Zondag 25/08/2019

De woede van Erdogan

Erdal Balci is een Nederlandse journalist en schrijver. Hij heeft Turkse roots. Balci schreef deze bijdrage op uitnodiging van De Morgen.

Honderdduizenden mensen luisterden zaterdag naar de toespraak van president Tayyip Erdogan bij de hangbrug in Istanbul, waar meer dan dertig mensen in die traumatische nacht werden neergeschoten door soldaten. Daar kondigde Erdogan aan dat de gevangengenomen coupplegers voortaan in Guantánamo-achtige kledij voor de rechter gaan verschijnen. De woede om de coup lijkt alsmaar te groeien bij de president en zijn aanhang. Ook is men kwaad op het Westen, dat twijfels blijft uiten over de 'echtheid' van de staatsgreep.

Vorig jaar begon het allemaal bij die brug, die tot vorig jaar de Bosporusbrug heette. Een groep soldaten sloot de hangbrug af voor het verkeer. Wat later begonnen de militairen zich ook in andere delen van Ankara en Istanbul te roeren met tanks, pantserwagens en gevechtsvliegtuigen.

De Turken vroegen zich af wat er aan de hand was en kregen uitsluitsel met een oproep vanuit de studio van de staatstelevisie TRT; het leger verkondigde de hand gelegd te hebben op het bestuur van het land.

Erdogan verkondigde op een andere zender dat het om een muiterij van de gülenisten in het leger ging en riep het volk op zich op straat te verzetten tegen de landverraders. Duizenden mensen gaven gehoor aan deze oproep. 249 burgers sneuvelden die nacht.

Als het aan de president en zijn gevolg ligt, zijn de ontwikkelingen dus zo klaar als een klontje: zijn oude bondgenoot prediker Gülen heeft die nacht geprobeerd de staat over te nemen, het democratieminnende Turkse volk heeft de kwade plannen van de imam in Amerika in de kiem gesmoord. En de honderdvijftigduizend ontslagen, plus de vijftigduizend arrestaties die in navolging van de coup plaatsvonden, waren broodnodig om deze gevaarlijke sekte voor altijd onschadelijk te maken.

Maar de Turkse oppositie en de publieke opinie in de westerse wereld nemen deze simpele uitleg ook na een jaar met een korreltje zout. Er rijzen steeds meer vragen over de vraag of Erdogan wel of geen voorkennis had. Vlak na de couppoging namen de zuiveringen binnen de staatsapparaat zulke immense vormen aan dat je jezelf als buitenstaander afvraagt of de lijsten van de ongewenste mensen niet al klaarlagen. De president typeerde de coup dan ook zelf als 'het geschenk van God'.

Wat de theorie van de Turkse regering het meeste ondermijnt, is wel de praktijk om de afgeroepen noodtoestand niet alleen tegen gülenisten in te zetten, maar ook als een middel te gebruiken voor de onderdrukking van alle oppositie. In het turbulente afgelopen jaar zijn elf parlementariërs van de Koerdische HDP, onder wie de duo-leiding Selahattin Demirtas en Figen Yuksekdag, achter de tralies gezet. De vooraanstaande parlementariër Enis Berberoglu van de grootste oppositiepartij CHP is onlangs tot een gevangenisstraf van 25 jaar veroordeeld. Linkse journalisten die gedurende hun hele carrière voor de verrichtingen van Gülen hebben gewaarschuwd, zitten nu vast vanwege lidmaatschap van de Gülen-beweging.

Enkele dagen voor de grote herdenking bij de brug, die nu omgedoopt is tot 'Brug van de martelaars die op 15 juli zijn gevallen', liet de minister van Justitie Bekir Bozdag nog een hartenkreet horen. Hij zei: "Het lukt ons maar niet om de westerlingen te overtuigen van de echtheid van de vreselijke staatsgreep. Ze blijven het een toneelstuk noemen. Ik zat die nacht in het parlement en gevechtsvliegtuigen lieten bommen op onze hoofden neer."

Die bommen vielen inderdaad. Maar het zou te naïef zijn te denken dat Koerdische parlementariërs, leden van de republikeinse CHP, mensenrechtenactivisten en gerenommeerde, kritische journalisten als Ahmet Sik en Kadri Gursel, die allemaal gevangen zijn genomen, er iets mee te maken zouden kunnen hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden