Vrijdag 23/04/2021

De witterookwatchers van het Sint-Pietersplein

'Gelovigen doen wat ze willen, wat de paus ook zegt. Bovendien lijkt de politieke macht van het Vaticaan fel verminderd'

Voor een kardinaal supporter je nooit alleen

Op het Sint-Pietersplein liepen de afgelopen dagen nieuwsgierigen van erg diverse pluimage rond. Van enthousiaste jonge katholieken die al biddend en zingend de dag doorbrachten, tot toeristen die zich verschrikt afvroegen wat er eigenlijk gaande was. We overlopen enkele opgemerkte categorieën. Door Peter-Jan Bogaert

I. De chauvinisten: een Duitser, een Italiaan en een Belg

Eerst was er die Amerikaan die al dagen geleden had postgevat met de Amerikaanse vlag fier omhoog en zo de ene journalist na de andere op bezoek kreeg. Later kreeg de man gezelschap van Fransen, Argentijnen, Polen en Duitsers die met vlaggen duidelijk maakten van welk land de pelgrims afkomstig waren. En natuurlijk supporterden de Polen voor Glemp, waren de Duitsers overwegend pro Ratzinger en kwamen de Argentijnen Bergoglio aanmoedigen. De Fransen beseften dat hun kardinaal Lustiger geen kans maakte. Niet zozeer om zijn profiel, als om zijn gezondheid. Lustiger kan niet meer hardop praten en dat was wel een zeer grote handicap.

Voor de Italianen was er keuze genoeg. Er namen twintig Italianen deel aan het conclaaf. Iedere regio was vertegenwoordigd. Venetië lijkt historisch gezien een streepje voor te hebben. Pius X, Johannes XXIII en Johannes Paulus I waren allemaal ooit patriarchen van die stad. Wie ooit op die stoel komt te zitten, is bijna automatisch papabile. Er waren dus nogal wat supporters van kardinaal Scola op het plein, ook omdat hij het Instituut voor Familie en Gezin leidt. En de familie, dat betekent nog wat in Italië.

Tweede keus, maar ook nog goed voor de Italianen, waren alle curiekardinalen. Zij werken in Rome, spreken vlot Italiaans en komen regelmatig op tv. Ratzinger dus bijvoorbeeld. Waarom niet? Maar verder reikte de interesse van de Italianen niet. Danneels? Kennen we niet. Latijns-Amerika? De schouders werden opgehaald.

Het zal aan de volksaard wel liggen: de weinige Belgen die we gespot hebben, wilden ofwel niet in de krant, of ze waren niet echt pro Danneels. Nederlanders zagen dan weer hun eigen kardinaal Simonis, die helemaal nergens voorkwam in het conclaafverhaal, niet zitten en beschouwden Danneels als hun feitelijke geestelijke leider. 'Onze' kardinaal kan het christelijk erfgoed goed inpassen in de postmoderne tijd, luidde het. Simonis is alleen maar boos op de gelovigen, zo lijkt het wel als hij preekt.

II. De voyeuristen:

Het waren hoogdagen voor wie iets wou beleven in Rome. Maar je moest wel geduld hebben en net op het juiste moment op de juiste plaats staan. Zo kwam gisterenmiddag een groep toeristen terug uit de Sint-Pietersbasiliek toen plots de klokken werden geluid. Net op dat moment kwam er vrij onverwacht - de eerste zwarte rook van de dag was net tien minuten daarvoor opgestegen - rook uit de schoorsteen. Of beter gezegd: een witte damp. "We hebben een nieuwe paus. We hebben een nieuwe paus", gilden de toeristen. Waarop het halve plein naar voren stormde en de opwinding compleet was. Applaus, toeters en hoerageroep. Witte rook en klokkengelui. Bingo!, dacht iedereen. Tot na de witte damp plots wel weer zwarte rook uit de schoorsteen kwam en iedereen weer tot zichzelf kwam. Juiste plek, maar fout moment. De klokken luidden de twaalf slagen van het middaguur, niet de verkiezing van een nieuwe paus. Een ongelukkig toeval, zullen we maar zeggen.

De Amerikaan Dominic uit Florida vond het een prachtig evenement, die pausverkiezingen. Al dagen liep hij op wolkjes. En begroette hij ons met kreetjes als 'waw', 'ongelofelijk' en 'onvoorstelbaar', waarbij zijn donkere ogen telkens oplichtten.

Wit of niet, de rook op zich fascineert. Een eeuwenoud communicatiemiddel, dat bij de eerste pausverkiezing in de 21ste eeuw nog altijd centraal staat. Heel wat mensen hadden verrekijkers meegebracht om beter te kijken. Veel anderen stonden afwisselend te turen naar de kleine schoorsteen en naar de grote tv-schermen op het plein die iedere rookontwikkeling snel te pakken hadden. Duizenden foto's werden er genomen van het scherm met het schoorsteentje. En vanaf het moment dat er iets te melden viel, werd naar huis of vrienden getelefoneerd of ge'sms't. Net als bij het overlijden van de paus wou iedereen zich een stukje van de geschiedenis eigen maken.

