Zaterdag 29/02/2020

De wildste der wilden

In Antwerpen stelt Tim Van Laere Gallery het werk van de Duitse kunstenaar Jonathan Meese voor. Hij mijdt context als de pest en pleit voor de dictatuur van de vrije kunst.

"Ik gedraag me misschien als een twaalfjarige, maar de meeste kunstenaars doen alsof zij nooit zijn geboren", zei Meese in een vorig interview. Met zijn intuïtieve, expressionistische schilderijen is het makkelijk om hem af te wimpelen als een kinderachtige kladderaar gedreven door pretentie.

De waarheid is anders. Meese pleit voor de complete vrijheid van de kunst en zijn 'kladwerken' tonen letterlijk een explosie aan vrijgevochten creativiteit. Als leek voel je dat compositie en kleur kloppen, als kenner ontwaar je de details. Galerijhouder Tim Van Laere wijst bijvoorbeeld naar een rode streep onderaan een duivels portret (Serenade Fräulein Schnüss). Eén simpele streep die het stuk perfect afwerkt. "Hij wéét waarmee hij bezig is."

Geen smeersels dus, maar intrigerende, wilde portretten. Moge het in zijn voordeel pleiten: Guillaume Bijl is fan, Tom Van Laere van Admiral Freebee is fan - hij is de broer van de galeriehouder - maar ook Jan Hoet erkende Meeses talent. Wijlen Hoet exposeerde zijn werk in MARTa (Herford) in 2005. Het Centre Pompidou volgde, alsook Het Gemeentemuseum in Den Haag en Tate Modern. Niet bepaald kleine spelers in de kunstwereld.

In de Belgische en Nederlandse pers kreeg Meese over de jaren heen heel wat eervolle vermeldingen, maar een artikel van vier pagina's zoals Der Spiegel in februari aandurfde, gebeurde niet. Men is bang om over hem te schrijven, bang om in zijn val te trappen, bang dat Meese één grote grap zou zijn.

Raaskallen

Video's van de Louisiana Museum of Modern Art en Vice Magazine tonen een haast naïeve en raaskallende kunstenaar die gekke bekken trekt en tussendoor met een plastic speelgoedpony, versierd met een swastika, door zijn atelier holt en tiert dat er geen regels bestaan in zijn werkruimte. Bij aankomst in de galerij van Tim Van Laere treffen wij hem even dolgedraaid en dansend aan terwijl een fotograaf hem op de gevoelige plaat vastlegt.

"Ik breek graag met stijf, intellectualistisch gedrag. Niet mijn stijl", zegt Meese. "De realiteit is al serieus genoeg. Kunst is de andere zijde, de antiwereld. Een Nieuwe Orde."

Met die Nieuwe Orde bedoelt Meese een wereld zonder politiek, godsdienst, cultuur of ideologie. Zonder opgelegde normen. "Wij hebben autoriteit nodig, maar die is er ook zonder ideologie, politiek of religie. Als ik moe ben, dan moet ik slapen! Dat is autoritair. En toch is de slaap niet ideologisch of politiek. De zon is even autoritair, maar je hoeft er niet voor te gaan stemmen. Er is geen wetboek nodig om te zeggen dat je iemand niet mag vermoorden. Dat weet je vanzelf."

"Ik ben tegen mensen die samenkomen en een cultus opbouwen", stelt Meese. "Tuurlijk, wij zijn groepsdieren, zoals trekvogels. Maar vogels stemmen niet op een partij. Vogels hebben geen kerk. Ze doen het instinctief."

Voor Meese mag de samenleving weer puur op instinct teren, met kunst als koepel. De dictatuur van de kunst. Noem hem een naïeve hippie, hij méént het. Kunst is voor de Duitser een laboratorium waar je door middel van spel tot nieuwe inzichten komt. Geen trance, geen spiritualiteit, maar puur spelen, zelfs zonder de parameter talent. "Vaak genoeg zeggen mensen dat ik geen talent heb. Dat is het grootste compliment dat men mij kan geven. Mijn creatieproces moet een spel blijven. Anders raakt mijn werk gekaderd en wordt het cultuur. Dat wil ik niet."

Soldaten van kapitalisme

Kunst is voor Meese een natuurlijk en spontaan fenomeen. Talent vindt hij verwerpelijk omdat het geijkt is op regels en de heimat is van het ego, nog zo'n pijnpunt van de Duitser. Opmerkelijk is dat zijn tentoonstelling geïnspireerd is op topmodellen Cara Delevingne en Scarlett Johansson. Je zou denken: twee soldaten van het kapitalisme, dé regerende ideologie. "Cara breekt het ego door ermee te spotten", verklaart Meese. "Ze trekt gekke bekken en lacht met zichzelf, net zoals ik dat doe." En Scarlett Johansson? "Zij begrijpt dat het om de oppervlakte gaat. Ze is een huisdier die haar rol speelt."

Delevingne wordt in Serenade Fräulein Schnüss afgebeeld als een snoeperige poes die wordt bekeken door een duiveltje, zijnde 'you'. Ze is expressionistische eye candy. "Voor mij zijn die dames perfect Warholiaans", zegt hij. "Ik zou hen nooit willen ontmoeten."

In feite benadert Meese al zijn kunst vanuit die Warholiaanse oppervlakkigheid. Verf op canvas, intuïtief aangebracht, geen denkproces. "Maar als die oppervlakte zeer dun is", legt hij metaforisch uit, "dan kun je erdoor kijken als door een membraan."

Angst voor drukte

Dat is exact wat de toeschouwer ervaart bij het zien van zijn werken. Ze wekken een interpretatie op, een diepzinnigheid. Het canvas spant zich op als een membraan, waardoor de toeschouwer een kunstenaar pur sang ontwaart, compleet getroebleerd door angst.

Opvallend tijdens het interview is dan ook de enorme fragiliteit van Meese. Je zou de kinderlijk blije teddybeer zo kunnen neersabelen met harde woorden. Dat blijkt geen valse interpretatie. Na het interview zegt Meese dat hij de vernissage niet zal bijwonen. Hij is bang voor de drukte. Mensen mogen niet te dicht op zijn huid zitten.

In het publieke leven is de Duitser dan ook zeer kalm. "Ik doe enkel aan kunst in mijn kunstbubbel" verklaart hij. "In deze exporuimte hier maakt geen enkele politicus of religieuze een kans. Ze vervagen gewoon."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234