Vrijdag 21/01/2022

De wraak van Van Rossem

En plots wordt een mens van zijn paard gebliksemd. Plots lijkt de uitweg uit de politieke, economische en financiële impasse vlak voor onze neus te liggen. België heeft een staatsschuld van 360 miljard euro. Niemand wil nog geld lenen aan een land dat zo diep in de schulden zit. Niemand? Dat dacht u maar. Deze week werd duidelijk dat we al die tijd maar met één oog naar de problemen hebben gekeken. Het andere oog ging eergisteren open. De Belgische staat roept - bij monde van een erg op dreef zijnde Yves Leterme - ieder van ons op om staatsbons te kopen. Als het buitenland onze staatsschuld niet wil financieren, dan doen we dat gewoon zelf. Als je weet dat de Belgische gezinnen een vermogen van maar liefst 900 miljard euro hebben waarvan zo'n 220 miljard op spaarboekjes en zo'n 130 miljoen op termijnrekeningen, dan klinkt dat niet eens vergezocht.

De Belgen zijn de spaarkampioenen van Europa. Dat is wel even anders bij grote broer Duitsland of in Nederland, waar de private schulden meer dan 400 procent van het bnp bedragen. Ook in Groot-Brittannië en Amerika is de situatie dramatisch.

Als België de zieke man van Europa is, dan zijn vele anderen - in deze metafoor - eigenlijk niet meer dan opgewarmde lijken.

Couponnetjes voor het vaderland

Men zou denken dat de eminente heren (het zijn áltijd heren) denktankers en economische sterrenwichelaars zouden juichen en iedereen zouden aanraden staatsbonnen te kopen. Ze waarschuwen de politici al maanden dat door de stijgende rente het begrotingstekort zal toenemen. Ze willen ook sterke maatregelen die gebaseerd zijn op reële cijfers en niet op beloftes of 'hefbomen'. De binnenlandse financiering van de staatsschuld is zo'n krachtig signaal, me dunkt. De overheid leent aan een percentage dat 2 procent lager is dan dat van de financiële markten. De Belgen, die hun geldreserves al jarenlang zien wegkwijnen op spaarboekjes en kasbons die minder opbrengen dan de inflatie, kunnen eindelijk nog eens couponnetjes knippen. Voor het vaderland, dan nog.

En toch waren de reacties gisteren erg cynisch. Geert Noels twitterde dat hij enkel staatsbons zou kopen als de overheid meer bezuinigt, de Dexiadeal heronderhandelt en de garantieregeling voor Arco stopt. Die eerste eis kan hij in elk geval een beetje inwilligen door staatsbons te promoten. Hoe minder rente de staat betaalt, hoe meer ze de facto bezuinigt op haar schuldenlasten.

De gespecialiseerde pers toonde zich ook weer de perfecte spreekbuis van haar kapitaalkrachtige lezers. Zo zei Frank De Mol van De Belegger dat hij de kasbons niet interessant vindt. We zouden er immers beter aan doen staatsbons te kopen die door institutionele beleggers op de markt worden gegooid. Die brengen nog meer op dan de 3,4 procent van de staatsbon van Leterme.

Wie hier goed over nadenkt, staat versteld van de kilheid van deze redenering. De rente op onze staatsschuld stijgt omdat steeds meer beleggers hun oude staatsbons dumpen. Door die bons op te kopen, wakker je die rentestijging aan. Bovendien beloon je de speculanten die het wantrouwen voeden over de Belgische kredietwaardigheid. Het advies van De Mol getuigt dus niet alleen van hebzucht, maar ook van incivisme.

De staatsbon van Leterme is een faire deal: de spaarder krijgt een hogere rente dan de kasbons van de banken en de overheid kan goedkoper geld lenen. Daardoor moet er minder bespaard of belast worden (in totaal kan het voordeel oplopen tot 1,6 miljard euro). Dat is dubbele winst voor de spaarder.