III. De analisten:

Niet alleen journalisten waagden zich aan speculaties. De wachtenden op het plein konden er ook wat van. Een stemming in één ronde, dan zou het Ratzinger zijn. Was er witte rook op het einde van de dag gisteren, dan was het een Italiaan. Duurde het tot donderdag, dan zou het wel eens een Latijn-Amerikaan kunnen zijn. Het feit dat er maandagavond dan toch al gestemd was, leidde tot de conclusie dat ze er snel uit zouden raken. Vrijdag was immers een rustdag gepland en de kardinalen wilden naar huis voor het weekeinde. Ze waren moe en er lagen hopen werk op hen te wachten.

De Nederlandse journalist Christiaan van der Heijden, die voor de katholieke internetsite katholieknederland.nl schrijft, haalde er het boekje met Vaticaanse regels bij. "Er is een pauze van maximaal een dag na drie dagen van stemmen", citeerde hij. "Maar de vraag is of de eerste dag met die ene stemronde wel meetelt. En maximaal een dag rust kan ook betekenen een halve dag. Dus is het niet uitgesloten dat er vrijdag toch gestemd wordt."

Van der Heijden zag een snelle stemming wel zitten. Hij hoopte op een Latijns-Amerikaan. "Het continent telt 580 miljoen katholieken, de helft van alle katholieken. Een impuls is ook nodig om de concurrentie tegen te gaan van de protestantse pinkstergemeenschappen." Hij gokte evenwel op kardinaal Bertone van Genua. De Italiaan was de secretaris van de Congregatie van de Geloofsleer en onthulde recentelijk het derde geheim van Fatima. "Dat van Ratzinger was een schijnbeweging. Meer nog: het was zijn persoonlijk testament."

Net op het moment dat hij voor zijn internetsite foto's aan het nemen was van een trouwend stelletje dat passeerde op het plein - van timing gesproken! -, kwam er plots rook uit de schoorsteen. Zwart, maar voor Van der Heijden was het een prachtig en intens moment. Om maar te zeggen dat analisten, net als journalisten, evengoed voyeuristen zijn.

IV. De relativisten:

De nieuwe paus zal het niet graag horen, maar er liepen op het plein heel wat gelovigen rond die veel ter discussie stelden. Een aantal vond de media-aandacht fors overdreven en relativeerde de impact van een nieuwe paus. "Gelovigen doen toch wat ze willen", zei Michel, een 45-jarige Fransman. "Wat de paus ook zegt. Bovendien lijkt de politieke macht van het Vaticaan fel te zijn verminderd. Ik geloof niet in al die verhalen. Hier gaat het om 115 oude mannen die een andere oude man kiezen. Et alors?, zou onze overleden president Mitterrand zeggen."

Even treffend waren de horden toeristen die naar het plein waren gekomen om de Sint-Pietersbasiliek te zien. Rechts stonden ze in de rij en na een uur of twee kwamen ze links weer naar buiten. En vertrokken naar de volgende halte in hun toeristische rondreis door Italië, zonder maar even achterom te kijken, waar zich een historische verkiezing afspeelde. Er waren erbij die echt van niets wisten en stomverbaasd naar boven keken toen we hen attent maakten op het schoorsteentje.

Wie dacht dat iedereen die maandag naar de grote tv-schermen op het plein keek, een gezagsgetrouwe katholiek was, had het ook verkeerd voor. Heel wat toeristen bleven zitten om een glimp op te vangen van de Sixtijnse kapel, die tijdens het conclaaf gesloten was voor het publiek. Hoewel dat bericht vele malen in de media was verschenen en om het kwartier in de metrostations werd omgeroepen, waren velen nog altijd verrast.

V. De liturgisten:

Ten slotte was er de groep die het wel wist. Of beter gezegd: wel beleefde. Niet met de blik naar het schoorsteentje gericht, wel met de ogen naar beneden. Biddend, prevelend en af toe zingend. Een jonge Italiaan kwam zwaar onder de indruk toen maandag de processie van de kardinalen onder begeleiding van de litanie van de heiligen naar de Sixtijnse kapel trok. Dat was voor hem een intens mystiek moment. De rituelen van het preconclaaf, dat voor het eerst in de geschiedenis live te volgen was, hebben velen beroerd.

In Rome is het makkelijker om katholiek te zijn, luidt het gezegde. Rome ademt religie. Zijn het de imposante gebouwen die het hem doen? Of zijn het de aangename temperaturen (als het niet regent)? Is het de historische ziel die in de stad leeft? Of het besef dat je je even figuurlijk en letterlijk (op het midden van het plein is er zo'n plek) in het centrum van de katholieke kerk waant? Het is een groot theater waar iedereen zijn emoties de vrij loop kan laten gaan, aldus de Amerikaan Dominic. "I love it!"

Umberto, een Romein van 65, krijgt het laatste woord. "Ik was er tweemaal bij in 1978. Als het nog eens 26 jaar duurt, zijn dit mijn laatste pausverkiezingen. Ik wil dit moment echt beleven, want tenslotte is de paus eigenlijk de bisschop van Rome. Mijn bisschop. Mijn Rome."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234