Vrijdag 03/02/2023

NieuwsAsielbeleid

De winter staat voor de deur, maar asielzoekers staan nog altijd buiten in België en Nederland: ‘Ze worden weggejaagd’

Op 23 augustus legde het personeel bij Fedasil al het werk neer uit ongenoegen over de problemen aan het Klein Kasteeltje. Beeld Tim Dirven
Op 23 augustus legde het personeel bij Fedasil al het werk neer uit ongenoegen over de problemen aan het Klein Kasteeltje.Beeld Tim Dirven

Niet alleen in België raakt de opvangcrisis maar niet opgelost, ook in Nederland kraakt en piept de opvang van asielzoekers. Beide landen zijn voor hun beleid veroordeeld. Maar zijn de problemen ook dezelfde?

Ans Boersma

Donderdag besloot de rechter dat de Nederlandse Staat en het COA (Centraal Orgaan opvang asielzoekers) ‘onrechtmatig handelen’ en verplicht zijn asielzoekers menswaardig op te vangen. Al bijna een jaar zakken de leefomstandigheden in de (crisis)noodopvang voor asielzoekers door de humanitaire ondergrens, zegt Vluchtelingenwerk, dat de zaak aanspande. “Het is triest dat voor iets basaals als humane opvang een uitspraak van de rechter nodig is”, zegt Vluchtelingenwerk Nederland.

Ze eisen dat de opvang van asielzoekers in lijn wordt gebracht met de wettelijke minimumeisen. De voorzieningsrechter stelt dat de huidige opvang in strijd is met de rechten van asielzoekers op grond van internationale, Europese en nationaal rechtelijke minimumnormen. Nederland werd in augustus ook op de vingers getikt door de Commissaris voor de mensenrechten van de Raad van Europa.

Aanmeldcentrum Ter Apel

Op dit moment verblijven in Nederland 18.000 asielzoekers in noodopvang- en crisisnoodopvanglocaties die niet aan de minimale eisen voldoen. Deze locaties zijn ingericht omdat de reguliere opvanglocaties voor asielzoekers vol zijn. De opvangcrisis is het meest zichtbaar in Ter Apel, een dorpje in het noorden van Nederland waar het aanmeldcentrum zit. Vergelijk het met de situatie bij ons aan het Klein Kasteeltje in Brussel tot eind deze zomer, of aan het nieuwe aanmeldcentrum 2 kilometer verderop nu.

Ook in Nederland waren de taferelen afgelopen maanden schrijnend, honderden mensen sliepen deze zomer buiten. In september werd er een noodvordering afgegeven, waardoor niet-geregistreerde asielzoekers niet rondom het aanmeldcentrum mochten blijven maar sowieso in een noodopvang zouden overnachten. Dat gaat nu meestal goed.

“Vorige week was er een nacht dat er voor veertig mensen geen opvang gevonden was. Dat er geen mensen buiten slapen, is nog niet gegarandeerd”, zegt Roos Ykema van MiGreat. De vrijwilligersorganisatie is sinds eind augustus actief in Ter Apel. Ze delen eten, drinken, dekens en kleding uit, en poncho’s als het regent. Bij het aanmeldcentrum is de beschutting weggehaald die er in de zomer was. Tenten neerzetten is strafbaar gesteld. Soms staan mensen overdag twaalf uur buiten te wachten.

Per direct mag er in Ter Apel geen asielzoeker meer op straat belanden, stelt de voorzieningsrechter. Ook moet er dagelijks toegang zijn tot drinkwater en eten. Daarnaast moet de opvang in alle (crisis)noodopvanglocaties binnen negen maanden weer aan de minimale eisen voldoen en mogen kwetsbare asielzoekers niet meer naar de crisisopvang.

Frank Candel, voorzitter van Vluchtelingenwerk Nederland noemt de uitspraak “kraakhelder en noodzakelijk, maar nog geen reden tot vreugde”. “We zijn pas blij als geen enkele asielzoeker meer in een tent, gymzaal of evenementenhal hoeft te slapen”, zegt hij.

Dwangsommen in België lopen op

In België deed de rechter in januari al een soortgelijke uitspraak. De rechtbank veroordeelde de Belgische staat en Fedasil toen voor hun wanbeheer van de opvangcrisis. De zaak werd ook hier aangespannen door Vluchtelingenwerk Vlaanderen, samen met negen andere organisaties. Er werd een dwangsom van 5.000 euro opgelegd voor elke dag dat “minstens één persoon een verzoek tot internationale bescherming wil indienen (...) en dat recht niet kan uitoefenen”. In maart verhoogde de rechter de dwangsommen naar 10.000 per dag.

Lees ook

Nieuw dieptepunt in de opvangcrisis: zieke mannelijke asielzoekers worden op straat gezet

Tot op de dag van vandaag is er nog geen dwangsom betaald, bevestigt zowel Fedasil als het kabinet. De staatssecretaris vermijdt deze boetes liever, zegt het kabinet van staatssecretaris Nicole de Moor (cd&v) van Asiel en Migratie). “De belastingbetaler zou dit niet hoeven te betalen.”

Als gevolg hiervan zijn de Belgische staat en Fedasil intussen meer dan 500.000 euro verschuldigd aan dwangsommen op collectief niveau. Daarnaast is Fedasil sinds 1 januari 2022 ook bijna 4.500 keer veroordeeld omdat het asielzoekers geen opvang had gegeven, meldt de Franstalige Brusselse arbeidsrechtbank. Dit gaat om individuele dossiers van asielzoekers die geen opvang kregen op de dag dat ze zich aanmelden. Alleenstaande mannen slapen nu na het indienen van de asielaanvraag standaard zeven tot acht weken op straat. In september ging dit om 1.221 mannen, meldt Vluchtelingenwerk Vlaanderen.

Rechtsstaat onder druk

Ook al zijn zowel de Belgische als Nederlandse Staat door de rechter veroordeeld, een duurzame oplossing voor de opvangcrisis lijkt nog niet in zicht. Het is in beide landen nog altijd een uitdaging om voldoende fatsoenlijke opvangplekken te creëren. Met de winter voor de deur slapen asielzoekers in Nederland zoals het nu lijkt niet buiten, maar in België moeten er flink wat zeilen bijgezet worden, om dat ook hier te vermijden.

Advocaat Kati Verstrepen, gespecialiseerd in mensenrechten en vreemdelingenrecht, heeft geen goed woord over voor de opvangcrisis. “Het zijn mensen die al verschrikkelijke reizen achter de rug hebben. Dan zijn ze eindelijk in een rechtsstaat, een land dat beweert mensenrechten te respecteren en dan staan ze in de kou en worden ze weggejaagd.”

Verstrepen is voorzitter van de Liga voor Mensenrechten. Ze maakt zich zorgen om het feit dat de Belgische staat inmiddels meer dan 4.500 keer is veroordeeld is door de arbeidsrechtbank. “Het is ernstig dat de overheid de basisprincipes van de rechtsstaat niet naleeft. De overheid moet bij uitstek degene zijn die rechterlijke beslissingen naleeft.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234