Maandag 29/11/2021

De zomer van de Spaanse furie

Ze zijn lijvig, met vaart geschreven, rijk aan spanning, mysterie en romantiek, en lezers wereldwijd hollen ervoor naar de boekhandel. De Spaanse bestsellers hebben in korte tijd furore gemaakt. De schrijfsters Julia Navarro, María Dueñas en Care Santos zijn boegbeelden van het genre.

Het was Carlos Ruiz Zafón die in 2001 de aftrap gaf met De schaduw van de wind. De Spaanse critici gaven de roman geen aandacht en de eerste druk ging aanvankelijk mondjesmaat de deur uit, maar door een groeiende golf van geestdriftige lezersreacties raakte de verkoop geleidelijk aan in een stroomversnelling. Na een jaar had De schaduw van de wind een plek in de Spaanse bestsellerlijsten veroverd en ook in het buitenland volgde een triomftocht. In Vlaanderen en Nederland werden er meer dan 750.000 exemplaren van verkocht.

Inmiddels is de Spaanse bestseller een fenomeen geworden. Maarten Steenmeijer, hoogleraar Spaanstalige literatuur aan de universiteit van Nijmegen, legt de oorzaak bij "de veramerikanisering van de Spaanse uitgeversmarkt". De prijzenpolitiek van bepaalde uitgeverijen illustreert het fenomeen, aldus Steenmeijer in een artikel in de Volkskrant. "De grote literaire prijzen worden nu niet meer gegeven aan interessante romans die een groot publiek verdienen maar aan romans waaraan uitgevers zo veel mogelijk denken te verdienen." Steenmeijer koppelt de veramerikanisering aan de cultuuromslag die de afgelopen decennia in Spanje heeft plaatsgevonden. "De geslotenheid, zelfgenoegzaamheid en behoudzucht uit de Franco-tijd hebben plaatsgemaakt voor openheid, flexibiliteit en een bijna onverzadigbare nieuwsgierigheid."

Vrouwelijke garde

Ook Javier Serra en Ildefonso Falcones hebben zich ontpopt als Spaanse bestsellerauteurs. Van Falcones' debuut De kathedraal van de zee gingen in negen maanden tijd een miljoen exemplaren over de toonbank. En Serra haalde met zijn vierde roman Het geheime avondmaal als eerste Spanjaard ooit de top tien van de New York Times. Maar het zijn niet alleen Spaanse mannen die de uitgeverskassa's doen rinkelen. Een belangrijke vrouwelijke garde rukt op, met als coryfeeën María Dueñas, Julia Navarro en Care Santos. Terwijl Dueñas als hoogleraar Engelse taalkunde werkt aan Spaanse universiteiten en in de VS, komen Navarro en Santos uit de journalistiek. Alle drie hebben ze in enkele jaren tijd miljoenen lezers voor zich gewonnen. Maar waaruit bestaat de sleutel van hun succes?

Het meest ambitieus qua opzet zijn de romans van Julia Navarro (1953). De Madrileense heeft zich bekwaamd in de thracul, een Spaanse term die staat voor thriller-histórico-religioso-aventurero-cultural of cultureel-historisch-religieuze avonturenthriller. Na Zeg me wie ik ben (2010) heeft Wereldbibliotheek ook haar vorige titel, Het bloed van onschuldigen (2007), uitgebracht. Het verhaal speelt zich beurtelings af in de middeleeuwen, in de jaren dertig van de vorige eeuw en in het heden. Fundamentalisten hebben het plan opgevat de wraakvoorspelling van een 13de-eeuwse monnik in te lossen en een oorlog tussen christendom en islam te ontketenen. Maar terwijl ze hun aanslagen plannen, worden ze op de hielen gezeten door de CIA.

Terwijl Navarro inzoomt op de grote geschiedenis, kaart de Barcelonese Care Santos (1970), die eerder naam maakte als jeugdschrijfster, in De kleur van de herinnering een persoonlijke geschiedenis aan. Haar hoofdpersonage, Victoria Lax, is een kunstexperte die woont en werkt in de VS. Als ze naar Barcelona reist om een fresco van haar grootvader te taxeren, een befaamd schilder, stoot ze in het grootouderlijk huis op een nis waarin een lijk verborgen is. Een reeks onvoorziene gebeurtenissen volgt, waarbij een gruwelijk familiegeheim aan het licht komt.

