Maandag 24/01/2022

De winter komt klokvast, ongeveer toch

Weerspreuken zijn nog steeds de 'betrouwbaarste' bron voor wintervoorspellingen

Brussel

Van onze medewerker

Dirk Hostens

Dankzij een omvangrijk koudereservoir boven Scandinavië komt vanaf volgende week de Siberische express, ijskoude lucht, naar onze contreien. De kans op sneeuw blijft voorlopig klein, vooral omdat ons weer uit het oosten komt en oceaandepressies ver weg worden gehouden. Of het echt koud zal worden, hangt bovendien af van de bewolkingsgraad. Een wolkendek werkt als een nachtelijke wollen deken dat verhindert dat het hard vriest. Zonder beschermend deken mogen we een paar nachten met strenge vorst verwachten.

En wat daarna? De weerkaarten die meer dan een week vooruitkijken, tonen aan dat het hogedrukgebied boven Scandinavië van geen wijken weet. De vorstperiode kan dus wel eens een paar weken aanhouden. Toch valt te voorzien dat het na die periode een tijdje zal dooien, in de volksmond ook wel kerstdooiweer genoemd.

Betekent een vorstperiode in het begin van december dat er een strenge winter op komst is? Niet noodzakelijk. Het is een regelmatig weerkerend fenomeen dat het begin december vriest zonder dat er een strenge winter volgt. Tussen 11 december en 21 december valt bovendien in vele jaren de eerste, echte winterse kou het land binnen. Niet voor niets is in de volksspreuken sprake van de Sinte-Luciavoorwinter (13 december). Het is dus verre van ongewoon dat er nu een vorstperiode begint. In de twintigste eeuw werd vorst in de eerste decemberdagen steeds gevolgd door een dooiperiode. De winter kan echter alle kanten uit.

Toch proberen wetenschappers een regelmaat in het weerpatroon te ontdekken waardoor ze kunnen voorspellen of de winter zacht, normaal of koud zal verlopen. Baur is zo'n wetenschapper. In 1931 stelde hij vast dat de eerste tien dagen van december cruciaal zijn voor het verdere verloop van de winter. Zijn onderzoek wees uit dat als de eerste tien dagen van december koud zijn, de kans op een koude winter redelijk groot is.

Sommige wetenschappers wagen er zich toch aan om een blik in de toekomst te werpen en maken seizoensverwachtingen. Zo berekent de Duitse wetenschapper Röder elke maand drukafwijkingen voor het noordelijke halfrond tijdens de komende drie maanden. Als we de modelkaarten die hij op 2 december berekende, mogen geloven, wordt december koud en droog, januari zeer zacht en relatief nat en februari zacht en relatief droog. Een seizoensvoorspelling is echter lang niet betrouwbaar. Op basis van voorspellingen van de laatste vijf jaar kan gezegd worden dat de betrouwbaarheid vrijwel nul is. De moeilijkheid ligt in het feit dat het Belgische weer bepaald wordt door de straalstroom, een sterke wind op grote hoogte, die verschillende posities kan hebben. In de winter zorgt een zuidelijker gelegen en zwakkere straalstroom voor koud weer. Een noordelijker gelegen en sterkere straalstroom betekent daarentegen zacht weer. De kunst is natuurlijk om de positie van de straalstroom voor de komende maanden te voorspellen. Die wordt bepaald door de NAO, de Noord-Atlantische Oscillatie. Daarmee bepaalt men hoe sterk de warme Golfstroom in de Atlantische Oceaan actief is.

Kunnen we een uitspraak doen over de nakende winter aan de hand van het weer in de herfst? Ja, tenminste toch als je het vraagt aan de buitenmensen die een mooi lijstje van weerspreuken opgesteld hebben. Veel weerspreuken zijn gebaseerd op het verband tussen het weer in de herfst en de daaropvolgende winter. Weerspreuken zijn nog steeds de betrouwbaarste bron voor wintervoorspellingen, beter dan de berekeningen door computers. 'Houden de bomen hun blaren lang, wees dan maar voor een strenge winter bang.' Hielden de bomen hun bladerdek lang? Eigenlijk niet, want de storm van 27 oktober blies ze allemaal weg. De bomen hielden hun bladeren dus niet echt lang, maar ook niet kort. Veel wijsheid kan die spreuk ons niet bijbrengen.

'November streng en koud, zich niet lang staande houdt.' Een koude november zou dus geen voorbode zijn van een strenge winter. Dit jaar was november zeer zacht, dus als we de spreuk mogen geloven, wordt de winter koud. Er zijn bepaalde aantoonbare verbanden, maar het weer laat zich niet in regels vangen en blijft op lange termijn onvoorspelbaar.

Betekent een vorstperiode in het begin van december dat er een strenge winter op komst is?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234