het kan als artiest geen kwaad om om de zoveel jaar een dergelijk universeel thema stevig in handen te nemen. Liefde is een verborgen kracht, ze zit in alle kieren, is overal aanwezig, maar je kan er niet zomaar aan voorbij. Daarom: Speak Low.''

Eeuwig draaiende motor

Vandekeybus noemt zichzelf een associatieve denker. Er zit meer vaart in zijn denken dan er tijd is om alles te begrijpen. Het gesprek herbeluisteren leert evenwel dat er een systematiek zit in die associaties, dat alles als in een web met elkaar is verbonden. De man valt ook schijnbaar nooit stil. Vakliefde als ongebreidelde brandstof voor een eeuwig draaiende motor.

"Het zou erg zijn als ik geen goesting heb om de boel draaiende te houden", zegt hij. "Creëren is de drijfveer van de mens."

Terwijl Speak Low wordt geprepareerd om op 7 juli in première te gaan in Bergen, werkt Vandekeybus aan de afwerking van Galloping Mind, een film die op 2 september in de zalen komt. én schrijft hij in stilte aan drie (!) verschillende films, en wordt het ongrijpbare schimmenspel dat zich afspeelt in zijn hoofd in het najaar in een boek gegoten.

"Rust, dat is me bezighouden met mijn kinderen, dan kun je per definitie niet werken. Ben ik alleen, dan ben ik aan het denken."

De zomeragenda is dicht geplamuurd, wat wacht, is een resem theaterfestivals. Toch kent de zomer van Vandekeybus ook een kort moment van rust.

"Natuurlijk knijp ik er af en toe eens zelf van tussen uit. Dat moet ook. Ik ga straks op pad met enkel een analoge camera, en verder niks. Het spookt al lang in mijn hoofd om een fotoreeks te maken in het Himalaya-gebergte, maar door de recente natuurramp was ik niet van plan te gaan. Al denk ik nu toch te vertrekken. Het doet deugd om rond te dolen met enkel je neus als kompas. Soms moet je durven wachten en niet kiezen voor de instantbevrediging. Gewoon wachten op dat ene beeld. Het maakten reizen waardevol."

In een wak gevallen

Je zou van een man als Vandekeybus ook verwachten dat die 's zomers zelf festivals afschuimt om de concurrentie op te meten en inspiratie op te doen. Dat is niet geval. Bij gebrek aan tijd, en gebrek aan festivals, althans in Brussel.

"Soms denk ik 's zomers in Brussel: 'Wat moet ik hier nu doen?' Tegelijkertijd is dat ook de charme van Brussel: de Marokkanen die 's zomers wegtrekken, het EU-personeel dat er vaak niet is. De stad valt in een wak, maar dat is ook schoon.

Brussel stelt zich niet arrogant op en pretendeert niet de beste culturele festivals ter wereld te organiseren, wat in steden als pakweg Argentinië wel het geval is. Brussel is bescheidener. En terecht: wat stelt het allemaal voor? Muggenscheetjes, dat zijn het.

"Dat liefde overal zichtbaar en niet zichtbaar is, geldt ook voor Brussel. Ik heb er een haat-liefdeverhouding mee. De stad is niet zo clean als Parijs of Amsterdam. Noem het een mooie vrouw in lelijke kleren. Wat nog altijd beter is dan een lelijke vrouw in mooie kleren.

"Het is voor mij alleszins geen must om iedere dag cultuur te consumeren in Brussel. Dat dat simpelweg niet kan, stoort me ook niet. Ik ben er sowieso al hele dagen mee bezig. Brussel is misschien wel de interessantste stad van Noord-Europa. Zeker als je er woont en ondertussen veel reist. Dan is het toch altijd wel thuiskomen in die warboel."

Maar dé grote liefdesverklaring is het dus niet. Vandekeybus heeft maar één grote liefde die zich in alle vormen uit: zijn vak, wat zich deze zomer nadrukkelijk openbaart. Zonder ook daar nodeloos over door te drammen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234