Dinsdag 14/07/2020

De zoete wraak van Gerry Adams

Gerry Adams ziet zijn aartsrivaal voor het eerst aan het werk tijdens rellen in de katholieke Falls Road van Belfast. We schrijven 1964. De katholieke burgerrechtenbeweging eist gelijke rechten. De republikeinen willen zelfs een hereniging met de Ierse Republiek. In zijn biografie schrijft Adams (59) de rellen toe aan een "sectaire antikatholieke demagoog die naar de naam Ian Paisley luistert en die dreigde een Ierse tricolore uit het district te verwijderen". Adams noemt dit ogenblik beslissend voor zijn politieke vorming. Hij is zestien en vanaf nu republikein.

Adams groeit op in de beste traditie van het Iers Republikeins Leger (IRA). Zijn vader belandt tijdens de Tweede Wereldoorlog in de gevangenis voor zijn rol in de organisatie. Als de burgerrechtenbeweging in de jaren zestig de straat optrekt, gaat Adams mee. Na het zien van Paisley doet hij actief mee aan straatacties. Naar eigen zeggen grijpt hij niet naar het geweld wanneer het IRA zich ontpopt als terreurbeweging. We schrijven dan 1972 en de wereld ontdekt de gruwel van de Noord-Ierse Troubles als Britse soldaten op 30 januari 26 burgerrechtenactivisten doodschieten tijdens een betoging.

De Britse veiligheidsdiensten daarentegen beweren met klem dat de jonge Gerry al begin jaren zeventig een leidende positie verwerft in de 'Army Council' van het Provisional IRA-commando van Belfast. Ook wanneer in 1972 de bloedige Bloody Fridaybomaanslagen plaatsvinden, waarbij de 'Provo's' op 21 juli 1972 een georganiseerde bommencampagne organiseren. Bij 22 aanslagen vallen dan 9 doden en 130 ernstig gewonden.

Adams is dan al eens geïnterneerd geweest onder de Special Powers Act die arrestaties zonder proces mogelijk maken. Dan al blijkt zijn politieke talent: wanneer een IRA-delegatie mag onderhandelen met de Britten over een staakt-het-vuren, dat niet lang stand zal houden, mag Gerry Adams meegaan. Nog aan tafel: het jonge IRA-lid Martin McGuinness.

In juli 1973 slaan de Britten hem opnieuw in de boeien. Hij komt weer een tijd terecht in de Long Kesh of 'Maze'-gevangenis. Vijf jaar later zal hij opnieuw worden opgepakt, deze keer op beschuldiging van de bomaanslag op het La Monrestaurant in februari 1978 (waarbij twaalf protestantse burgers omkomen) en wordt aangeklaagd wegens IRA-lidmaatschap. Adams ontkent. De aanklacht kan niet worden bewezen en zal uiteindelijk worden ingetrokken. In datzelfde jaar stoot hij door naar de top van Sinn Féin, de politieke vleugel van het IRA.

Wanneer IRA-hongerstaker Bobby Sands begin jaren tachtig verkozen wordt als Sinn Féinparlementslid voor Fermanagh-South Tyrone, een campagne waarbij Adams nauw betrokken is, raakt hij overtuigd van het belang van de politieke propaganda. Sands mag dan aan zijn hongerstaking zijn gestorven, hij droeg meer bij tot de 'struggle' dan de bommenleggers. Adams besluit zelf kandidaat te worden. Als hij in 1983 verkozen raakt in West-Belfast ziet hij dat als een bevestiging van de 'Armalite and ballot box'-strategie, waarbij het IRA-machinegewerenmerk en verkiezingen hand in hand gaan. Kort daarna is hij Sinn Féinleider. Vrede is dan nog veraf. In de jaren tachtig overleeft Adams een moordpoging van de protestantse paramilitaire UDA, die zijn auto met kogels doorzeeft tijdens een ritje door Belfast.

Sinn Féins politieke successen zetten zich door. De Britse en Ierse regering zien dat ook. In 1985 omarmen ze met het Anglo-Irish Agreement het grondwettelijke nationalisme van de gematigde katholiek John Hume. Tussen Hume en Adams zijn de politieke verschillen groot, maar drie jaar later beslissen ze samen te zitten.

Beiden slagen erin om in 1994 het IRA voor een eerste keer een wapenstilstand te laten uitroepen. Die blijft niet van kracht, maar legt de basis voor de Goede Vrijdagvredesakkoorden van 1998 waarbij gematigde protestanten en katholieken een machtsdeling overeenkomen. Liefst 90 procent van zijn partij steunt Adams om zetels op te nemen in het parlement van Stormont. Zelf neemt hij geen functie op, zijn strijdmakker Martin McGuinness mag onderwijsminister worden. Maar de schaduw van het IRA blijft over het parlement hangen. De paramilitairen weigeren te ontwapenen en wanneer ze worden beschuldigd van spionage in het parlement - via Sinn Féin - plaatst Londen in 2002 Noord-Ierland weer onder direct bestuur.

Achter de schermen zet Adams druk op het IRA. Wanneer de Provo's eind 2005 tijdens een banale caféruzie de katholiek Robert McCartney doden, ruikt hij zijn kans. De moord op de vader van twee kleine kinderen roept wereldwijde afschuw op. McCartneys zussen veroordelen de terreurdaad. Niet Adams, maar zij worden bij Bush op het Witte Huis ontvangen op Saint-Patrick's Day. Plots wordt het IRA ook door veel katholieken uitgespuwd als criminelen die volgens de nieuwe Noord-Ierse politie ook betrokken zijn bij bankovervallen en andere misdaden. Het is nu alles of niets voor Sinn Féin. Adams kan zijn strijdmakkers van weleer overtuigen definitief de wapens neer te leggen.

Sinn Féin gaat daarna ook zover om de nieuwe politie van Noord-Ierland te erkennen, door de IRA ooit 'legitieme doelwitten' genoemd. En in januari van dit jaar overtuigt Adams de laatste twijfelaars met een symbolische daad: op de begrafenis van David Ervine, een vroegere protestantse UVF-terrorist die zich bekeerde tot de vrede, omarmt hij diens weduwe.

Wanneer de kiezers begin deze maand de kaarten schudden, blijkt zijn enige mogelijke coalitiepartner Ian Paisley te zijn, de man om wie voor hem alles begon. Na hun historische ontmoeting maandag verwijst Adams dan ook niet zomaar naar de kleuren van de Ierse vlag die de dominee ooit weg wou. "De relaties tussen de mensen van dit eiland zijn geteisterd door eeuwen van conflict en tragedie. Dit was vooral de trieste geschiedenis van oranje en groen. Sinn Féin wil nu een nieuwe relatie tussen oranje en groen, en alle andere kleuren waaraan elke burger kan deelnemen met gelijke rechten op een vredevolle, welvarende en rechtvaardige toekomst."

Adams zegt te beseffen dat de samenwerking tussen Paisley als eerste minister en zijn vroegere IRA-strijdmakker McGuinness als vice-eerste minister niet over rozen zal lopen, maar, verklaart hij in het Gaelic: 'tus maith, leath na hoibre' - een goeie start is de helft van het werk." (MR)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234