Vrijdag 18/06/2021

'De wijndruif is als de kanarie in de steenkoolmijn'

Fijn nieuws is de opwarming van de aarde niet, maar sommigen maken van de nood een deugd. Onze wijnbouwers bijvoorbeeld, want het warmere klimaat biedt uitgelezen kansen voor Belgische chardonnays en pinot noirs. Te gast op het grootste wijngoed van het land.

Decennia geleden al streken Jaap van Rennes en zijn gezin, Nederlanders uit het aangrenzende Valkenburg, in Belgisch Limburg neer. Klinkt de naam Van Rennes in oenologisch België als een klok, dan kennen dagjesmensen die Haspengouw ooit aandeden misschien hun optrek: het fraaie, classicistische slot van Genoelselderen. Glooiend eromheen, omheind door loofbos dat in deze late herfst een verrukkelijk kleurenpalet etaleert, liggen uitgestrekte wijngaarden, de grootste van het land. Dit is Bourgondië bij de deur.

Wijnbouw in België. Zelfs in deze prille 21ste eeuw, nu het warmer wordt en her en der in Noord-Europa weer stokken worden aangeplant, blijft het wennen. Maar Jaaps zoon, wijnconsultant Geurt van Rennes, weet beter. Hij is een drijvende kracht achter de opleiding wijnbouw aan vormingscentrum Syntra en geeft, powerpoint in de aanslag, prompt een korte les geschiedenis.

"Twee millennia geleden al verspreidden de Romeinen de druiventeelt langs de Rhône, in Gallië en naar de rand van het klimaat waar toen de wijnstok gedijde, de Moezelstreek in Duitsland. In Limburg vinden we talloze sporen uit dat tijdperk terug."

Het propageren van het christendom naar Noord-Europa, het feit dat de mens op dat moment al zesduizend jaar knowhow in de vingers had, de zeldzaamheid van schoon drinkwater en de afwezigheid van bier (waarvan de vervaardiging in de kinderschoenen stond) maakten van wijn een gegeerd, zij het al bij al prozaïsch, vocht.

"Hier om de hoek, in Aken," zegt Van Rennes, "vaardigde Karel de Grote de eerste wijnwetgeving uit: het aanplanten van stokken, de hygiëne bij de verwerking, het verbod om wijn nog langer in huiden op te slaan: het maakte er allemaal deel van uit. Diverse oorkonden getuigen van bloeiende wijngaarden in onze gewesten."

Een recente Amerikaanse studie vertelt meer. In de middeleeuwen was het in Noordwest-Europa gemiddeld 0,3 graden warmer dan vandaag. Grosso modo tot aan de kleine ijstijd, de 17de eeuw die we kennen uit de dichtgevroren landschappen van Pieter Bruegel de Oudere, heerste wat wetenschappers noemen 'het middeleeuws optimum'.

"In het tijdvak 1300-1400 telde Duitsland driemaal zoveel wijngaarden als vandaag en stonden de stokken tot aan de Oostzeekust", onderwijst Van Rennes. "De glaciale periode tussen 1570 en 1700 betekende een eerste diepe knauw voor de noordelijke teelt. De mokerslag kwam er echter in 1816, het zogenoemde jaar zonder zomer. Toen kregen we een schokkende koudegolf over ons heen, het gevolg van de eruptie van de Tamboravulkaan in Indonesië. In augustus al kregen we nachtvorst, de jaartemperatuur viel drie graden lager uit dan normaal. Veel wijnstokken overleefden niet, terwijl het beleid de grond massaal voor voedselgewassen opvorderde. Het is dus een legende dat Napoleon onze wijnteelt in puin geslagen heeft."

Geografische, klimatologische en economische ups en downs hebben de Europese wijngrens altijd bepaald. Je zou er de huidige opwarming haast betrekkelijk door gaan vinden. "Neen", werpt Van Rennes alert op. "Sinds de tweede helft van de 19de eeuw is de temperatuur almaar blijven stijgen, zodat het hier vandaag twee graden warmer is dan toen. Dat lijkt niet veel, maar voor de erg temperatuurgevoelige wijndruif is dat een wereld van verschil. In de wijnbouw zijn twee graden zoveel als het hele spectrum tussen de perfecte temperatuur en de onmogelijke. In die zin is de druif de volmaakte detector voor de opwarming, de kanarie in de koolmijn. Bij ons, hier in Haspengouw, in het Maasland ook, de Voerstreek, het Hageland of Heuvelland, schept dat prima kansen voor kwaliteitswijnen, zeker, maar heel veel warmer moet het ook niet worden."

