Zaterdag 10/04/2021

Portret

De wetenschapper die tegen wil en dank verstrikt raakte in de Cubaanse politiek: wie was 'Fidelito' Castro?

Fidel Castro Díaz-Balart. Beeld AFP
Fidel Castro Díaz-Balart.Beeld AFP

De oudste zoon van de in 2016 overleden Cubaanse leider Fidel Castro heeft zichzelf om het leven gebracht. Het leven van Fidel Castro Díaz-Balart (68), bekend als 'Fidelito' omdat hij zo veel op zijn vader leek, was getekend door de politiek in zijn land. Wie was hij?

Fidelito was de enige zoon van Fidel Castro en diens eerste echtgenote, Mirta Díaz-Balart. Hij werd geboren in 1949, tien jaar voor zijn vader het bestuur van de door de VS gesteunde dictator Fulgencio Batista omverwierp en een communistische staat oprichtte.

Behalve zijn uiterlijk, waaraan hij zijn bijnaam Fidelito te danken heeft, had hij op het eerste zicht weinig gemeenschappelijk met zijn vader. Politieke ambities heeft hij nooit gekoesterd. Al werden zijn jeugd en zijn verdere leven wel sterk getekend door de Koude Oorlog en de politieke situatie in zijn land, waarbij hij mede door zijn vader nauw betrokken was.

Als kind al raakte Fidelito verstrikt in het politieke getrouwtrek tussen zijn vader en enkele van zijn grootste politieke tegenstanders. Via zijn moeder was hij immers de neef van Amerikaans volksvertegenwoordiger Mario Díaz-Balart en gewezen Amerikaans congreslid Lincoln Díaz-Balart, twee fervente anticommunisten. Toen zijn ouders na een kort huwelijk uit elkaar gingen, werd Fidelito het onderwerp van een dramatisch geschil tussen beide families.

Toen hij vijf was, nam zijn moeder hem volgens Cubakenners mee naar de Verenigde Staten. Fidel Castro zat op dat moment in de gevangenis na een mislukte gewapende aanval op de Moncadakazerne, toen Mirta Díaz-Balart in 1954 besliste dat ze van hem wou scheiden. Pas na de Cubaanse revolutie in 1959 kon Castro zijn zoon terug naar Cuba halen.

Fidel Castro Díaz-Balart. Beeld Photo News
Fidel Castro Díaz-Balart.Beeld Photo News

Sovjet-Unie

In de jaren daarna had Fidelito weinig contact met zijn vader, zo zou hij later in een interview zeggen. "Het is geen geheim dat Cuba tijdens mijn jeugdjaren door een zeer moeilijke situatie ging", zei hij. Het waren de jaren van de door de VS gesteunde invasie in de Varkensbaai (april 1961) en de zogenoemde Oktobercrisis (oktober 1962), toen als gevolg van het uit de hand gelopen conflict over Cuba een atoomoorlog dreigde tussen de VS en de Sovjet-Unie.

Ook al bleef hij zelf uit de schijnwerpers, de rol die zijn vader op het politieke wereldtoneel speelde, was een belangrijke factor doorheen Fidelito's leven. Zo kon hij onder een valse naam gaan studeren in de Sovjet-Unie, een gunst van de toenmalige communistische Sovjetleider Leonid Brezjnev aan zijn vader.

Maar dat betekent niet dat zijn leven doordrongen was van zijn vaders visie. "De familie Castro is, net als alle families, niet één lichaam, niet één persoon", zei hij in 2013 in een interview met Russische televisiezender RT. "Het is een conglomeraat van verschillende mensen met verschillende visies en verschillende verledens."

Fidel Castro Díaz-Balart tijdens de begrafenis van zijn vader. Beeld AFP
Fidel Castro Díaz-Balart tijdens de begrafenis van zijn vader.Beeld AFP

Nucleaire fysica

Eenmaal volwassen sloeg hij dan ook een heel ander pad in. Na zijn studies in de Sovjet-Unie, waar hij zijn eerste vrouw Natasha Smirnova had leren kennen, werd de meertalige Fidel Castro Díaz-Balart nucleair fysicus. In die functie speelde hij een prominente rol in de pogingen van zijn land om nucleaire energie te ontwikkelen op het eiland.

