Donderdag 13/05/2021

Wereldvrede

De wereld was de laatste dertig jaar nooit zo gevaarlijk, maar dat is geen reden tot paniek

Jens Stoltenberg maakte zich in een interview met The Guardian zorgen over de wereldstabiliteit.  Beeld REUTERS
Jens Stoltenberg maakte zich in een interview met The Guardian zorgen over de wereldstabiliteit.Beeld REUTERS

Het is de afgelopen dertig jaar nooit zo gevaarlijk geweest als nu, vindt Jens Stoltenberg. In The Guardian verwijst de secretaris-generaal van de NAVO naar IS, Rusland en Noord-Korea, potentiële conflicten die de wereldstabiliteit stevig bedreigen. Heeft hij een punt?

"De massavernietigingswapens van Noord-Korea, de terroristen, instabiliteit en Rusland dat zich steeds assertiever toont." Nee, NAVO-topman Jens Stoltenberg had geen geruststellend antwoord klaar voor The Guardian, de Britse krant die hem dit weekend vroeg of hij in zijn dertigjarige carrière een moeilijker periode heeft meegemaakt. "Het is een gevaarlijker wereld."

"Er staat veel spanning op het systeem", geeft defensiespecialist Alexander Mattelaer (VUB/Egmontinstituut) hem gelijk. "We zitten in een onzekere periode vol verandering en niemand weet wat er komt. Op het einde van de rit krijgen we nieuwe winnaars en verliezers, maar we weten nog niet wie dat zullen zijn en hoe moeilijk die transitie zal verlopen."

Bevolkingsexplosie

De Verenigde Staten zien hun macht als scheidsrechter van de wereld afbrokkelen, terwijl Rusland en vooral China proberen het laken naar zich toe te trekken. "Het Midden-Oosten is bijzonder instabiel. Saudi-Arabië rijdt een eigengereide koers, Egypte is fragiel en Turkije is een zwak land", somt Jonathan Holslag, professor internationale politiek aan de VUB, op. "En in Sub-Sahara-Afrika baart de bevolkingsexplosie mij zorgen."

Ondertussen functioneren internationale instellingen als de Verenigde Naties en de Wereldhandelsorganisatie (WHO) niet meer als voorheen. En ook van binnen uit is de druk groot: de globalisering heeft winnaars, maar ook verliezers voortgebracht. Daarom spuwt ook een deel van de bevolking in het Westen op het idee van de liberaal-democratische natiestaat en internationale samenwerking. Tekenen daarvan zijn de brexit en de verkiezing van Donald Trump tot president van de VS.

Dus ja, Stoltenberg heeft een punt. Maar daarom is er nog geen reden tot paniek, vinden experts. Wat we nu meemaken, is redelijk normaal. "De Koude Oorlog was een tijd vol crisismomenten. Daarna desintegreerde de Sovjet-Unie, viel Irak Koeweit binnen en kregen we de oorlog in Joegoslavië", vertelt professor Sven Biscop (UGent/Egmont Instituut). "Die gebeurtenissen hebben niet tot een grote crisis geleid, maar toen wist niemand hoe het zou evolueren."

Ellebogenwerk

Sterker nog: wat we na het einde van de Koude Oorlog meemaakten, grofweg tussen 1990 en 2006, was een periode van uitzonderlijke rust met ongekende stabiliteit en welvaartsgroei. "Een strategische vakantieperiode", stelt Mattelaer. Met de Verenigde Staten als enige globale supermacht, en Europa dat daar mee van profiteerde.

De zekerheid die daaruit voortvloeide, althans vanuit westers perspectief, is inderdaad weg. We vergeten makkelijk dat de laatste dertig jaar veel regio's in de wereld wel degelijk met oorlog en geweld te maken kregen. "In het Westen is een hele generatie opgegroeid met vrede en welvaart", zegt Holslag.

Wat we nu zien, is ellebogenwerk en grootmachten die zich opnieuw positioneren, met de Verenigde Staten en China als belangrijkste kemphanen en Rusland als regionale grootmacht die toch wat boven zijn gewicht bokst. Biscop: "Europa is in die nieuwe machtsstrijd het minst effectief. Onze onderlinge onenigheid wordt door de anderen uitgebuit."

Ja, de wedijver tussen de grootmachten is reëel en leidt tot onzekerheid. "Maar extreem gevaarlijk is het daarom niet", zegt Mattelaer. Biscop vindt dat we vooral moeten opletten voor een selffulfilling prophecy. Hij denkt dat Stoltenberg met zijn alarmkreet vooral de NAVO-lidstaten wil aansporen om meer geld uit te trekken voor defensie.

Lichtpuntjes

Holslag ziet tussen alle pessimistische voorspellingen ook nog lichtpuntjes. Zoals dat de democratie als bestuursvorm al bij al veerkrachtig blijkt. "In weerwil van alle onheilstijdingen hebben we geen extremistische dijkbreuk gezien. En wat ook telt: wat doen we in de tijd die ons nog rest?"

Krijgt het religieus extremisme in de Verenigde Staten de kans om verder te bloeien – een hoop Amerikanen geloven dat het God zelf is die met orkaan Irma een of ander punt wil maken? Kan China profiteren van de westerse polarisering? Of reageert Amerika nog forser op buitenlandse problemen? "De voorspelbaarheid is weg."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234