Zondag 20/10/2019

IS

"De wil om te vechten is weg bij IS"

Turkse tanks keren terug uit Syrië. Ook in Irak lijken de laatste IS-bolwerken militair uitgespeeld. Beeld EPA

De snelle herovering van de laatste IS-bolwerken in Irak laat zien dat de terreurgroep militair zo goed als uitgespeeld is. Haar ideologie is echter springlevend.

Militair gezien is de terreurgroep Islamitische Staat in Irak aan haar einde gekomen, menen militairen daar. De manier waarop honderden mannen zich afgelopen maand overgaven, is een teken aan de wand, net als de snelle herovering van twee belangrijke bolwerken van IS.

"Ze hadden de wil om te vechten verloren", zegt kolonel Salam Hussein van de Gouden Brigade van het Iraakse leger over de reden waarom bijna duizend IS-mannen uit het bolwerk Hawija zich vorige week overgaven. Dat waren lokale aanhangers "die geen belangrijke rol in de organisatie speelden. Ze geloofden niet echt in IS, het zijn opportunisten."

Na de strijd om Mosul, die negen maanden duurde en waarbij de stad deels werd verwoest, omdat geharde IS-strijders zich doodvochten, was de snelle herovering van Hawija (een week) en een maand eerder Talafar (twee weken) opmerkelijk. Ook bij die laatste plaats capituleerden honderden mannen zonder te vechten, en beperkte de strijd zich van IS-zijde vooral tot zelfmoordaanslagen op het leger.

Volgens de Koerdische generaal Bahram Arif speelde ook de zorg voor hun gezinnen mee voor de mannen die zich - bij beide steden - overgaven aan zijn Peshmerga-troepen. "Ze dachten dat als ze in handen van de sjiitische milities vielen, ook hun families zouden worden gedood."

Bij de strijd tegen IS zijn in Irak verschillende groepen betrokken: Koerdische Peshmerga-strijders, het reguliere Iraakse leger én sjiitische milities (de Hashed al-Shabi). Onder IS-strijders zou vooral de angst voor sjiitische vrijwilligers groot zijn, na verhalen over moordpartijen op IS-leden in de regio's waar zij betrokken waren bij de strijd. Bij de herovering van de stad Tikrit, twee jaar geleden, zouden de militieleden bijvoorbeeld wraakacties hebben gepleegd op de soennitische bevolking.

Overgave

De regering in Bagdad verbood de Hashed al-Shabi daarom de toegang tot Mosul, toen die stad in juli heroverd werd op IS. Maar bij Hawija en Talafar speelden zij weer een belangrijke rol. Voor Hawija is overgave aan de Koerdische Peshmerga echter even opmerkelijk, want wraak door hen was daar goed voor te stellen, omdat IS gevangen Peshmerga in kooien heeft rondgereden en onthoofd.

Maar volgens de Koerdische generaal hebben IS-aanhangers vertrouwen in de Koerdische veiligheidswetten, waardoor ze als meeloper alleen een celstraf krijgen, in plaats van de doodstraf die bij berechting in Bagdad staat op lidmaatschap van een terreurgroep. Bagdad heeft de Koerden inmiddels gevraagd iedereen die capituleerde over te dragen.

Hoewel IS militair uitgespeeld lijkt in Irak, is de strijd nog niet voorbij, waarschuwen beide officieren. Geharde strijders zijn ontkomen, nog voor de strijd in Talafar en Hawija begon, en zij hergroeperen zich elders. Arif verwacht de volgende gevechten in het Hamrin-gebergte dat de Koerdische regio afsluit van de rest van Irak. Kolonel Hussein voorspelt op korte termijn gevechten aan bij Al-Qaim, aan de grens met Syrië.

Beide militairen wijzen erop dat de groep nog wel via aanslagen van zich zal laten horen, omdat de ideologie nog lang niet verslagen is. "IS helemaal verjagen en de ideologie bestrijden, dat kan jaren duren", zegt Hussein. Dat bevestigt Falah Mustafa, de minister van buitenlandse zaken van de Koerdische Regio van Irak. "Je moet de ideologie bestrijden, en de oorzaken die tot IS leidden. Die zijn politiek, en er is geen militaire oplossing voor politieke problemen."

Tolerantie

Daarom wilden de Koerden een politiek plan naast het militaire om steden te heroveren, maar Bagdad werkte er niet aan mee. Een commissie zou de problemen onderzoeken die de steun voor IS voedden, maar die kwam er evenmin. Mustafa dringt aan op een allesomvattend plan om de ideologie te bestrijden. "Meer dialoog tussen religies en culturen, herziening van het onderwijs in bepaalde delen van de wereld, en met name de religieuze educatie. We moeten tolerantie en vreedzaam samenleven bevorderen."

Hij noemt ook deradicalisering van kinderen en speciale rehabilitatiecentra voor IS-aanhangers en -families die geen misdaden hebben begaan. "Want we kunnen niet iedereen die in IS-gebied woonde beschouwen als lid." Nu zitten duizenden IS-families opgesloten in speciale kampen zonder zicht op een toekomst.

Veiligheidsdiensten, het leger en ministeries moeten samenwerken, zegt Mustafa. Maar Irak kan dit niet alleen, vooral niet omdat er sinds het referendum over Koerdische onafhankelijkheid van vorige maand nauwelijks nog samenwerking is tussen de Koerden en Bagdad. Daarom dringt hij aan op internationale hulp, terwijl hij benadrukt dat voor de Koerden de strijd tegen IS doorgaat. "Daaraan hebben we ons gecommitteerd, want we hebben door IS al een hoge prijs betaald."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234