Vrijdag 26/02/2021

De wilde 'gok' van Pascal Smet

Orhan Agirdag en andere academici pleiten voor meertalig onderwijs en tegen afschaffing steunpunt GOK. Agirdag is onderwijssocioloog verbonden aan de onderzoeksgroep CuDOS aan de Universiteit Gent. Hij voert onderzoek naar segregatie in het onderwijs.

Eerst verklaarde Pascal Smet dat leerachterstand veel, zo niet alles te maken heeft met kennis van het Nederlands (DM 26/10), vervolgens raakte bekend dat hij het Steunpunt Gelijke Onderwijskansen (GOK) drooglegt (DM 28/10), dat zich onder meer toelegt op onderwijs en taal. Volgens een groep wetenschappers slaat de onderwijsminister de bal twee keer mis.

Vlaams minister van Onderwijs Pascal Smet (sp.a) reageerde als volgt op de berichten over de onderwijsachterstand van allochtone leerlingen: "De leerachterstand heeft veel te maken met de kennis van het Nederlands. Daar staat of valt echt alles mee" (DM 26/10). Ook wij zijn ervan overtuigd dat de kennis van het Nederlands belangrijk is voor een succesvolle schoolloopbaan. Maar niet alles is toe te schrijven aan de taalachterstand van de allochtone leerlingen. Factoren zoals het welbevinden van de leerlingen, studieoriëntering, schoolsegregatie en armoede spelen een minstens even grote rol.

De aandacht gaat nu eenzijdig en op een foutieve manier naar de taal. Het opdoeken van het Steunpunt GOK zal de expertise van de minister omtrent de problematiek overigens niet verbeteren. De meest gangbare opvatting is dat allochtone leerlingen zo snel mogelijk hun thuistaal achter zich moeten laten en het Nederlands aanleren. Een taalbad wordt in dit verband beschouwd als de ultieme methode. Kenmerkend voor het taalbadmodel is dat de thuistaal van de leerling volledig wordt uitgeschakeld in het onderwijsproces: leerlingen worden ondergedompeld in het Nederlands, terwijl iedere communicatie in de thuistaal verboden is en vaak wordt gesanctioneerd. Wanneer we na jaren van taalbaden blijven kampen met onderwijsachterstanden, wordt het dan niet tijd om de vanzelfsprekendheid van dat model in vraag te stellen? Het taalbadmodel is in conflict met een elementair pedagogische principe: voor een vruchtbaar onderwijs moeten de leefwerelden van de leerlingen aanwezig zijn binnen de schoolmuren. Het verbieden van de thuistaal vergroot de kloof tussen de thuiscultuur en de schoolcultuur.

Maar verhindert het spreken van de thuistaal effectief het aanleren van het Nederlands? Het tegendeel blijkt: internationaal zijn er meer dan 150 studies die aantonen dat het goed beheersen van de thuistaal een positief effect heeft op het aanleren van een tweede taal. De eerste resultaten van Vlaams onderzoek bevestigen dit.

Meertalig onderwijs
Is meertalig onderwijs dan geen optie? We onderscheiden twee 'nee-kampen'. De eersten zijn louter omwille van ideologische redenen tegen meertalig onderwijs. Hun redenering is: 'dit is ons land en het onderwijs zal hier altijd in onze taal zijn', zelfs indien het wetenschappelijk onderzoek wijst op de voordelen van meertalig onderwijs voor de gehele samenleving. Maar dan moeten we ons afvragen waarom we het tolereren dat het Engels de instructietaal is in de internationale scholen, waarom we in het hoger onderwijs steeds meer overstappen naar het Engels. Is meertaligheid dan enkel een meerwaarde zolang het maar niet gaat over de thuistalen van de allochtone leerlingen?

Het tweede kamp zou meertalig onderwijs tolereren, maar stelt de praktische haalbaarheid in vraag. Die doen er echter goed aan om naar het noorden te kijken. In Zweden hebben anderstalige leerlingen van zodra ze op school met vijf zijn het recht op tweetalig onderwijs. Wie zich afvraagt waarom Vlaanderen de wereldtop is wat betreft de onderwijsongelijkheid tussen allochtone en autochtone leerlingen en waarom in Scandinavische landen deze kloof bijna niet bestaat, is nu misschien wel van antwoord gediend.

Meertalig onderwijs kan verschillende vormen aannemen. Meertalige instructie is de meest voor de hand liggende optie. Dit kan variëren van een paar uren moedertaalonderwijs tot en met het aanbieden van aantal reguliere vakken in de thuistaal van de leerlingen. Maar meertalig onderwijs is niet enkel beperkt tot meertalige instructie. Wanneer een leerling bijvoorbeeld niet begrijpt wat een 'bijvoeglijk naamwoord' is, kan een klasgenootje ingeschakeld worden om een voorbeeld te geven in de thuistaal. Het principe blijft hetzelfde: in plaats van de thuistaal van de leerlingen uit te sluiten, kan deze actief worden ingeschakeld in het onderwijsproces. Een symbolische uitdrukking hiervan zou kunnen zijn de posters met 'Hier spreekt men Nederlands', die in vele Vlaamse scholen hangen, te vervangen door meertalige posters met 'Iedereen is hier welkom'.

Samengevat, we verliezen alle nuances wanneer we stellen dat 'alles staat of valt' met de kennis van het Nederlands. Zoals Steunpunt GOK altijd al heeft verdedigd, zijn taal en meertaligheid belangrijk, maar is er meer aan de hand dan 'taalachterstand'. Met zijn reactie bewijst Pascal Smet enkel dat hij en het onderwijs de expertise van GOK nodig hebben en dat het opdoeken ervan een heel slecht idee is.

Deze bijdrage is ook ondertekend door Mieke Van Houtte (UGent), Ignace Glorieux (VUB), Sarah Bracke (KUL), Christiane Timmerman (Universiteit Antwerpen), Piet Van De Craen (VUB), Simon Boone (UGent), Nadia Fadil (KUL), Lia Blaton (UGent), Noel Clycq (UA), Sarah De Mul (KUL), Sven Sierens (UGent), Helene De Clerck (UA), Erol Baykal (Cambridge University), Ina Lodewyckx (UA), Joris Wauters (UA), Pieter-Paul Verhaeghe (UGent), Christof Van Mol (UA), Goedroen Juchtmans (KUL), Jannick Demanet (UGent), Eva Jaspaert (KUL).

Klik hier voor een uitgebreide versie van deze tekst.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234