Vrijdag 30/10/2020

De zomer van Panamarenko

expo

tekeningen in het rubenshuis, een boek bij ludion en oud en nieuw werk in de antwerpse luchtschipbouw

Antwerpen heeft 'zijn' in 1943 als Henri van Herreweghe geboren kunstenaar in het verleden niet altijd met de nodige egards behandeld ('Politiek, hé', verklaart Panamarenko gelaten), maar dat wordt deze zomer helemaal goedgemaakt met 'alles leren alles kunnen alles doen', een reeks tentoonstellingen die het fantastische werk van Belgiës belangrijkste nog levende kunstenaar in the picture plaatsen.

Antwerpen

van onze verslaggeefster

Nica Broucke

Begin de jaren 1960 zette de jonge, zelfverklaarde 'multimiljonair' een kepie van Pan American Airlines op en maakte hij samen met soulmates Marcel Broodthaers en Joseph Beuys grote sier in zijn witte Cadillac. "Ik weet niet zeker of het wel een Cadillac was", herinnert Panamarenko zich nu, "maar de wagen, een grote witte, Amerikaanse slee, kon er wel voor doorgaan. Ik hou erg veel van het werk van Broodthaers en Beuys. En ook van Bruce Nauman. Het zijn kunstenaars die met hun objecten een poëtische atmosfeer scheppen. Broodthaers deed het met mosselen, en ik doe het met motoren."

In sixties deed Panamarenko het met 'Happenings'. Hij probeerde een paar zelfgefabriceerde magnetische schoenen op het plafond uit en installeerde zich met zijn vriend Hugo Heyrman op het Sint-Jansplein om er onder ruime belangstelling een 'oorlogje' met plastic soldaatjes uit te vechten. De happenings werden aangekondigd in Happening News, het tijdschrift dat Panamarenko ineenstak - popart op zijn Panama's - en uitgaf en die nu naar aanleiding van de tentoonstelling in de Antwerpse Luchtschipbouw op portfolio worden uitgebracht.

In vitrinekasten staan enkele persoonlijke voorwerpen en oud werk van de meester uitgestald: een zelfgefabriceerde mitraillette, de befaamde 'Panama'-kepi, een prehistorische vogel uit de Amazone waarop zijn Archaiopterix is gebaseerd, aan elkaar geknutselde kevers, een met (geel geworden) sneeuw gevulde lederen tas en sneeuwschoenen, een affiche voor een van de eerste tentoonstellingen in de befaamde Wide White Space Gallery met de volstrekt absurde tekst 'Opgepast! Bochten! Blijf op het voetpad!' en een kartonnen doos.

Aan die doos met gaatjes hangt een opmerkelijke geschiedenis vast. Begin de jaren zeventig organiseerde Harald Szeemann (in 1972 artistiek directeur van Documenta 5, waar Panamarenko's Aeromodellor of zeppelin werd tentoongesteld) in een circustent op het Flageyplein in Brussel een kunstzinnige benefiet (goed voor recordopbrengst van 300.000 frank) ten bate van het noodlijdende extreem-linkse collectief en tijdschrift Pour. Ook Joseph Beuys, Christo en Sigmar Polke namen deel aan die Salto-Arte zoals de benefiet werd gedoopt. Beuys maakte een stapel van koperen bladen en vilt, een werk dat nu te zien is in het museum van Krefeld bij Düsseldorf. Panamarenko doste zich voor de gelegenheid uit als een Chinees, zoals het mannetje dat op de doos prijkt, en voerde een special act uit met een vliegende kever. Na afloop van die opmerkelijke performance werd de kever opnieuw in de doos met gaatjes gedeponeerd...

De bezoeker wordt aan de ingang van de Luchtschipbouw verwelkomd door Panadandrum, een vliegenier met een niet erg vliegvriendelijk aandoend plexiglazen constructie op de rug en een paar schoenen van Martin Margiela aan. In de hal staat de Pepto Bismo (de naam werd naar verluidt ontleend aan een Amerikaans medicijn tegen maagpijn), het bronzen broertje werd onlangs tot grote vreugde van de buurtbewoners, op het Sint-Jansplein ingehuldigd. Tegen de muur kruipt de gigantische Aragna, een ander recent werk. De spin kan door middel van enkele mk's (mensenkracht) zijn poten verslepen. Een kussentje van gehaakte bloemen moet het zitcomfort van de spinnenruiter verhogen. Maar het pronkstuk van Antwerpse Luchtschipbouw is de Bing II, de vederlichte vliegende schotel waarmee Panamarenko binnen x aantal jaren onze planeet wil verlaten om er tussen de (andere) sterren te verwijlen. "Ik moet de motor alleen nog een beetje bijstellen aan de ruimte en een paar extra berekeningen maken", zegt hij.

Het teken- en rekenwerk voor de Bing is, samen met een zeventigtal andere tekeningen, te zien in het Rubenshuis. "Mijn tekeningen staan niet op zichzelf", beweert Panamarenko al te bescheiden, "Ik beschouw ze als studies of notities." Desalniettemin zijn het 'studies' die het met Tipp-Ex, tape en grappige commentaren bezaaide parcours van Panamarenko's Vliegende tapijt (1978), Magnetisch ruimteschip (1977), Papaver met pedaalaandrijving (2002) en andere vlieg- en vaartuigen treffend illustreren. Voor het eerst worden de tekeningen op een dergelijke schaal samen vertoond.

De tentoonstelling in het Rubenshuis is om nog andere redenen uniek. Panamarenko is de eerste hedendaagse kunstenaar die zijn werk in het 'heilige huis' van Rubens mag tonen. "Zoals Rubens vierhonderd jaar geleden baanbrekend was met zijn schilderijen, en een vernieuwd wereldbeeld in zijn werk opriep, is Panamarenko dat vandaag met zijn beeldend werk', motiveerde schepen van Cultuur Eric Antonis. De tekeningen (die voor de helft uit privé-verzamelingen afkomstig zijn) zijn een plezier om te ontcijferen, wat bij een geringe lichtsterkte van 60 lux niet altijd vanzelfsprekend is. Het is ook prettig om de tientallen vlieg- en vaartuigen die Panamarenko ontwierp 'in werking' te zien: in de Tekening Biënnale 83 (1993) bijvoorbeeld, dobbert de Panama-duikboot op het water en maakt een duiker een wandelingetje op de bodem van de zee. Rond hem zwemmen haaien, visjes en een octopus...

Het poëtische universum van Panamarenko verveelt nooit, het is dan ook uitkijken naar de tentoonstelling Panamarenko: Multipels 1966-2003 die vanaf 21 juni in het MuHKA loopt.

Panamarenko: Originele werken: Bing II e.a. tot 31 augustus in de Antwerpse Luchtschipbouw, Karel Geertsstraat 2b in Borgerhout. Open van dinsdag tot zondag, van 10 tot 18 uur.

Panamarenko: Tekenen en rekenen, tot 31 augustus in het Rubenshuis, Wapper 9-11 in Antwerpen. Open van dinsdag tot zondag van 10 tot 17 uur. Info: 03/232 01 03, www.panamarenko.be

Het poëtische universum van Panamarenko verveelt nooit

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234