Van 1980 tot 1992 werkte Fidelito voor de Cubaanse Commissie voor Atoomenergie. Als hoofd van het nucleaire programma van zijn land leidde hij een project om een nucleaire energiecentrale te bouwen in Juraguá - tot zijn vader hem ontsloeg. Die verweet zijn zoon "een onbegrijpelijke machtshonger".

De bouw van de fabriek werd nog in datzelfde jaar uitgesteld omdat de fondsen waren opgedroogd na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, een jaar eerder. In 2000 werden de plannen voorgoed begraven.

Castro Díaz-Balart bleef een voorvechter van nucleaire energie. In 2002 schreef hij een essay dat gepubliceerd werd in het International Atomic Energy Agency Bulletin, waarin hij hartstochtig pleitte voor de ontwikkeling ervan in ontwikkelingslanden.

Op persoonlijk vlak ging het hem ook niet altijd voor de wind. Hij was intussen gescheiden van Natasha Smirnova, met wie hij drie kinderen had gekregen. Later hertrouwde hij met de Cubaanse María Victoria Barreiro.

Hij ging ook werken voor zijn oom, de huidige Cubaanse president Raul Castro, als wetenschappelijk adviseur voor de Cubaanse Staatsraad. Ook was hij vicevoorzitter van de Cubaanse Wetenschapsacademie. In die hoedanigheid leidde hij Cubaanse delegaties op conferenties in de hele wereld. Beide functies hield hij aan tot zijn dood.

Depressie

Volgens de Cubaanse staatsmedia die het overlijden van Castro's zoon bekendmaakten, lijdde Fidelito al geruime tijd aan een depressie. Initieel werd hij daarvoor gehospitaliseerd, nadien werd zijn behandeling thuis verdergezet. Castro Díaz-Balart werd "voor een diepgaande depressie gedurende meerdere maanden bijgestaan door een groep artsen", meldt de website Cubadebate.

Volgens kennissen maakte Fidelito de afgelopen jaren al een "afgematte, teleurgestelde" indruk. Paul Hare, een gewezen Britse ambassadeur in Cuba die lesgeeft aan Boston University, ontmoette hem twee jaar geleden tijdens een diner in Boston. "Hij leek intelligent, nieuwsgierig over de wereld buiten Cuba", aldus Hare. "Maar hij leek een beetje afgemat omdat hij een Castro moest zijn, eerder dan zichzelf."

Fidel Castro Díaz-Balart. Beeld REUTERS
Fidel Castro Díaz-Balart.Beeld REUTERS

Jonathan Benjamin-Alvarado, Cubakenner aan de universiteit van Nebraska, zegt dat Fidelito hem van onschatbare hulp is geweest toen hij in de jaren 90 een boek schreef over het nucleaire programma van Cuba. In 2000 ontmoetten de twee elkaar opnieuw op een conferentie in Moskou. Fidelito "maakte vol zelfvertrouwen indruk op een zaal vol experten, diplomaten en journalisten. Hij sprak niet minder dan vier talen: Spaans, Engels, Russisch en Frans."

Benjamin-Alvarado vermoedt echter dat zijn titel als wetenschappelijk adviseur louter ceremonieel was, aangezien zijn visie op energieontwikkeling niet werd toegepast in het nationale beleid. "Hij had uitgebreid geschreven over de nood aan de ontwikkeling van duurzame energiebronnen", klinkt het. "En toch bleven alle inspanningen van de Cubaanse regering afgestemd op het behoud van olie-afhankelijkheid. Ik kan me voorstellen dat dat teleurstellend was voor hem."

Wie met vragen zit over zelfdoding, kan terecht bij de Zelfmoordlijn op het gratis nummer 1813 en op de site www.zelfmoord1813.be.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234