Donderdag 29/10/2020

'De wijk verloedert, de samenhang verdwijnt'

Ooit de Vlaamse droom, vandaag een ruimtelijke nachtmerrie: de verkaveling vergrijst, een vastgoedcrisis dreigt. 'De tuinen zijn nu te groot, de huizen verouderd, de ligging slecht want op maat van de auto gemaakt.'

Het versleten netje van de basketbalring wiegt zachtjes in de zon. In het midden van een doodlopende straat ligt dit sportpleintje. Ooit speelden al de kinderen van de buurt hier met de bal. Vandaag dient het pleintje als parking voor onverwacht bezoek. Kleine kinderen zie je hier niet meer op straat. Een man met grijs haar fietst voorbij.

Begin jaren zeventig werden hier, in het Limburgse Zolder, in sneltempo nieuwe wijken ontwikkeld. In een poging de braindrain tegen te gaan - de mijnen boden steeds minder werk - kon je er voor een prijsje grote kavels kopen. Met een voor- en een achtertuin, een oprit of garage, zonder aanleunende buren. Je moest getrouwd zijn om te mogen bieden, weet Gaston Beerten (67) nog. Hij woont op de laatste kavel, links, een perceel van meer dan 10 are. In 1971 kocht hij het, per opbod op café, voor 90.000 frank. "Nu bouwen ze op vier of vijf are, hé. Ja, toen was er nog grond genoeg."

Het zijn deze vroege verkavelingen die bijdragen aan het imago van Vlaanderen als een van de lelijkste regio's ter wereld, waar het genot van een eigen tuintafel belangrijker wordt geacht dan de openbare ruimte. Het is een vorm van wonen die door de overheid is gepropageerd en met subsidies gestimuleerd, zegt socioloog Pascal De Decker, verbonden aan de Leuvense faculteit architectuur. "Boeren en verkavelaars hebben dankzij dat beleid flink verdiend aan die grond. Maar de rekening komt er aan."

Hele generaties trokken gelijktijdig in nieuwe wijken met allemaal gelijkaardige woningen: één gezin, één tuin, één oprit, twee wagens. "Die tuinen zijn nu te groot, de huizen verouderd, de ligging is slecht want de verkaveling is op maat van de auto gemaakt. De vergrijzing, die nu echt gaat beginnen, veroorzaakt hier een ramp."

Kiezel in plaats van bloemen

Beerten, voormalig metaalbewerker, "alleenstaand, levensgenieter", geeft aan dat het huis te groot voor hem is geworden. Hij leeft voornamelijk in de keuken, de drie slaapkamers worden af en toe nog gebruikt door zijn dochter of de kleinkinderen. Het gras en de bloemen die ooit zijn voortuin sierden, hebben plaatsgemaakt voor kiezel. "Het trekt op niks maar het is wel gemakkelijk." In zijn vrije tijd gaat hij liever wandelen dan op zijn knieën in de tuin te werken.

De dertigers die samen in deze wijk zijn komen wonen, gaan naar de 70 of meer. Er is sprake van scheiding, ziekte, kwaaltjes. Een aantal bewoners is verhuisd naar een flat in de stad. De nieuwkomers hebben soms een andere nationaliteit. De samenhang van vroeger verdwijnt, vindt Beerten. "Het is allemaal wat aan het verloederen."

De verkaveling kijkt tegen een dubbele crisis aan, voorspelt onderzoekster Barbara Roosen (UHasselt). "In tegenstelling tot wat de immosector beweert, dreigt een overaanbod aan bouwgronden die de waarden van deze kavels zal doen zakken." Volgens de Vlaamse overheid is er nog zo'n 40.000 hectare aan bouwgrond beschikbaar, goed voor 600.000 nieuwe woningen. De vraag zal veel lager zijn: over vijftien jaar komen er in Vlaanderen naar verwachting slechts 240.000 gezinnen bij.

Op hetzelfde moment slaat de vergrijzing toe: meer dan een kwart van de bevolking is in 2030 ouder dan 65, het aandeel tachtigplussers verdubbelt. Vandaag wonen zij nog grotendeels in deze grote huizen. Maar uit een bevraging van onderzoeksgroep Belgian Ageing Studies aan de VUB blijkt dat de helft van deze woningen niet geschikt is om comfortabel ouder te worden. Er zijn trappen, de afstand tot de bakker of de bank is te ver, de woning is te groot. Het probleem is dat er voor hen zo weinig alternatieven zijn, zegt Pascal De Decker. "Dus blijven zij te lang in slechte omstandigheden wonen. Ook de nieuwe appartementen die nu gebouwd worden, zijn niet geschikt voor ouderen die minder goed te been zijn. Rust- en verzorgingstehuizen zijn er enkel voor zwaar hulpbehoevenden. En dan is er nog de problematiek van eenzaamheid bij ouderen."

Door het voorspelde overaanbod op de vastgoedmarkt, zullen deze verouderde woningen bij verkoop minder opbrengen dan de huidige bewoners denken. Die druk wordt op dit moment fel getemperd door de extreem lage rente, de aankoop van huizen die zware renovatie vragen is nog mogelijk. Maar we moeten dringend werken aan heropwaardering, zegt Roosen. "De verkaveling moet diverser en meer zelfvoorzienend worden, zodat de wijk een minder zware maatschappelijke kost wordt."

In Zolder is een natuurvereniging bijvoorbeeld geïnteresseerd om tuinonderhoud aan te bieden, als bewoners ook bereid zijn om ingrepen toe te staan die goed zijn voor de natuur. De plaatselijke gehandicapteninstelling overweegt haar grootkeuken open te stellen voor een sociaal restaurant. Om de buren bij haar werking te betrekken (en alternatieve inkomsten aan te boren). Maar ook omdat steeds meer diensten en horeca wegtrekken uit het dorp. Collectieve waterzuivering, een gemeenschappelijke parking of de bouw van serviceflats in de oude verkaveling: Roosen is overtuigd van het potentieel maar ziet nog te veel kansen onbenut. "De urgentie is nog niet doorgedrongen bij bewoners of de overheid."

Gaston weet het wel, dat de buurt verandert, dat de opvattingen over wat goed wonen is niet dezelfde zijn als veertig jaar geleden. Vertrekken is geen gedachte die in hem opkomt, ooit waarschijnlijk, maar nu toch niet? Hij kent hier iedereen, hij is hier thuis. "Zolang de gezondheid het toelaat, wil ik hier blijven wonen." We hadden het beter als de Nederlanders aangepakt, denkt hij, "zonder die grote stukken en zonder lintbebouwing. Zij hebben langer nagedacht. Als je het mij vraagt, is het onvermijdelijk wat er op termijn met deze wijk gaat gebeuren: de bulldozer erover, en opnieuw beginnen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234