Borat

Pierre Huylenbroeck, senior writer van De Tijd, maakte zich dan weer vrolijk omdat Angelsaksische vermogensbeheerders hun geld weghalen uit België en de eurozone en het naar Kazachstan versluizen. "Ziedaar de harde realiteit: het land van Borat wordt beschouwd als een veiliger beleggingsoord dan de eurozone", schreef hij. Staatsbons van Leterme kopen is naïef. "Waarom zouden we dat moeten doen? (...) Uit patriottisme? Als goede huisvader moeten we minstens oordelen of de investering veilig en de prijs juist is."

Ik herhaal: wie hierover nadenkt, staat versteld over de kilheid van de redenering. Volgens het CIA Factbook is Kazachtstan een republiek met een "autoritair presidentieel regime". Een dictatuur dus. Het land van Nazarbajev erkent het Internationaal Strafhof niet, is een draaischijf voor drugshandel en gaat gebukt onder corruptie. Het Westen giest vooral naar de enorme olie- en gasreserves. Maar volgens deze senior writer moeten we dus wél Kazachstan steunen, maar niet België. Zucht.

Dat Frank Vranken van BPN Paribas Fortis zijn klanten niet aanraadde om staatsbons te kopen, is logisch. Banken maken niet graag reclame voor de financiële producten van de concurrentie. De staatsbon brengt meer op dan het spaarboekje of een kasbon. (Vreemd toch hoe we moord en brand zouden schreeuwen wanneer onze werkgever ons loon zou verlagen, terwijl we het blijkbaar normaal vinden dat banken ons elke maand bestelen door ons minder intrest te geven dan de inflatie).

De banken zien de staatsbons niet zitten omdat zij met ons goedkope spaargeld Sinterklaas kunnen spelen. Dat is trouwens een van de redenen waarom Dexia uiteindelijk overkop ging: met Belgisch spaargeld werden Franse schulden afbetaald. Als de Belgen massaal hun geld naar Leterme gaan dragen, zitten de banken met een levensgroot probleem. De easy money valt dan weg.

Er zit nog heel wat rek op de rente van toekomstige staatsbons. Zelfs 4 of 5 procent is nog altijd aanzienlijk minder dan wat België moet betalen op de financiële markten en veel hoger dan de rente die de Belgische spaarders krijgen op hun spaarboekjes.

Genieten

Wie nu stilletjes zit te genieten in zijn luie zetel is... Jean-Pierre Van Rossem. De verguisde ex-beursgoeroe, die tegenwoordig alleen nog in de boekskes aan het woord komt en die ooit in een Belgische gevangenis zat, stelde in 2009 voor om de Belgische staatsschuld te financieren met de... spaardeposito's van de Belgen.

Zijn voorstel was erg drastisch: de banken zouden bij wet verplicht worden om een deel van het spaargeld voor vijf jaar te blokkeren. De overheid zou daarmee dan arbeidsintensieve investeringen moeten doen: windmolens bouwen, wegen aanleggen, renovatie. De werkgelegenheid zou toenemen, de koopkracht van de burgers ook en zo zou de economie weer duurzaam kunnen groeien. Na vijf jaar zou het geld, met een fikse intrest, opnieuw beschikbaar zijn voor de spaarders.

Er was in 2009 één bekende econoom die het voorstel van Van Rossem niet weglachte maar het zelfs het onderzoeken waard vond. "Het idee om sparen aan investeren te koppelen is goed", liet hij optekenen. Hij publiceerde een artikel van Van Rossem op zijn website en hij verklaarde in de pers dat "creatief nadenken over de economische problemen een goede zaak is". De ideeën van Van Rossem vergeleek hij met abstracte kunst: je moet er voor openstaan, maar dat wil niet zeggen dat je het ook mooi moet vinden. "Het getuigt van bekrompenheid om altijd op de gewone manier over de dingen na te denken."

De naam van die econoom? Geert Noels. Denktanker.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234