Ook in De wereld vergeten van María Dueñas (1964) gaat de hoofdrol naar een vrouw. Blanca Perea is zoals Dueñas docent taalkunde. Wanneer haar huwelijk onverwachts in elkaar stort, verlaat ze Spanje en neemt ze een opdracht aan in een Californische universiteit. Terwijl ze het complex nalatenschap van een overleden professor uitpluist en daarbij - rarara - een verrassende ontdekking maakt, komt ze in het reine met zichzelf en biedt een nieuwe toekomst zich aan.

In vergelijking met Navarro en Santos is Dueñas, die pas in 2009 debuteerde, een groentje, maar qua verkoopcijfers hoeft ze niet voor hen onder te doen. Haar debuut, Het geluid van de nacht, een historische avonturenroman over een eenvoudige jonge vrouw die in Marokko ten tijde van het Spaans protectoraat een succesvol naaister wordt en zich opwerkt tot spion voor de Britse geheime dienst, voerde in Spanje een half jaar lang de bestsellerlijsten aan.

Romans om in weg te zinken

Om literair vernuft is het dit Spaanse trio niet te doen. Navarro, Dueñas en Santos bedrijven hapklare literatuur. Hun romans springen noch qua vorm, noch stilistisch uit de band. Bovendien is de karaktertekening wat stereotiep en de evolutie van de personages vrij voorspelbaar. De dames schrijven met flair, dat wel. Hun taal is beeldend en zintuiglijk en trekt de lezer de roman binnen. Want een goed verhaal vertellen, dáár gaat het hier om. De plot is scrupuleus uitgekiend en de informatie is zo gedoseerd dat de spanningsboog steeds strakker komt te staan. Ze schrijven romans om in weg te zinken, boeken die onze dagelijkse besognes enkele honderden bladzijden lang aan de kant schuiven.

Op waarde geschat of niet helemaal? In eigen land kunnen de critici de pageturners van Navarro, Santos en Dueñas niet langer over het hoofd zien, maar met loftuitingen zijn ze zuinig. Toegegeven, aan het werk van auteurs zoals Javier Marías of Antonio Muñoz Molina kunnen deze boeken niet tippen. Het één is kunst, het ander vooral entertainment. De señora's malen er vast niet om. Furieus schrijven ze verder, aangevuurd door onwaarschijnlijke verkoopcijfers. Ook in onze Lage Landen zou dit een Spaans getinte zomer kunnen worden, toch literair.

Wie een roman van María Dueñas, Julia Navarro of Isabel Allende koopt, krijgt De kleur van de herinnering van Care Santos cadeau. www.confituurboekhandels.be

Op 18 juni interviewt journaliste en vertaalster Marijke Arijs Julia Navarro in het lunchcafé van Boekhandel Walry. www.walry.be.

María Dueñas, De wereld vergeten, Wereldbibliotheek, 413 p., 19,90 euro. Vertaling: Henk van den Heuvel en Evert Janssen.

Julia Navarro, Het bloed van onschuldigen, Wereldbibliotheek, 623 p., 24,90 euro. Vertaling: Henk van den Heuvel.

Care Santos,De kleur van de herinnering, Wereldbibliotheek, 429 p., 19,90 euro. Vertaling: Jacqueline Visscher.

Fragment

Zolang ik me kan herinneren heb ik grootvader bewonderd. Niet alleen om zijn schilderstalent, ook als mens. Zijn moed, zijn opoffering en zijn emotionele kracht raakten me. Zoals je weet heb ik tientallen lezingen gegeven waarin ik zijn volharding prees om Teresa, zelfs nadat ze hem verlaten had, te blijven schilderen. Ik meende daarin het onmiskenbare, obsessieve gedrag te herkennen van een verliefde man die altijd is blijven wachten op het wonder dat zijn geliefde echtgenote terug zou komen. Ik was er altijd van overtuigd dat grootvader wachtend op haar gestorven is en dat de schilderijen al die jaren de enige manier voor hem vormden om de herinnering aan haar vast te houden. Van die romantische ideeën is niets meer over.

(Violeta Lax in De kleur van de herinnering van Care Santos)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234