Vanaf de helling achter Genoelselderen dalen de stokken - chardonnay en pinot noir, enkele weken geleden geoogst - zacht maar ritmisch af richting het chateau, eertijds een Romeinse villa. In het hart van de wijngaard knippen landarbeiders de ranken bij. Het tafereel oogt door en door on-Vlaams.

"Bourgondië", herhalen we. Van Rennes knikt. "Daar gaat het stilaan op lijken. Wij liggen ideaal, op een plek aan de noordgrens, waar de druiven nog net rijp worden en de verhouding suiker-zuren fijn in evenwicht is. Dieper naar het zuiden dreigt het al te warm te worden. In Bourgondië zelf is de druivenoogst in 30 jaar tijd met een maand vervroegd. Van een koel zijn ze er naar een gematigd klimaat geëvolueerd. De streng gereglementeerde druivensoorten die daar vandaag staan, passen er eigenlijk al niet meer. De verschuiving van de klimaatzones is mondiaal, de wijnsector slaat overal alarm."

De Fransen zijn danig bezorgd. Dat zijn, dieper zuidwaarts, ook Spanje en Portugal, waar de opwarming het suikergehalte flink aanzwengelt. In Chili gaan wijnboeren intussen almaar hoger de Andes op. Hun Argentijnse buren trekken naar het onherbergzame Patagonië, terwijl Zuid-Afrika zijn heil zoekt in genetische manipulatie van stokken en nieuwe technieken.

"Zolang we op kwaliteit inzetten en niet op slootwater, straalt de toekomst!" Vader Jaap lacht. In het proefgelag, na een rondgang onder besulferde gewelven vol eikenhouten vaten en stalen kuipen, vergast hij ons op een degustatie. Eerst komt de koele, bubbelende Zwarte Parel, vervolgens de op tien graden geserveerde Zilveren Parel, daarna de Chardonnay Blauw, de Chardonnay Goud ook en tot slot de Pinot Noir, een rode wijn: we walsen het glas, nemen het boeket op in de neus, spoelen de papillen, savoureren het terroir. Buiten, door de kruinen met hun maretakken, tintelt de novemberzon. Een pittig stuk kaas, de in Genoelselders levenswater gewassen Grottedoux, doet de rest.

Vader Van Rennes kijkt naar zijn glas, keurt - en bekrachtigt. "Niet gechaptaliseerd (toevoeging van suiker aan de most om een hoger alcoholgehalte te verkrijgen, LD), niet ontzuurd, alleen natuurlijke gist, niets kweekgist. De ideale bodem, de juiste druivensoort, het uitgekiende klimaat."

Geurt neemt een slok en pikt in. "Geen onkruidverdelger in de grond, geen kunstmest. De wormpjes, schimmels, zwammen en sporen, die moet je de symbiose laten verrichten. Kwalitatieve wijnbouw is een van de milieuvriendelijkste teelten."

De puikste wijnmakers zijn biodynamisch of biologisch, licht Van Rennes toe. Maar daarom zetten ze dat nog niet op hun etiket. "Wij ook niet. Wat doe je immers als je door pech één keer een niet-biologische ingreep moet doen? En prompt dat label kwijtspeelt?" Zoveel is zeker: de familie Van Rennes houden de natuur te vriend, en de lage-voetafdruk. "Is het geen grof schandaal dat onze wijnboeren kapot geconcurreerd worden door landen die chemicaliën inzetten waarvan de residuen in aantoonbaar schadelijke hoeveelheid aanwezig zijn? Bij ons geen zeldzame houtsoorten in de vaten, geen kostbaar drinkwater voor de stokken, eerlijke wijn uit eigen streek," stelt Geurt. "Vroeger exporteerden we wel, inmiddels overtreft de vraag op de binnenlandse markt ons aanbod."

"De kwaliteit telt, niet de kwantiteit," zegt Jaap nogmaals. Waarop hij romantisch wordt en Goethe citeert: "Nicht das Viele ist gut aber das Gute ist viel. Weet je, mijn vrouw en ik zijn meer dan 50 jaar getrouwd. Als je elke avond samen een glas drinkt, dan blijf je bij elkaar. Zó goed kan wijn zijn."

www.benevit.org www.wijnkasteel.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234