Dinsdag 22/06/2021

De witte neger

'We kennen Afrika allemaal', liet de presentatrice van het radio-interview zich ontvallen. Ze bedoelde: niemand van ons kent Afrika, tenzij de mediaclichés ervan. De zorg om een 'juiste' manier van vertellen dreigt in Africa de liefde voor het vertelde te overvleugelen.

Africa, nog tot 9 februari in NTGent, Minard. Daarna op tournee. www.ntgent.be.

Nochtans is liefde de basis, zowel bij schrijver-regisseur Peter Verhelst als bij acteur Oscar Van Rompay, de trotse bezitter van een boomplantage in Kenia. Africa valt uiteen in drie delen, die samenvallen met de evolutie in Van Rompay's verhouding tot het land. Hij kwam op zijn zeventiende in Kenia aan zoals elke westerling: doordrongen van iconische beelden en gestuurd door het opwindende verlangen 'deel te worden' van iets. Romantische illusies, niet realistischer dan een stukje nagebouwd Kenia in een filmsetting.

Van Rompay's voice-over roemt aanvankelijk elk stereotiep rond het zwarte contintent. Maar een extatische dans doet hem zijn tragiek uitzweten: een blank theaterpubliek herkent gegeneerd de schriele, met zwarte verf overgoten blanke die de pulsende lichaamsbeat van de zwarte tracht te imiteren. Daarmee wordt de theaterzaal een ruimte waarin twee pogingen, die van het verbeelden en die van het tegemoet komen aan die verbeelding, elkaar halverwege vinden. De schoonheid van die gedeelde mislukking van tonen en geloven: adembenemend.

In een tweede deel spreekt Van Rompay rechtstreeks tot het publiek om in nuchtere anekdotes een aantal illusies te deromantiseren. Hij heeft ontdekt dat zijn geld en huidskleur hem onvermijdelijk in een machtspositie brengen. Hij heeft het (seksuele) genot van die macht ontdekt. Hij heeft de verveling ontdekt, het gebrek aan diepgang. Was deel één een ritueel waarnaar het publiek alleen maar mocht kijken, dan is het tweede een dialoog van de ene 'verlichte' westerling tot de andere.

Vragen als 'Waar ben ik thuis', 'Wat is identiteit' komen aan de orde, maar de worsteling met die vragen schuilde ook al, woordloos en zo veel krachtiger, in de gefaalde metamorfose van de witte neger. De vernauwing van de collectieve blik op Afrika naar de particuliere van Van Rompay stoort ook omdat ze onbemiddeld gebeurt - Van Rompay is te persoonlijk betrokken om een personage neer te zetten. Een afsluitend tableau tracht tenslotte de verscheurdheid tussen droom en realiteit, cliché en anticliché te overstijgen op mythisch niveau.

Het zwarte continent. De Ander. De wrede vitaliteit van de natuur. Verhelst en Van Rompay investeren veel in het bevechten van het cliché. Hun strategie bestaat eruit er een grote, zwarte vinger op te richten. Daarom is het onthutsend dat wat stiekem beklijft juist dat zinnelijke gedeelte vol tragische clichés is. Het genot voor de kijker situeert zich daar waar het kille zaallicht plaatsmaakt voor het rode schijnsel van een ondergaande zon. Soms hebben we meer zin in theater dan in het sleuren aan onze kijkkaders. Is dat fout? Het maakt Africa interessant, want écht een voorstelling over onvermogen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234