Maandag 06/07/2020

De woontoren is terug

In 2011 moet Brussel de hoogste woontoren van het land krijgen (DM 29/11). De 137 meter hoge Premium Tower is geen alleenstaand geval: de woontoren komt terug. Ze is mooier, beter doordacht en mikt op de diepere beurs.

Door Kris Hendrickx

In Antwerpen wordt aan de Northgate getimmerd en aan het Kattendijkdok verrijzen er binnenkort zes woontorens tegelijk. En in Brussel lijkt het tijdperk van het aftoppen eindelijk voorbij. 'België lijkt eindelijk klaar voor architectuur zonder complexen.'

De Brusselse Premium Tower wordt in meer dan één opzicht opmerkelijk. Omdat hij 's lands hoogste woontoren wordt. Omdat de records van de Schaarbeekse Brusiliatoren (100 m) en het Oostendse Europacentrum (103 m) met ruim 30 meter worden verbeterd, records die nota bene al 37 jaar standhouden. Maar evengoed omdat het voor promotor Atenor een avant-gardeproject moet worden, niet alleen qua hoogte maar ook qua vorm. Hoe spectaculair de toren echt wordt, ervaart u pas in het voorjaar, Atenor beschermt haar schetsen nog als een moederkloek.

Dat een recordtoren in Brussel plots mogelijk wordt, is opmerkelijk. Niet zo lang geleden was 'aftoppen' nog het ordewoord in de hoofdstad. Torens die te zichtbaar waren vanop de Grote Markt moesten onder het mes, vond burgemeester de Donnea. Zoals de Lottotoren aan het Centraal Station: platgegooid en opnieuw opgetrokken, lager, dikker, lelijker. De Premium Tower is bovendien niet de enige woontoren in wording in Brussel. Aan de andere kant van het kanaal wordt al enkele jaren gespeculeerd over een flinke toren op het terrein van Thurn & Taxis. En ook op het Rijksadministratief Centrum zal de volgende jaren een woontoren ontstaan.

Brussel is niet de enige stad waar woontorens plots weer kunnen. Op het Antwerpse Eilandje komen aan het Kattendijkdok meteen zes slanke woontorens van 60 meter, onder meer van de hand van sterarchitect David Chipperfield. Niet zover daarvandaan werkt Christine Conix aan de Northgate, een gemengd woon- en kantoorproject van 76 meter. Klinkt dat wat gewoontjes? In Antwerpen is het dat allerminst. "Er geldt al jaren een glazen plafond van 60 meter, zogezegd om de aanvliegroutes van Deurne niet te belemmeren", legt Sven Grooten van B-architecten uit. "Dat men daar boven gaat zegt veel, torens zijn weer in. Patrick Janssens heeft het vorig jaar nog met zoveel woorden gezegd. Als je als stad ambitie wil hebben, mag je gerust in de hoogte gaan."

Het fenomeen komt niet uit de lucht vallen. Internationaal is de hoogbouw aan een opmerkelijke remonte begonnen. Het meest frappante voorbeeld daarvan is wellicht de Dubai Tower. De nog steeds onafgewerkte toren zal tot maximum 900 meter hoog reiken, en met kantoor-, woning- en winkelfaciliteiten een echte stad op zich vormen. Het project in Dubai toont meteen waar het vandaag om gaat, vindt Grooten. "Dit is city marketing, concurrentie tussen steden en regio's. Markante gebouwen spelen daar een cruciale rol in, zoals het Guggenheim in Bilbao. Dubai houdt ook bewust in het midden hoe hoog de toren wordt, om toch maar de hoogste ter wereld te worden."

"Tot nog toe hinkten we internationaal achterop", vindt Antoine Crahay, lid van het architecten- en stedenbouwkundigencollectief Disturb. "Andere landen hebben het postmodernisme al in de jaren '80 van zich afgeworpen. Wij lijken dat trauma pas nu kwijt te raken. Een gebouw als de Premium Tower lijkt te tonen dat we langzaam klaar zijn voor architectuur zonder complexen. Het criterium moet kwaliteit zijn, niet de vorm." Een woontoren aan het kanaal vindt Crahay een boeiend idee. "Het past er in de skyline. Vandaag is daar bovendien nauwelijks huisvesting. Dit kan samen met de ontwikkeling van Thurn en Taxis het begin zijn van de verovering van de Brusselse haven als woongebied."

Ook Atenor, de promotor van de Premium Tower, kan het belang van kwaliteit niet genoeg benadrukken. "Woontorens zijn terug, dat klopt, maar ze zijn doordachter, je poot ze niet meer overal neer", weet gedelegeerd bestuurder Stéphan Sonneville. De promotor benadrukt ook het belang van duurzaamheid. "We onderhandelen bijvoorbeeld met de haven om het kanaalwater te gebruiken om de luchtcirculatie in het gebouw te koelen of voor te verwarmen. Dat zou hier een primeur zijn. En op tal van balkons komen zonnepanelen. Weet u, binnen dit en tien jaar zullen er torengebouwen zijn die op bepaalde momenten energie aan het net leveren in plaats van er te verbruiken." Sonneville benadrukt verder dat er tal van gemeenschappelijke ruimtes in de toren komen, waaronder wellicht een zwembad, en dat het zicht op het kanaal onbetaalbaar wordt.

Niet alleen het uitzicht wordt trouwens onbetaalbaar. Voor nogal wat stadsbewoners zullen ook de appartementen in de toren dat worden. Een niet-ingerichte ruimte van 130 m2 in de toren zal de koper al snel 300.000 euro lichter maken. En als u echt die luxepenthouse van 600 m2 wil, wint u maar beter die lottopot van 1,5 miljoen. In de jaren '60 herbergden woontorens vooral sociale huisvesting, vandaag wordt een torenflat luxe. "Nieuwe woontorens riskeren nieuwe sociale getto's te creëren", vindt de Vlaamse bouwmeester Marcel Smets, "een soort gesofisticeerde hotels met vergezicht en beveiliging die de rest van de stad negeren."

Hoe verklaar je dat de woontorens opnieuw in zijn? Het city marketing-argument en de buitenlandse invloed verklaren niet alles. De pijlsnel gestegen Brusselse woningprijzen zorgen ervoor dat promotoren vandaag meer verdienen met huisvesting dan met kantoren, weet Disturblid Iwan Strauwen. De stijgende grondprijs zorgt er bovendien voor dat de meerprijs voor torengebouwen langzaam gecompenseerd wordt door de besparingen op de grondprijs.

Atenorbaas Sonneville ziet nog meer verklaringen. "De steden groeien, maar dat kan niet ten koste van het omliggende platteland blijven gaan. Verdichting is goed voor een stad, het maakt de stad gezelliger, je kan collectieve dingen beter organiseren."

Een factor van een heel andere orde is tenslotte wat Sonneville de 'people-isation' van de architectuur noemt. "In de architectuur neemt het belang van sterarchitecten toe. Mensen als Norman Foster of Frank Gehry zijn de Madonna's van hun stiel geworden. Zulke sterren hebben heel krachtige instrumenten nodig om zich uit te drukken. Torengebouwen zijn dat."

Antoine Crahay (Disturb):

België is, later dan andere landen, stilaan klaar voor architectuur zonder complexen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234