Maandag 03/08/2020

De ziel van het katholiek onderwijs is niet neutraal

Didier Pollefeyt is moraaltheoloog en vicerector Onderwijs aan de KU Leuven

De discussie over de dialoogschool en de plaats van de islam daarin deed afgelopen week de vraag rijzen naar de identiteit, ja zelfs de ziel van het (katholiek) onderwijs. Merkwaardig dat als antwoord daarop het voorstel van een neutraal levensbeschouwelijk vak (LEF) naar voren geschoven wordt. Neutraliteit kan immers moeilijk de ziel van iets bloot leggen. Zeker niet van het katholiek onderwijs.

De leerkrachten van de huidige levensbeschouwelijke vakken vertrekken van een geëngageerde positie. Ze bekennen kleur. Voor het katholiek onderwijs is dat duidelijk de katholieke traditie. Men kan leerkrachten van levensbeschouwelijke vakken vergelijken met een gids in een museum. Ze lichten niet de museumcatalogus toe maar nemen de leerlingen mee in het museum. Ze zijn kunstminnend en verstoppen dat niet. Ze hebben ook een eigen voorkeur van perspectief, voor bepaalde kunst. Ze hopen leerlingen daar iets van te laten proeven. En natuurlijk hoeft de bezoeker niet de voorkeuren van de gids te onderschrijven om van zijn rondleiding te genieten.

Zulke gidsen laten leerlingen zien dat er ook andere zalen zijn, ze zullen leerlingen die andere voorkeuren hebben aan het woord laten en de route en timing van het bezoek daaraan zal soms ook aangepast worden. Op die manier leren leerlingen ons cultuurmuseum bezoeken, de liefde voor kunst ervaren, zodat ze later zelfstandig de kunst van het leven kunnen verkennen. Een goede gids spreekt aan, maar laat ook los, geeft informatie, inspireert, maar geeft ook vrijheid voor eigen interpretatie en laat uiteindelijk zijn bezoekers gaan.

Moeten we dit vervangen door een neutrale les over de museumcatalogus? Pas bezocht ik met kinderen het Pergamonmuseum in Berlijn. Bij de ingang kregen we koptelefoons. De gids was vervangen door een informatieve stem. Zakelijk. Correct. Feitelijk. Neutraal. Blij deed iedereen de koptelefoon aan. Al gauw bleek de belofte tegen te vallen. De feiten bleven maar komen, eindeloos: historische achtergrond, data, vergelijking tussen kunstperiodes.

Snel bleek dat de kinderen wilden praten en ging de koptelefoon storen. Hoe meer de zalen vorderden, hoe meer de koptelefoons afzakten en ze afhaakten. Ik probeerde mijn oor te luister te leggen bij een groep Italianen met een echte gids: de spanning tussen het kunstwerk en mijn gebrekkig Italiaans opende een heerlijke ruimte van interpretatie.

Willen we in onze scholen de gidsen die met smaak over onze traditie spreken vervangen door koptelefoons met zakelijke, neutrale uitleg en wordt de museumcatalogus cursusstof? Kunnen we zo leerlingen minnaars van het leven maken? Mondige burgers? Kenners van onze traditie? Zitten zij daarop te wachten? Dit is toch niet het antwoord op de vraag naar de ziel van het katholiek onderwijs.

Is LEF dan de weg vooruit voor onderwijs dat neutraliteit wel in zijn vaandel draagt? Zoals het katholiek onderwijs worstelt Go! met zijn identiteit. Betekent neutraliteit hier nu het wegdrukken van diversiteit of juist het waarderen ervan? Dat wringt ergens. Als diversiteit het eerste is, dan kan men LEF introduceren, als men beseft dat de 'ideologie van de neutraliteit' ook niet neutraal is, maar zich eigen perspectief opeist dat al de rest wegdrukt. Als diversiteit het tweede betekent, dan is de huidige keuze van het Go! voor de rijkdom aan vakken en het interlevensbeschouwelijk gesprek de weg vooruit.

LEF laat nog veel onbeantwoord. Is er onderzoek over de effectiviteit en de relatie tot meer tolerantie? Neen, er bestaat zelfs geen enkel LEF-handboek voor zo'n onderzoek. Neen, want ook in landen waar men dit multiculturalisme uitprobeert, is er terreur. Men kan zeggen dat men ook neutraal kan gidsen. Maar ofwel zal die gids zijn meningen achterhouden, ofwel mag hij die mening wel hebben. Maar dan is hij niet neutraal, en hebben ouders het recht te weten wat hun kinderen voorgeschoteld wordt.

In het katholiek onderwijs is dat duidelijk: de weg door het museum van onze joods-christelijke cultuur heeft duidelijke ijkpunten, de gidsen zijn geëngageerd. Maar iedereen is welkom voor dat bezoek. De gids staat open voor dialoog. Dat - en niet de islam - is de kern van de katholieke dialoogschool.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234