Maandag 23/05/2022

De zachte vloek van Joseph Haydn

De Afscheidssymphonie in HETPALEIS is een streling van oog en oor

Misschien is Dirk Opstaele wel de muzikaalste van alle Vlaamse theatermakers. Muziek is de rode draad die zijn diverse activiteiten als auteur, vertaler, regisseur en choreograaf met elkaar verbindt. In de al even breeddenkende componist Jan Kuijken vond hij een gedroomde partner voor zijn debuut in HETPALEIS: hun Afscheidssymphonie, uitgevoerd door het kamermuziekensemble Oxalys, vijf dansers en twee acrobaten, is een streling van oog en oor.

De oorspronkelijke Afscheidssymphonie staat op naam van Joseph Haydn (1732-1809), een doorluchtig componist die, afgaand op zijn muziek, niet om een grap verlegen zat. In 1772 beklaagde een aantal leden van de door hem geleide huiskapel zich over het feit dat prins Esterházy, hun broodheer, langer in zijn zomerresidentie wou blijven dan voorzien. Daardoor zouden zij hun familie nog een tijdlang moeten missen. Haydn bedacht een originele oplossing in de vorm van de Abschieds-Symphonie: een voor een verstomden de instrumenten, bliezen de muzikanten hun kaars uit, en gingen weg. De prins had de hint beet, en gaf de volgende dag het bevel te vertrekken.

Raakpunten tussen Haydn en Kuijken zijn er niet veel. In die zin springt HETPALEIS wat lichtzinnig met de titel van Haydns vijfenveertigste symfonie om. Anderzijds heeft Kuijkens partituur haar eigen kwaliteiten. Kuijken is een eclecticus, die zich evenzeer thuis voelt in de schoot van Oxalys als aan de zijde van choreografe Karin Vyncke of jazzpianist Kris Defoort. Die brede interesse spreekt uit zijn Afscheidssymphonie, die niet zomaar een vergaarbak van stijlen, maar een uitgekiende reis door de muziekgeschiedenis is. Een impressionistische melodie en een funkbeat liggen daarin verrassend dicht bij elkaar.

Kuijken is er bovendien in geslaagd zijn muziek in het licht van het scenische gebeuren te denken, zonder zich in allerlei bochten te wringen. Als toeschouwer kom je immers ogen en oren tekort. De Afscheidssymphonie begint nochtans vrij rustig en conventioneel: Oxalys concerteert. Toch is er iets vreemds aan de hand. Elk van de zes musici heeft een muzikale kloon naast zich, die zijn of haar bewegingen na-aapt zonder zelf te spelen. Aanvankelijk gaat het om een grappig uitvergroten van muzikanten-tics. Wanneer de tweede 'pianist' echter (een opvallende Ali Ouarhman) niet klaar blijkt te zitten voor een quatre-mains maar op zijn hoofd in de piano belandt, weet je dat je nog andere ongewone dingen kunt verwachten.

En inderdaad: haast ongemerkt verandert orde in georkestreerde chaos. Het ensemble valt in strijdende partijen uiteen, de piano wordt van hot naar her gereden, plots hangen viool en contrabas als mobiles van Alexander Calder in de lucht. Stuk voor stuk geven de musici in een theatraal gebaar de geest (met een glansrol voor cellist Martijn Vink). De vloek van Joseph Haydn? Zo'n vaart loopt het niet. De situatie waaruit deze Afscheidssymphonie ontstaat, is minder prangend dan bij de Oostenrijker, en er komen vreugde en spelplezier voor in de plaats.

Dirk Opstaele houdt het schouwspel meesterlijk in de hand. Soms een beetje té. Dat blijkt uit de slotscène, waarin acrobate Pascale Clerbaux de nok van het dak wordt ingetrokken. Wat een moment vol symboliek had kunnen zijn, blijft nuchter en bedacht, in de lijn van het geheel van de voorstelling. Aan charme geen gebrek, maar ik mis soms kracht en beklemming. Het neemt niet weg dat De Afscheidssymphonie, samen met Mijn Blackie, tot het betere werk behoort dat dit seizoen in HETPALEIS te zien was.

Peter Anthonissen

De Afscheidssymphonie is nog te zien in HETPALEIS, Meistraat 2, Antwerpen op 31 maart om 15 uur en op 21 april om 10 uur. Info en reservaties: tel. 03/202.83.60. Tournee: op 2/4 in De Warande (Turnhout); op 3/4 in CC Stroming (Berlare); op 5/4 in Stadsschouwburg Sint-Niklaas; op 9/4 in TheaterTeater (Mechelen); op 16 en 17/4 in De Kopergietery (Gent); op 24/4 in Minnepoort (Leuven); op 25/4 in AB (Brussel); op 2/5 in De Velinx (Tongeren). Voor iedereen vanaf 8 jaar.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234